៨. អភយមាតុថេរីគាថាវណ្ណនា

ឧទ្ធំ បាទតលាតិអាទិកា អភយមាតាយ ថេរិយា គាថា. អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការា តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តី តិស្សស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្វា ឯកទិវសំ សត្ថារំ បិណ្ឌាយ ចរន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសា បត្តំ គហេត្វា កដច្ឆុមត្តំ ភិក្ខំ អទាសិ. សា តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តី ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ តាទិសេន កម្មនិស្សន្ទេន ឧជ្ជេនិយំ បទុមវតី នាម នគរសោភិណី អហោសិ. រាជា ពិម្ពិសារោ តស្សា រូបសម្បត្តិអាទិកេ គុណេ សុត្វា បុរោហិតស្ស អាចិក្ខិ – ‘‘ឧជ្ជេនិយំ កិរ បទុមវតី នាម គណិកា អហោសិ, តមហំ ទដ្ឋុកាមោម្ហី’’តិ. បុរោហិតោ ‘‘សាធុ, ទេវា’’តិ មន្តពលេន កុម្ភីរំ នាម យក្ខំ អាវហេត្វា យក្ខានុភាវេន រាជានំ តាវទេវ ឧជ្ជេនីនគរំ នេសិ. រាជា តាយ សទ្ធិំ ឯករត្តិំ សំវាសំ កប្បេសិ. សា តេន គព្ភំ គណ្ហិ. រញ្ញោ ច អារោចេសិ – ‘‘មម កុច្ឆិយំ គព្ភោ បតិដ្ឋហី’’តិ. តំ សុត្វា រាជា នំ ‘‘សចេ បុត្តោ ភវេយ្យ, វឌ្ឍេត្វា មមំ ទស្សេហី’’តិ វត្វា នាមមុទ្ទិកំ ទត្វា អគមាសិ. សា ទសមាសច្ចយេន បុត្តំ វិជាយិត្វា នាមគ្គហណទិវសេ អភយោតិ នាមំ អកាសិ. បុត្តញ្ច សត្តវស្សិកកាលេ ‘‘តវ បិតា ពិម្ពិសារមហារាជា’’តិ រញ្ញោ សន្តិកំ បហិណិ. រាជា តំ បុត្តំ បស្សិត្វា បុត្តសិនេហំ បដិលភិត្វា កុមារកបរិហារេន វឌ្ឍេសិ. តស្ស សទ្ធាបដិលាភោ បព្ពជ្ជា វិសេសាធិគមោ ច ហេដ្ឋា អាគតោយេវ. តស្ស មាតា អបរភាគេ បុត្តស្ស អភយត្ថេរស្ស សន្តិកេ ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធា ភិក្ខុនីសុ បព្ពជិត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តី នចិរស្សេវ សហ បដិសម្ភិទាហិ អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរី ២.១.៦០-៧០) –

‘‘បិណ្ឌចារំ ចរន្តស្ស, តិស្សនាមស្ស សត្ថុនោ;

កដច្ឆុភិក្ខំ បគ្គយ្ហ, ពុទ្ធសេដ្ឋស្សទាសហំ.

‘‘បដិគ្គហេត្វា សម្ពុទ្ធោ, តិស្សោ លោកគ្គនាយកោ;

វីថិយា សណ្ឋិតោ សត្ថា, អកា មេ អនុមោទនំ.

‘‘កដច្ឆុភិក្ខំ ទត្វាន, តាវតិំសំ គមិស្សសិ;

ឆត្តិំសទេវរាជូនំ, មហេសិត្តំ ករិស្សសិ.

‘‘បញ្ញាសំ ចក្កវត្តីនំ, មហេសិត្តំ ករិស្សសិ;

មនសា បត្ថិតំ សព្ពំ, បដិលច្ឆសិ សព្ពទា.

