៥. ឧព្ពិរិថេរីគាថាវណ្ណនា

អម្ម, ជីវាតិអាទិកា ឧព្ពិរិយា ថេរិយា គាថា. អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការា តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ កុសលំ ឧបចិនន្តី បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ ហំសវតីនគរេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តា ឯកទិវសំ មាតាបិតូសុ មង្គលំ អនុភវិតុំ គេហន្តរគតេសុ អទុតិយា សយំ គេហេ ឱហីនា ឧបកដ្ឋាយ វេលាយ ភគវតោ សាវកំ ឯកំ ខីណាសវត្ថេរំ គេហទ្វារសមីបេន គច្ឆន្តំ ទិស្វា ភិក្ខំ ទាតុកាមា, ‘‘ភន្តេ, ឥធ បវិសថា’’តិ វត្វា ថេរេ គេហំ បវិដ្ឋេ បញ្ចបតិដ្ឋិតេន ថេរំ វន្ទិត្វា គោនកាទីហិ អាសនំ បញ្ញាបេត្វា អទាសិ. និសីទិ ថេរោ បញ្ញត្តេ អាសនេ. សា បត្តំ គហេត្វា បិណ្ឌបាតស្ស បូរេត្វា ថេរស្ស ហត្ថេ ឋបេសិ. ថេរោ អនុមោទនំ កត្វា បក្កាមិ. សា តេន បុញ្ញកម្មេន តាវតិំសេសុ និព្ពត្តិត្វា តត្ថ យាវតាយុកំ ឧឡារទិព្ពសម្បត្តិំ អនុភវិត្វា តតោ ចុតា សុគតីសុយេវ សំសរន្តី ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ គហបតិមហាសាលកុលេ និព្ពត្តិត្វា ឧព្ពិរីតិ លទ្ធនាមា អភិរូបា ទស្សនីយា បាសាទិកា អហោសិ. សា វយប្បត្តកាលេ កោសលរញ្ញា អត្តនោ គេហំ នីតា, កតិបយសំវច្ឆរាតិក្កមេន ឯកំ ធីតរំ លភិ. តស្សា ជីវន្តីតិ នាមំ អកំសុ. រាជា តស្សា ធីតរំ ទិស្វា តុដ្ឋមានសោ ឧព្ពិរិយា អភិសេកំ អទាសិ. ធីតា បនស្សា អាធាវិត្វា បរិធាវិត្វា វិចរណកាលេ កាលមកាសិ. មាតា យត្ថ តស្សា សរីរនិក្ខេបោ កតោ, តំ សុសានំ គន្ត្វា ទិវសេ ទិវសេ បរិទេវតិ. ឯកទិវសំ សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា វន្ទិត្វា ថោកំ និសីទិត្វា គតា អចិរវតីនទិយា តីរេ ឋត្វា ធីតរំ អារព្ភ បរិទេវតិ. តំ ទិស្វា សត្ថា គន្ធកុដិយំ យថានិសិន្នោវ អត្តានំ ទស្សេត្វា ‘‘កស្មា វិប្បលបសី’’តិ បុច្ឆិ. ‘‘មម ធីតរំ អារព្ភ វិប្បលបាមិ, ភគវា’’តិ. ‘‘ឥមស្មិំ សុសានេ ឈាបិតា តវ ធីតរោ ចតុរាសីតិសហស្សមត្តា, តាសំ កតរ សន្ធាយ វិប្បលបសី’’តិ. តាសំ តំ តំ អាឡាហនដ្ឋានំ ទស្សេត្វា –

៥១. ‘‘អម្ម ជីវាតិ វនម្ហិ កន្ទសិ, អត្តានំ អធិគច្ឆ ឧព្ពិរិ;

ចុល្លាសីតិសហស្សានិ, សព្ពា ជីវសនាមិកា;

ឯតម្ហាឡាហនេ ទឌ្ឍា, តាសំ កមនុសោចសី’’តិ. – សឧបឌ្ឍគាថមាហ;

