៣. ចាបាថេរីគាថាវណ្ណនា

លដ្ឋិហត្ថោ បុរេ អាសីតិអាទិកា ចាបាយ ថេរិយា គាថា. អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការា តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ កុសលំ ឧបចិនន្តី, អនុក្កមេន ឧបចិតកុសលមូលា សម្ភតវិមោក្ខសម្ភារា ហុត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ វង្គហារជនបទេ អញ្ញតរស្មិំ មិគលុទ្ទកគាមេ ជេដ្ឋកមិគលុទ្ទកស្ស ធីតា ហុត្វា និព្ពត្តិ, ចាបាតិស្សា នាមំ អហោសិ. តេន ច សមយេន ឧបកោ អាជីវកោ ពោធិមណ្ឌតោ ធម្មចក្កំ បវត្តេតុំ ពារាណសិំ ឧទ្ទិស្ស គច្ឆន្តេន សត្ថារា សមាគតោ ‘‘វិប្បសន្នានិ ខោ តេ, អាវុសោ, ឥន្ទ្រិយានិ, បរិសុទ្ធោ ឆវិវណ្ណោ បរិយោទាតោ, កំសិ ត្វំ, អាវុសោ, ឧទ្ទិស្ស បព្ពជិតោ, កោ វា តេ សត្ថា, កស្ស វា ត្វំ ធម្មំ រោចេសី’’តិ (មហាវ. ១១; ម. និ. ១.២៨៥) បុច្ឆិត្វា –

‘‘សព្ពាភិភូ សព្ពវិទូហមស្មិ, សព្ពេសុ ធម្មេសុ អនូបលិត្តោ;

សព្ពញ្ជហោ តណ្ហាក្ខយេ វិមុត្តោ, សយំ អភិញ្ញាយ កមុទ្ទិសេយ្យំ. (ធ. ប. ៣៥៣; មហាវ. ១១; កថា. ៤០៥; ម. និ. ១.២៨៥);

‘‘ន មេ អាចរិយោ អត្ថិ, សទិសោ មេ ន វិជ្ជតិ;

សទេវកស្មិំ លោកស្មិំ, នត្ថិ មេ បដិបុគ្គលោ.

‘‘អហញ្ហិ អរហា លោកេ, អហំ សត្ថា អនុត្តរោ;

ឯកោម្ហិ សម្មាសម្ពុទ្ធោ, សីតិភូតោម្ហិ និព្ពុតោ.

‘‘ធម្មចក្កំ បវត្តេតុំ, គច្ឆាមិ កាសិនំ បុរំ;

អន្ធីភូតស្មិំ លោកស្មិំ, អាហញ្ឆំ អមតទុន្ទុភិ’’ន្តិ. (មហាវ. ១១; កថា. ៤០៥; ម. និ. ១.២៨៥) –

សត្ថារា អត្តនោ សព្ពញ្ញុពុទ្ធភាវេ ធម្មចក្កបវត្តនេ ច បវេទិតេ បសន្នចិត្តោ សោ ‘‘ហុបេយ្យបាវុសោ, អរហសិ អនន្តជិនោ’’តិ (មហាវ. ១១; ម. និ. ១.២៨៥) វត្វា ឧម្មគ្គំ គហេត្វា បក្កន្តោ វង្គហារជនបទំ អគមាសិ. សោ តត្ថ ឯកំ មិគលុទ្ទកគាមកំ ឧបនិស្សាយ វាសំ កប្បេសិ. តំ តត្ថ ជេដ្ឋកមិគលុទ្ទកោ ឧបដ្ឋាសិ. សោ ឯកទិវសំ ទូរំ មិគវំ គច្ឆន្តោ ‘‘មយ្ហំ អរហន្តេ មា បមជ្ជី’’តិ អត្តនោ ធីតរំ ចាបំ អាណាបេត្វា អគមាសិ សទ្ធិំ បុត្តភាតុកេហិ. សា ចស្ស ធីតា អភិរូបា ហោតិ ទស្សនីយា.