‘‘សម្បត្តិំ អនុភោត្វាន, បព្ពជិស្សសិ កិញ្ចនា;

សព្ពាសវេ បរិញ្ញាយ, និព្ពាយិស្សសិនាសវា.

‘‘ឥទំ វត្វាន សម្ពុទ្ធោ, តិស្សោ លោកគ្គនាយកោ;

នភំ អព្ភុគ្គមី វីរោ, ហំសរាជាវ អម្ពរេ.

‘‘សុទិន្នំ មេ ទានវរំ, សុយិដ្ឋា យាគសម្បទា;

កដច្ឆុភិក្ខំ ទត្វាន, បត្តាហំ អចលំ បទំ.

‘‘ទ្វេនវុតេ ឥតោ កប្បេ, យំ ទានមទទិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ភិក្ខាទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា អត្តនោ បុត្តេន អភយត្ថេរេន ធម្មំ កថេន្តេន ឱវាទវសេន យា គាថា ភាសិតា, ឧទានវសេន សយម្បិ តា ឯវ បច្ចុទាហរន្តី –

៣៣. ‘‘ឧទ្ធំ បាទតលា អម្ម, អធោ វេ កេសមត្ថកា;

បច្ចវេក្ខស្សុមំ កាយំ, អសុចិំ បូតិគន្ធិកំ.

៣៤. ‘‘ឯវំ វិហរមានាយ, សព្ពោ រាគោ សមូហតោ;

បរិឡាហោ សមុច្ឆិន្នោ, សីតិភូតាម្ហិ និព្ពុតា’’តិ. – អាហ;

តត្ថ បឋមគាថាយ តាវ អយំ សង្ខេបត្ថោ – អម្ម បទុមវតិ, បាទតលតោ ឧទ្ធំ កេសមត្ថកតោ អធោ នានប្បការអសុចិបូរិតាយ អសុចិំ សព្ពកាលំ បូតិគន្ធវាយនតោ បូតិគន្ធិកំ, ឥមំ កុច្ឆិតានំ អាយតនតាយ កាយំ សរីរំ ញាណចក្ខុនា បច្ចវេក្ខស្សូតិ. អយញ្ហិ តស្សា បុត្តេន ឱវាទទានវសេន ភាសិតា គាថា.

សា តំ សុត្វា អរហត្តំ បត្វា ឧទានេន្តី អាចរិយបូជាវសេន តមេវ គាថំ បឋមំ វត្វា អត្តនោ បដិបត្តិំ កថេន្តី ‘‘ឯវំ វិហរមានាយា’’តិ ទុតិយំ គាថមាហ.

តត្ថ ឯវំ វិហរមានាយាតិ ឯវំ មម បុត្តេន អភយត្ថេរេន ‘‘ឧទ្ធំ បាទតលា’’តិអាទិនា ទិន្នេ ឱវាទេ ឋត្វា សព្ពកាយំ អសុភតោ ទិស្វា ឯកគ្គចិត្តា តត្ថ ភូតុបាទាយភេទេ រូបធម្មេ តប្បដិពទ្ធេ វេទនាទិកេ អរូបធម្មេ បរិគ្គហេត្វា តត្ថ តិលក្ខណំ អារោបេត្វា អនិច្ចានុបស្សនាទិវសេន វិហរមានាយ. សព្ពោ រាគោ សមូហតោតិ វុដ្ឋានគាមិនិវិបស្សនាយ មគ្គេន ឃដិតាយ មគ្គបដិបាដិយា អគ្គមគ្គេន សព្ពោ រាគោ មយា សមូហតោ សមុគ្ឃាដិតោ. បរិឡាហោ សមុច្ឆិន្នោតិ តតោ ឯវ សព្ពោ កិលេសបរិឡាហោ សម្មទេវ ឧច្ឆិន្នោ, តស្ស ច សមុច្ឆិន្នត្តា ឯវ សីតិភូតា សឧបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា និព្ពុតា អម្ហីតិ.

អភយមាតុថេរីគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.