តត្ថ, អម្ម, ជីវាតិ មាតុបចារនាមេន ធីតុយា អាលបនំ, ឥទញ្ចស្សា វិប្បលបនាការទស្សនំ. វនម្ហិ កន្ទសីតិ វនមជ្ឈេ បរិទេវសិ. អត្តានំ អធិគច្ឆ ឧព្ពិរីតិ ឧព្ពិរិ តវ អត្តានមេវ តាវ ពុជ្ឈស្សុ យាថាវតោ ជានាហិ. ចុល្លាសីតិសហស្សានីតិ ចតុរាសីតិសហស្សានិ. សព្ពា ជីវសនាមិកាតិ តា សព្ពាបិ ជីវន្តិ, យា សមាននាមិកា. ឯតម្ហាឡាហនេ ទឌ្ឍាតិ ឯតម្ហិ សុសានេ ឈាបិតា. តាសំ កមនុសោចសីតិ តាសុ ជីវន្តីនាមាសុ ចតុរាសីតិសហស្សមត្តាសុ កំ សន្ធាយ ត្វំ អនុសោចសិ អនុសោកំ អាបជ្ជសីតិ ឯវំ សត្ថារា ធម្មេ ទេសិតេ ទេសនានុសារេន ញាណំ បេសេត្វា វិបស្សនំ អារភិត្វា សត្ថុ ទេសនាវិលាសេន អត្តនោ ច ហេតុសម្បត្តិយា យថាឋាតាវ វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេត្វា មគ្គបដិបាដិយា អគ្គផលេ អរហត្តេ បតិដ្ឋាសិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរី ២.២.៣៧-៦០) –

‘‘នគរេ ហំសវតិយា, អហោសិំ ពាលិកា តទា;

មាតា ច មេ បិតា ចេវ, កម្មន្តំ អគមំសុ តេ.

‘‘មជ្ឈន្ហិកម្ហិ សូរិយេ, អទ្ទសំ សមណំ អហំ;

វីថិយា អនុគច្ឆន្តំ, អាសនំ បញ្ញបេសហំ.

‘‘គោនកាវិកតិកាហិ, បញ្ញបេត្វា មមាសនំ;

បសន្នចិត្តា សុមនា, ឥទំ វចនមព្រវិំ.

‘‘សន្តត្តា កុថិតា ភូមិ, សូរោ មជ្ឈន្ហិកេ ឋិតោ;

មាលុតា ច ន វាយន្តិ, កាលោ ចេវេត្ថ មេហិតិ.

‘‘បញ្ញត្តមាសនមិទំ, តវត្ថាយ មហាមុនិ;

អនុកម្បំ ឧបាទាយ, និសីទ មម អាសនេ.

‘‘និសីទិ តត្ថ សមណោ, សុទន្តោ សុទ្ធមានសោ;

តស្ស បត្តំ គហេត្វាន, យថារន្ធំ អទាសហំ.

‘‘តេន កម្មេន សុកតេន, ចេតនាបណិធីហិ ច;

ជហិត្វា មានុសំ ទេហំ, តាវតិំសមគច្ឆហំ.

‘‘តត្ថ មេ សុកតំ ព្យម្ហំ, អាសនេន សុនិម្មិតំ;

សដ្ឋិយោជនមុព្ពេធំ, តិំសយោជនវិត្ថតំ.

‘‘សោណ្ណមយា មណិមយា, អថោបិ ផលិកាមយា;

លោហិតង្គមយា ចេវ, បល្លង្កា វិវិធា មម.

‘‘តូលិកាវិកតិកាហិ, កដ្ដិស្សចិត្តកាហិ ច;

ឧទ្ធឯកន្តលោមី ច, បល្លង្កា មេ សុសណ្ឋិតា.

‘‘យទា ឥច្ឆាមិ គមនំ, ហាសខិឌ្ឌសមប្បិតា;

សហ បល្លង្កសេដ្ឋេន, គច្ឆាមិ មម បត្ថិតំ.

‘‘អសីតិទេវរាជូនំ, មហេសិត្តមការយិំ;

សត្តតិចក្កវត្តីនំ, មហេសិត្តមការយិំ.

‘‘ភវាភវេ សំសរន្តី, មហាភោគំ លភាមហំ;

ភោគេ មេ ឩនតា នត្ថិ, ឯកាសនស្សិទំ ផលំ.

‘‘ទុវេ ភវេ សំសរាមិ, ទេវត្តេ អថ មានុសេ;

អញ្ញេ ភវេ ន ជានាមិ, ឯកាសនស្សិទំ ផលំ.