អថ ខោ ឧបកោ អាជីវកោ ភិក្ខាចារវេលាយំ មិគលុទ្ទកស្ស ឃរំ គតោ បរិវិសិតុំ ឧបគតំ ចាបំ ទិស្វា រាគេន អភិភូតោ ភុញ្ជិតុម្បិ អសក្កោន្តោ ភាជនេន ភត្តំ អាទាយ វសនដ្ឋានំ គន្ត្វា ភត្តំ ឯកមន្តេ និក្ខិបិត្វា ‘‘សចេ ចាបំ លភិស្សាមិ, ជីវាមិ, នោ ចេ, មរិស្សាមី’’តិ និរាហារោ និបជ្ជិ. សត្តមេ ទិវសេ មិគលុទ្ទកោ អាគន្ត្វា ធីតរំ បុច្ឆិ – ‘‘កិំ មយ្ហំ អរហន្តេ ន បមជ្ជី’’តិ? សា ‘‘ឯកទិវសមេវ អាគន្ត្វា បុន នាគតបុព្ពោ’’តិ អាហ. មិគលុទ្ទកោ ច តាវទេវស្ស វសនដ្ឋានំ គន្ត្វា ‘‘កិំ, ភន្តេ, អផាសុក’’ន្តិ បាទេ បរិមជ្ជន្តោ បុច្ឆិ. ឧបកោ និត្ថុនន្តោ បរិវត្តតិយេវ. សោ ‘‘វទថ, ភន្តេ, យំ មយា សក្កា កាតុំ, សព្ពំ តំ ករិស្សាមី’’តិ អាហ. ឧបកោ ឯកេន បរិយាយេន អត្តនោ អជ្ឈាសយំ អារោចេសិ. ‘‘ឥតរោ ជានាសិ បន, ភន្តេ, កិញ្ចិ សិប្ប’’ន្តិ. ‘‘ន ជានាមី’’តិ. ‘‘ន, ភន្តេ, កិញ្ចិ សិប្បំ អជានន្តេន សក្កា ឃរំ អាវសិតុ’’ន្តិ. សោ អាហ – ‘‘នាហំ កិញ្ចិ សិប្បំ ជានាមិ, អបិច តុម្ហាកំ មំសហារកោ ភវិស្សាមិ, មំសញ្ច វិក្កិណិស្សាមី’’តិ. មាគវិកោ ‘‘អម្ហាកម្បិ ឯតទេវ រុច្ចតី’’តិ ឧត្តរសាដកំ ទត្វា អត្តនោ សហាយកស្ស គេហេ កតិបាហំ វសាបេត្វា តាទិសេ ទិវសេ ឃរំ អានេត្វា ធីតរំ អទាសិ.

អថ កាលេ គច្ឆន្តេ តេសំ សំវាសមន្វាយ បុត្តោ និព្ពត្តិ, សុភទ្ទោតិស្ស នាមំ អកំសុ. ចាបា តស្ស រោទនកាលេ ‘‘ឧបកស្ស បុត្ត, អាជីវកស្ស បុត្ត, មំសហារកស្ស បុត្ត, មា រោទិ មា រោទី’’តិអាទិនា បុត្តតោសនគីតេន ឧបកំ ឧប្បណ្ឌេសិ. សោ ‘‘មា ត្វំ ចាបេ មំ ‘អនាថោ’តិ មញ្ញិ, អត្ថិ មេ សហាយោ អនន្តជិនោ នាម, តស្សាហំ សន្តិកំ គមិស្សាមី’’តិ អាហ. ចាបា ‘‘ឯវមយំ អដ្ដីយតី’’តិ ញត្វា បុនប្បុនំ តថា កថេសិយេវ. សោ ឯកទិវសំ តាយ តថា វុត្តោ កុជ្ឈិត្វា គន្តុមារទ្ធោ. តាយ តំ តំ វត្វា អនុនីយមានោបិ សញ្ញត្តិំ អនាគច្ឆន្តោ បច្ឆិមទិសាភិមុខោ បក្កាមិ.

ភគវា ច តេន សមយេន សាវត្ថិយំ ជេតវនេ វិហរន្តោ ភិក្ខូនំ អាចិក្ខិ – ‘‘យោ, ភិក្ខវេ, អជ្ជ ‘កុហិំ អនន្តជិនោ’តិ ឥធាគន្ត្វា បុច្ឆតិ, តំ មម សន្តិកំ បេសេថា’’តិ. ឧបកោបិ ‘‘កុហិំ អនន្តជិនោ វសតី’’តិ តត្ថ តត្ថ បុច្ឆន្តោ អនុបុព្ពេន សាវត្ថិំ គន្ត្វា វិហារំ បវិសិត្វា វិហារមជ្ឈេ ឋត្វា ‘‘កុហិំ អនន្តជិនោ’’តិ បុច្ឆិ. តំ ភិក្ខូ ភគវតោ សន្តិកំ នយិំសុ. សោ ភគវន្តំ ទិស្វា ‘‘ជានាថ មំ ភគវា’’តិ អាហ. ‘‘អាម, ជានាមិ, កុហិំ បន ត្វំ ឯត្តកំ កាលំ វសី’’តិ? ‘‘វង្គហារជនបទេ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘ឧបក, ឥទានិ មហល្លកោ ជាតោ បព្ពជិតុំ សក្ខិស្សសី’’តិ? ‘‘បព្ពជិស្សាមិ, ភន្តេ’’តិ. សត្ថា អញ្ញតរំ ភិក្ខុំ អាណាបេសិ – ‘‘ឯហិ ត្វំ, ភិក្ខុ, ឥមំ បព្ពាជេហី’’តិ. សោ តំ បព្ពាជេសិ. សោ បព្ពជិតោ សត្ថុ សន្តិកេ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា ភាវនំ អនុយុញ្ជន្តោ ន ចិរស្សេវ អនាគាមិផលេ បតិដ្ឋាយ កាលំ កត្វា អវិហេសុ និព្ពត្តោ, និព្ពត្តក្ខណេយេវ អរហត្តំ បាបុណិ. អវិហេសុ និព្ពត្តមត្តា សត្ត ជនា អរហត្តំ បត្តា, តេសំ អយំ អញ្ញតរោ. វុត្តញ្ហេតំ –

