៩. អភយាថេរីគាថាវណ្ណនា

អភយេ ភិទុរោ កាយោតិអាទិកា អភយត្ថេរិយា គាថា. អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការា តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ បុញ្ញំ ឧបចិនន្តី សិខិស្ស ភគវតោ កាលេ ខត្តិយមហាសាលកុលេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្វា អរុណរញ្ញោ អគ្គមហេសី អហោសិ. រាជា តស្សា ឯកទិវសំ គន្ធសម្បន្នានិ សត្ត ឧប្បលានិ អទាសិ. សា តានិ គហេត្វា ‘‘កិំ មេ ឥមេហិ បិឡន្ធន្តេហិ. យំនូនាហំ ឥមេហិ ភគវន្តំ បូជេស្សាមី’’តិ ចិន្តេត្វា និសីទិ. ភគវា ច ភិក្ខាចារវេលាយំ រាជនិវេសនំ បាវិសិ. សា ភគវន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសា បច្ចុគ្គន្ត្វា តេហិ បុប្ផេហិ បូជេត្វា បញ្ចបតិដ្ឋិតេន វន្ទិ. សា តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តី ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ ឧជ្ជេនិយំ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្វា អភយមាតុសហាយិកា ហុត្វា តាយ បព្ពជិតាយ តស្សា សិនេហេន សយម្បិ បព្ពជិត្វា តាយ សទ្ធិំ រាជគហេ វសមានា ឯកទិវសំ អសុភទស្សនត្ថំ សីតវនំ អគមាសិ. សត្ថា គន្ធកុដិយំ និសិន្នោវ តស្សា អនុភូតបុព្ពំ អារម្មណំ បុរតោ កត្វា តស្សា ឧទ្ធុមាតកាទិភាវំ បកាសេសិ. តំ ទិស្វា សំវេគមានសា អដ្ឋាសិ. សត្ថា ឱភាសំ ផរិត្វា បុរតោ និសិន្នំ វិយ អត្តានំ ទស្សេត្វា –

៣៥. ‘‘អភយេ ភិទុរោ កាយោ, យត្ថ សត្តា បុថុជ្ជនា;

និក្ខិបិស្សាមិមំ ទេហំ, សម្បជានា សតីមតី.

៣៦. ‘‘ពហូហិ ទុក្ខធម្មេហិ, អប្បមាទរតាយ មេ;

តណ្ហក្ខយោ អនុប្បត្តោ, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ. –

ឥមា គាថា អភាសិ. សា គាថាបរិយោសានេ អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរី ២.១.៧១-៩០) –

‘‘នគរេ អរុណវតិយា, អរុណោ នាម ខត្តិយោ;

តស្ស រញ្ញោ អហុំ ភរិយា, វារិតំ វារយាមហំ.

‘‘សត្តមាលំ គហេត្វាន, ឧប្បលា ទេវគន្ធិកា;

និសជ្ជ បាសាទវរេ, ឯវំ ចិន្តេសិ តាវទេ.

‘‘កិំ មេ ឥមាហិ មាលាហិ, សិរសារោបិតាហិ មេ;

វរំ មេ ពុទ្ធសេដ្ឋស្ស, ញាណម្ហិ អភិរោបិតំ.

‘‘សម្ពុទ្ធំ បដិមានេន្តី, ទ្វារាសន្នេ និសីទហំ;

យទា ឯហិតិ សម្ពុទ្ធោ, បូជយិស្សំ មហាមុនិំ.

‘‘កកុធោ វិលសន្តោវ, មិគរាជាវ កេសរី;

ភិក្ខុសង្ឃេន សហិតោ, អាគច្ឆិ វីថិយា ជិនោ.

‘‘ពុទ្ធស្ស រំសិំ ទិស្វាន, ហដ្ឋា សំវិគ្គមានសា;

ទ្វារំ អវាបុរិត្វាន, ពុទ្ធសេដ្ឋមបូជយិំ.

‘‘សត្ត ឧប្បលបុប្ផានិ, បរិកិណ្ណានិ អម្ពរេ;

ឆទិំ ករោន្តោ ពុទ្ធស្ស, មត្ថកេ ធារយន្តិ តេ.