‘‘ទុវេ កុលេ បជាយាមិ, ខត្តិយេ ចាបិ ព្រាហ្មណេ;

ឧច្ចាកុលីនា សព្ពត្ថ, ឯកាសនស្សិទំ ផលំ.

‘‘ទោមនស្សំ ន ជានាមិ, ចិត្តសន្តាបនំ មម;

វេវណ្ណិយំ ន ជានាមិ, ឯកាសនស្សិទំ ផលំ.

‘‘ធាតិយោ មំ ឧបដ្ឋន្តិ, ខុជ្ជា ចេលាបិកា ពហូ;

អង្កេន អង្កំ គច្ឆាមិ, ឯកាសនស្សិទំ ផលំ.

‘‘អញ្ញា ន្ហាបេន្តិ ភោជេន្តិ, អញ្ញា រមេន្តិ មំ សទា;

អញ្ញា គន្ធំ វិលិម្បន្តិ, ឯកាសនស្សិទំ ផលំ.

‘‘មណ្ឌបេ រុក្ខមូលេ វា, សុញ្ញាគារេ វសន្តិយា;

មម សង្កប្បមញ្ញាយ, បល្លង្កោ ឧបតិដ្ឋតិ.

‘‘អយំ បច្ឆិមកោ មយ្ហំ, ចរិមោ វត្តតេ ភវោ;

អជ្ជាបិ រជ្ជំ ឆឌ្ឌេត្វា, បព្ពជិំ អនគារិយំ.

‘‘សតសហស្សិតោ កប្បេ, យំ ទានមទទិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ឯកាសនស្សិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តេ បន បតិដ្ឋាយ អត្តនា អធិគតវិសេសំ បកាសេន្តី –

៥២. ‘‘អព្ពហី តវ មេ សល្លំ, ទុទ្ទសំ ហទយស្សិតំ;

យំ មេ សោកបរេតាយ, ធីតុសោកំ ព្យបានុទិ.

៥៣. ‘‘សាជ្ជ អព្ពូឡ្ហសល្លាហំ, និច្ឆាតា បរិនិព្ពុតា;

ពុទ្ធំ ធម្មញ្ច សង្ឃញ្ច, ឧបេមិ សរណំ មុនិ’’ន្តិ. –

ឥមា ទ្វេ គាថា អភាសិ.

តត្ថ អព្ពហី វត មេ សល្លំ, ទុទ្ទសំ ហទយស្សិតន្តិ អនុបចិតកុសលសម្ភារេហិ យាថាវតោ ទុទ្ទសំ មម ចិត្តសន្និស្សិតំ បីឡាជននតោ ទុន្នីហរណតោ អន្តោ តុទនតោ ច ‘‘សល្ល’’ន្តិ លទ្ធនាមំ សោកំ តណ្ហញ្ច អព្ពហី វត នីហរិ វត. យំ មេ សោកបរេតាយាតិ យស្មា សោកេន អភិភូតាយ មយ្ហំ ធីតុសោកំ ព្យបានុទិ អនវសេសតោ នីហរិ, តស្មា អព្ពហី វត មេ សល្លន្តិ យោជនា.

សាជ្ជ អព្ពូឡ្ហសល្លាហន្តិ សា អហំ អជ្ជ សព្ពសោ ឧទ្ធដតណ្ហាសល្លា តតោ ឯវ និច្ឆាតា បរិនិព្ពុតា. មុនិន្តិ សព្ពញ្ញុពុទ្ធំ តទុបទេសិតមគ្គផលនិព្ពានបភេទំ នវវិធលោកុត្តរធម្មញ្ច, តត្ថ បតិដ្ឋិតំ អដ្ឋអរិយបុគ្គលសមូហសង្ខាតំ សង្ឃញ្ច, អនុត្តរេហិ តេហិ យោជនតោ សកលវដ្ដទុក្ខវិនាសនតោ ច សរណំ តាណំ លេណំ បរាយណន្តិ, ឧបេមិ ឧបគច្ឆាមិ ពុជ្ឈាមិ សេវាមិ ចាតិ អត្ថោ.

ឧព្ពិរិថេរីគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.