៤. ទន្តិកាថេរីគាថាវណ្ណនា

ទិវាវិហារា និក្ខម្មាតិអាទិកា ទន្តិកាយ ថេរិយា គាថា. អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការា តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ កុសលំ ឧបចិនន្តី ពុទ្ធសុញ្ញកាលេ ចន្ទភាគាយ នទិយា តីរេ កិន្នរយោនិយំ និព្ពត្តិ. សា ឯកទិវសំ កិន្នរេហិ សទ្ធិំ កីឡន្តី វិចរមានា អទ្ទស អញ្ញតរំ បច្ចេកពុទ្ធំ អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ ទិវាវិហារំ និសិន្នំ. ទិស្វាន បសន្នមានសា ឧបសង្កមិត្វា សាលបុប្ផេហិ បូជំ កត្វា វន្ទិត្វា បក្កាមិ. សា តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តី ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ កោសលរញ្ញោ បុរោហិតព្រាហ្មណស្ស គេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្វា ជេតវនបដិគ្គហណេ បដិលទ្ធសទ្ធា ឧបាសិកា ហុត្វា បច្ឆា មហាបជាបតិគោតមិយា សន្តិកេ បព្ពជិត្វា រាជគហេ វសមានា ឯកទិវសំ បច្ឆាភត្តំ គិជ្ឈកូដំ អភិរុហិត្វា ទិវាវិហារំ និសិន្នា ហត្ថារោហកស្ស អភិរុហនត្ថាយ បាទំ បសារេន្តំ ហត្ថិំ ទិស្វា តទេវ អារម្មណំ កត្វា វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា សហ បដិសម្ភិទាហិ អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរី ២.២.៨៦-៩៦) –

‘‘ចន្ទភាគានទីតីរេ, អហោសិំ កិន្នរី តទា;

អទ្ទសំ វិរជំ ពុទ្ធំ, សយម្ភុំ អបរាជិតំ.

‘‘បសន្នចិត្តា សុមនា, វេទជាតា កតញ្ជលី;

សាលមាលំ គហេត្វាន, សយម្ភុំ អភិបូជយិំ.

‘‘តេន កម្មេន សុកតេន, ចេតនាបណិធីហិ ច;

ជហិត្វា កិន្នរីទេហំ, តាវតិំសមគច្ឆហំ.

‘‘ឆត្តិំសទេវរាជូនំ, មហេសិត្តមការយិំ;

មនសា បត្ថិតំ មយ្ហំ, និព្ពត្តតិ យថិច្ឆិតំ.

‘‘ទសន្នំ ចក្កវត្តីនំ, មហេសិត្តមការយិំ;

ឱចិតត្តាវ ហុត្វាន, សំសរាមិ ភវេស្វហំ.

‘‘កុសលំ វិជ្ជតេ មយ្ហំ, បព្ពជិំ អនគារិយំ;

បូជារហា អហំ អជ្ជ, សក្យបុត្តស្ស សាសនេ.

‘‘វិសុទ្ធមនសា អជ្ជ, អបេតមនបាបិកា;

សព្ពាសវបរិក្ខីណា, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោ.

‘‘ចតុន្នវុតិតោ កប្បេ, យំ ពុទ្ធមភិបូជយិំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, សាលមាលាយិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា អត្តនោ បដិបត្តិំ បច្ចវេក្ខិត្វា បីតិសោមនស្សជាតា ឧទានវសេន –

៤៨. ‘‘ទិវាវិហារា និក្ខម្ម, គិជ្ឈកូដម្ហិ បព្ពតេ;

នាគំ ឱគាហមុត្តិណ្ណំ, នទីតីរម្ហិ អទ្ទសំ.

៤៩. ‘‘បុរិសោ អង្កុសមាទាយ, ‘ទេហិ បាទ’ន្តិ យាចតិ;

នាគោ បសារយី បាទំ, បុរិសោ នាគមារុហិ.

៥០. ‘‘ទិស្វា អទន្តំ ទមិតំ, មនុស្សានំ វសំ គតំ;

តតោ ចិត្តំ សមាធេសិំ, ខលុ តាយ វនំ គតា’’តិ. – ឥមា គាថា អភាសិ;

តត្ថ នាគំ ឱគាហមុត្តិណ្ណន្តិ ហត្ថិនាគំ នទិយំ ឱគាហំ កត្វា ឱគយ្ហ តតោ ឧត្តិណ្ណំ. ‘‘ឱគយ្ហ មុត្តិណ្ណ’’ន្តិ វា បាឋោ. ម-ការោ បទសន្ធិករោ. នទីតីរម្ហិ អទ្ទសន្តិ ចន្ទភាគាយ នទិយា តីរេ អបស្សិំ.

កិំ ករោន្តន្តិ ចេតំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘បុរិសោ’’តិអាទិ. តត្ថ ‘ទេហិ បាទ’ន្តិ យាចតីតិ ‘‘បាទំ ទេហិ’’ឥតិ បិដ្ឋិអារោហនត្ថំ បាទំ បសារេតុំ សញ្ញំ ទេតិ, យថាបរិចិតញ្ហិ សញ្ញំ ទេន្តោ ឥធ យាចតីតិ វុត្តោ.

ទិស្វា អទន្តំ ទមិតន្តិ បកតិយា បុព្ពេ អទន្តំ ឥទានិ ហត្ថាចរិយេន ហត្ថិសិក្ខាយ ទមិតទមថំ ឧបគមិតំ. កីទិសំ ទមិតំ? មនុស្សានំ វសំ គតំ យំ យំ មនុស្សា អាណាបេន្តិ, តំ តំ ទិស្វាតិ យោជនា. តតោ ចិត្តំ សមាធេសិំ, ខលុ តាយ វនំ គតាតិ ខលូតិ អវធារណត្ថេ និបាតោ. តតោ ហត្ថិទស្សនតោ បច្ឆា, តាយ ហត្ថិនោ កិរិយាយ ហេតុភូតាយ, វនំ អរញ្ញំ គតា ចិត្តំ សមាធេសិំយេវ. កថំ? ‘‘អយម្បិ នាម តិរច្ឆានគតោ ហត្ថី ហត្ថិទមកស្ស វសេន ទមថំ គតោ, កស្មា មនុស្សភូតាយ ចិត្តំ បុរិសទមកស្ស សត្ថុ វសេន ទមថំ ន គមិស្សតី’’តិ សំវេគជាតា វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អគ្គមគ្គសមាធិនា មម ចិត្តំ សមាធេសិំ អច្ចន្តសមាធានេន សព្ពសោ កិលេសេ ខេបេសិន្តិ អត្ថោ.

ទន្តិកាថេរីគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.