‘‘ឧទគ្គចិត្តា សុមនា, វេទជាតា កតញ្ជលី;

តត្ថ ចិត្តំ បសាទេត្វា, តាវតិំសមគច្ឆហំ.

‘‘មហានេលស្ស ឆាទនំ, ធារេន្តិ មម មុទ្ធនិ;

ទិព្ពគន្ធំ បវាយាមិ, សត្តុប្បលស្សិទំ ផលំ.

‘‘កទាចិ នីយមានាយ, ញាតិសង្ឃេន មេ តទា;

យាវតា បរិសា មយ្ហំ, មហានេលំ ធរីយតិ.

‘‘សត្តតិ ទេវរាជូនំ, មហេសិត្តមការយិំ;

សព្ពត្ថ ឥស្សរា ហុត្វា, សំសរាមិ ភវាភវេ.

‘‘តេសដ្ឋិ ចក្កវត្តីនំ, មហេសិត្តមការយិំ;

សព្ពេ មមនុវត្តន្តិ, អាទេយ្យវចនា អហុំ.

‘‘ឧប្បលស្សេវ មេ វណ្ណោ, គន្ធោ ចេវ បវាយតិ;

ទុព្ពណ្ណិយំ ន ជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ.

‘‘ឥទ្ធិបាទេសុ កុសលា, ពោជ្ឈង្គភាវនារតា;

អភិញ្ញាបារមិប្បត្តា, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ.

‘‘សតិបដ្ឋានកុសលា, សមាធិឈានគោចរា;

សម្មប្បធានមនុយុត្តា, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ.

‘‘វីរិយំ មេ ធុរធោរយ្ហំ, យោគក្ខេមាធិវាហនំ;

សព្ពាសវបរិក្ខីណា, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោ.

‘‘ឯកតិំសេ ឥតោ កប្បេ, យំ បុប្ផមភិបូជយិំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ. (អប. ថេរី ២.១.៧១-៩០);

អរហត្តំ បន បត្វា ឧទានេន្តី តា ឯវ គាថា បរិវត្តិត្វា អភាសិ.

តត្ថ អភយេតិ អត្តានមេវ អាលបតិ. ភិទុរោតិ ភិជ្ជនសភាវោ, អនិច្ចោតិ អត្ថោ. យត្ថ សត្តា បុថុជ្ជនាតិ យស្មិំ ខណេន ភិជ្ជនសីលេ អសុចិទុគ្គន្ធជេគុច្ឆបដិក្កូលសភាវេ កាយេ ឥមេ អន្ធបុថុជ្ជនា សត្តា លគ្គា លគ្គិតា. និក្ខិបិស្សាមិមំ ទេហន្តិ អហំ បន ឥមំ ទេហំ បូតិកាយំ បុន អនាទានេន និរបេក្ខា ខិបិស្សាមិ ឆឌ្ឌេស្សាមិ. តត្ថ ការណមាហ ‘‘សម្បជានា សតីមតី’’តិ.

ពហូហិ ទុក្ខធម្មេហីតិ ជាតិជរាទីហិ អនេកេហិ ទុក្ខធម្មេហិ ផុដ្ឋាយាតិ អធិប្បាយោ. អប្បមាទរតាយាតិ តាយ ឯវ ទុក្ខោតិណ្ណតាយ បដិលទ្ធសំវេគត្តា សតិអវិប្បវាសសង្ខាតេ អប្បមាទេ រតាយ. សេសំ វុត្តនយមេវ. ឯត្ថ ច សត្ថារា ទេសិតនិយាមេន –

‘‘និក្ខិបាហិ ឥមំ ទេហំ, អប្បមាទរតាយ តេ;

តណ្ហក្ខយំ បាបុណាហិ, ករោហិ ពុទ្ធសាសន’’ន្តិ. –

បាឋោ, ថេរិយា វុត្តនិយាមេនេវ បន សំគីតិំ អារោបិតត្តា. អប្បមាទរតាយ តេតិ អប្បមាទរតាយ តយា ភវិតព្ពន្តិ អត្ថោ.

អភយាថេរីគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.