‘‘អវិហំ ឧបបន្នាសេ, វិមុត្តា សត្ត ភិក្ខវោ;

រាគទោសបរិក្ខីណា, តិណ្ណា លោកេ វិសត្តិកំ.

‘‘ឧបកោបលគណ្ឌោ ច, បក្កុសាតិ ច តេ តយោ;

ភទ្ទិយោ ខណ្ឌទេវោ ច, ពាហុរគ្គិ ច សិង្គិយោ;

តេ ហិត្វា មានុសំ ទេហំ, ទិព្ពយោគំ ឧបច្ចគុ’’ន្តិ. (សំ. និ. ១.១០៥);

ឧបកេ បន បក្កន្តេ និព្ពិន្ទហទយា ចាបា ទារកំ អយ្យកស្ស និយ្យាទេត្វា បុព្ពេ ឧបកេន គតមគ្គំ គច្ឆន្តី សាវត្ថិំ គន្ត្វា ភិក្ខុនីនំ សន្តិកេ បព្ពជិត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តី មគ្គបដិបាដិយា អរហត្តេ បតិដ្ឋិតា, អត្តនោ បដិបត្តិំ បច្ចវេក្ខិត្វា បុព្ពេ ឧបកេន អត្តនា ច កថិតគាថាយោ ឧទានវសេន ឯកជ្ឈំ កត្វា –

២៩២. ‘‘លដ្ឋិហត្ថោ បុរេ អាសិ, សោ ទានិ មិគលុទ្ទកោ;

អាសាយ បលិបា ឃោរា, នាសក្ខិ បារមេតវេ.

២៩៣. ‘‘សុមត្តំ មំ មញ្ញមានា, ចាបិ បុត្តមតោសយិ;

ចាបាយ ពន្ធនំ ឆេត្វា, បព្ពជិស្សំ បុនោបហំ.

២៩៤. ‘‘មា មេ កុជ្ឈិ មហាវីរ, មា មេ កុជ្ឈិ មហាមុនិ;

ន ហិ កោធបរេតស្ស, សុទ្ធិ អត្ថិ កុតោ តបោ.

២៩៥. ‘‘បក្កមិស្សញ្ច នាឡាតោ, កោធ នាឡាយ វច្ឆតិ;

ពន្ធន្តី ឥត្ថិរូបេន, សមណេ ធម្មជីវិនោ.

២៩៦. ‘‘ឯហិ កាឡ និវត្តស្សុ, ភុញ្ជ កាមេ យថា បុរេ;

អហញ្ច តេ វសីកតា, យេ ច មេ សន្តិ ញាតកា.

២៩៧. ‘‘ឯត្តោ ចាបេ ចតុព្ភាគំ, យថា ភាសសិ ត្វញ្ច មេ;

តយិ រត្តស្ស បោសស្ស, ឧឡារំ វត តំ សិយា.

២៩៨. ‘‘កាឡង្គិនិំវ តក្ការិំ, បុប្ផិតំ គិរិមុទ្ធនិ;

ផុល្លំ ទាលិមលដ្ឋិំវ, អន្តោទីបេវ បាដលិំ.

២៩៩. ‘‘ហរិចន្ទនលិត្តង្គិំ, កាសិកុត្តមធារិនិំ;

តំ មំ រូបវតិំ សន្តិំ, កស្ស ឱហាយំ គច្ឆសិ.

៣០០. ‘‘សាកុន្តិកោវ សកុណិំ, យថា ពន្ធិតុមិច្ឆតិ;

អាហរិមេន រូបេន, ន មំ ត្វំ ពាធយិស្សសិ.

៣០១. ‘‘ឥមញ្ច មេ បុត្តផលំ, កាឡ ឧប្បាទិតំ តយា;

តំ មំ បុត្តវតិំ សន្តិំ, កស្ស ឱហាយ គច្ឆសិ.

៣០២. ‘‘ជហន្តិ បុត្តេ សប្បញ្ញា, តតោ ញាតី តតោ ធនំ;

បព្ពជន្តិ មហាវីរា, នាគោ ