៤. អឌ្ឍកាសិថេរីគាថាវណ្ណនា

យាវ កាសិជនបទោតិអាទិកា អឌ្ឍកាសិយា ថេរិយា គាថា. អយំ កិរ កស្សបស្ស ទសពលស្ស កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្វា ភិក្ខុនីនំ សន្តិកំ គន្ត្វា ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធា បព្ពជិត្វា ភិក្ខុនិសីលេ ឋិតំ អញ្ញតរំ បដិសម្ភិទាប្បត្តំ ខីណាសវត្ថេរិំ គណិកាវាទេន អក្កោសិត្វា, តតោ ចុតា និរយេ បច្ចិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ កាសិករដ្ឋេ ឧឡារវិភវេ សេដ្ឋិកុលេ និព្ពត្តិត្វា វុទ្ធិប្បត្តា បុព្ពេ កតស្ស វចីទុច្ចរិតស្ស និស្សន្ទេន ឋានតោ បរិភដ្ឋា គណិកា អហោសិ. នាមេន អឌ្ឍកាសី នាម. តស្សា បព្ពជ្ជា ច ទូតេន ឧបសម្បទា ច ខន្ធកេ អាគតាយេវ. វុត្តញ្ហេតំ –

តេន ខោ បន សមយេន អឌ្ឍកាសី គណិកា ភិក្ខុនីសុ បព្ពជិតា ហោតិ. សា ច សាវត្ថិំ គន្តុកាមា ហោតិ ‘‘ភគវតោ សន្តិកេ ឧបសម្បជ្ជិស្សាមី’’តិ. អស្សោសុំ ខោ ធុត្តា – ‘‘អឌ្ឍកាសី កិរ គណិកា សាវត្ថិំ គន្តុកាមា’’តិ. តេ មគ្គេ បរិយុដ្ឋិំសុ. អស្សោសិ ខោ អឌ្ឍកាសី គណិកា ‘‘ធុត្តា កិរ មគ្គេ បរិយុដ្ឋិតា’’តិ. ភគវតោ សន្តិកេ ទូតំ បាហេសិ – ‘‘អហញ្ហិ ឧបសម្បជ្ជិតុកាមា, កថំ នុ ខោ មយា បដិបជ្ជិតព្ព’’ន្តិ? អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ទូតេនបិ ឧបសម្បាទេតុ’’ន្តិ (ចូឡវ. ៤៣០).

ឯវំ លទ្ធូបសម្បទា បន វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តី ន ចិរស្សេវ សហ បដិសម្ភិទាហិ អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរី ២.៤.១៦៨-១៨៣) –

‘‘ឥមម្ហិ ភទ្ទកេ កប្បេ, ព្រហ្មពន្ធុ មហាយសោ;

កស្សបោ នាម គោត្តេន, ឧប្បជ្ជិ វទតំ វរោ.

‘‘តទាហំ បព្ពជិត្វាន, តស្ស ពុទ្ធស្ស សាសនេ;

សំវុតា បាតិមោក្ខម្ហិ, ឥន្ទ្រិយេសុ ច បញ្ចសុ.

‘‘មត្តញ្ញុនី ច អសនេ, យុត្តា ជាគរិយេបិ ច;

វសន្តី យុត្តយោគាហំ, ភិក្ខុនិំ វិគតាសវំ.

‘‘អក្កោសិំ ទុដ្ឋចិត្តាហំ, គណិកេតិ ភណិំ តទា;

តេន បាបេន កម្មេន, និរយម្ហិ អបច្ចិសំ.

‘‘តេន កម្មាវសេសេន, អជាយិំ គណិកាកុលេ;

ពហុសោវ បរាធីនា, បច្ឆិមាយ ច ជាតិយំ.

‘‘កាសីសុ សេដ្ឋិកុលជា, ព្រហ្មចារីពលេនហំ;

អច្ឆរា វិយ ទេវេសុ, អហោសិំ រូបសម្បទា.

‘‘ទិស្វាន ទស្សនីយំ មំ, គិរិព្ពជបុរុត្តមេ;

គណិកត្តេ និវេសេសុំ, អក្កោសនពលេន មេ.

‘‘សាហំ សុត្វាន សទ្ធម្មំ, ពុទ្ធសេដ្ឋេន ទេសិតំ;

បុព្ពវាសនសម្បន្នា, បព្ពជិំ អនគារិយំ.

‘‘តទូបសម្បទត្ថាយ, គច្ឆន្តី ជិនសន្តិកំ;

មគ្គេ ធុត្តេ ឋិតេ សុត្វា, លភិំ ទូតោបសម្បទំ.

‘‘សព្ពកម្មំ បរិក្ខីណំ, បុញ្ញំ បាបំ តថេវ ច;

សព្ពសំសារមុត្តិណ្ណា, គណិកត្តញ្ច ខេបិតំ.

‘‘ឥទ្ធីសុ ច វសី ហោមិ, ទិព្ពាយ សោតធាតុយា;

ចេតោបរិយញាណស្ស, វសី ហោមិ មហាមុនេ.

‘‘បុព្ពេនិវាសំ ជានាមិ, ទិព្ពចក្ខុ វិសោធិតំ;

សព្ពាសវបរិក្ខីណា, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោ.

‘‘អត្ថធម្មនិរុត្តីសុ, បដិភានេ តថេវ ច;

ញាណំ មម មហាវីរ, ឧប្បន្នំ តវ សន្តិកេ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ. (អប. ថេរី ២.៤.១៦៨-១៨៣);

អរហត្តំ បន បត្វា ឧទានវសេន –

២៥. ‘‘យាវ កាសិជនបទោ, សុង្កោ មេ តត្តកោ អហុ;

តំ កត្វា នេគមោ អគ្ឃំ, អឌ្ឍេនគ្ឃំ ឋបេសិ មំ.

២៦. ‘‘អថ និព្ពិន្ទហំ រូបេ, និព្ពិន្ទញ្ច វិរជ្ជហំ;

មា បុន ជាតិសំសារំ, សន្ធាវេយ្យំ បុនប្បុនំ;

តិស្សោ វិជ្ជា សច្ឆិកតា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ. –

ឥមា គាថា អភាសិ.

តត្ថ យាវ កាសិជនបទោ, សុង្កោ មេ តត្តកោ អហូតិ កាសីសុ ជនបទេសុ ភវោ សុង្កោ កាសិជនបទោ, សោ យាវ យត្តកោ, តត្តកោ មយ្ហំ សុង្កោ អហុ អហោសិ. កិត្តកោ បន សោតិ? សហស្សមត្តោ. កាសិរដ្ឋេ កិរ តទា សុង្កវសេន ឯកទិវសំ រញ្ញោ ឧប្បជ្ជនកអាយោ អហោសិ សហស្សមត្តោ, ឥមាយបិ បុរិសានំ ហត្ថតោ ឯកទិវសំ លទ្ធធនំ តត្តកំ. តេន វុត្តំ – ‘‘យាវ កាសិជនបទោ, សុង្កោ មេ តត្តកោ អហូ’’តិ. សា បន កាសិសុង្កបរិមាណតាយ កាសីតិ សមញ្ញំ លភិ. តត្ថ យេភុយ្យេន មនុស្សា សហស្សំ ទាតុំ អសក្កោន្តា តតោ ឧបឌ្ឍំ ទត្វា ទិវសភាគមេវ រមិត្វា គច្ឆន្តិ, តេសំ វសេនាយំ អឌ្ឍកាសីតិ បញ្ញាយិត្ថ. តេន វុត្តំ – ‘‘តំ កត្វា នេគមោ អគ្ឃំ, អឌ្ឍេនគ្ឃំ ឋបេសិ ម’’ន្តិ. តំ បញ្ចសតមត្តំ ធនំ អគ្ឃំ កត្វា នេគមោ និគមវាសិជនោ ឥត្ថិរតនភាវេន អនគ្ឃម្បិ សមានំ អឌ្ឍេន អគ្ឃំ និមិត្តំ អឌ្ឍកាសីតិ សមញ្ញាវសេន មំ ឋបេសិ, តថា មំ វោហរីតិ អត្ថោ.

អថ និព្ពិន្ទហំ រូបេតិ ឯវំ រូបូបជីវិនី ហុត្វា ឋិតា. អថ បច្ឆា សាសនំ និស្សាយ រូបេ អហំ និព្ពិន្ទិំ ‘‘ឥតិបិ រូបំ អនិច្ចំ, ឥតិបិទំ រូបំ ទុក្ខំ, អសុភ’’ន្តិ បស្សន្តី តត្ថ ឧក្កណ្ឋិំ. និព្ពិន្ទញ្ច វិរជ្ជហន្តិ និព្ពិន្ទន្តី ចាហំ តតោ បរំ វិរាគំ អាបជ្ជិំ. និព្ពិន្ទគ្គហណេន ចេត្ថ តរុណវិបស្សនំ ទស្សេតិ, វិរាគគ្គហណេន ពលវវិបស្សនំ. ‘‘និព្ពិន្ទន្តោ វិរជ្ជតិ វិរាគា វិមុច្ចតី’’តិ ហិ វុត្តំ. មា បុន ជាតិសំសារំ, សន្ធាវេយ្យំ បុនប្បុនន្តិ ឥមិនា និព្ពិន្ទនវិរជ្ជនាការេ និទស្សេតិ. តិស្សោ វិជ្ជាតិអាទិនា តេសំ មត្ថកប្បត្តិំ, តំ វុត្តនយមេវ.

អឌ្ឍកាសិថេរីគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.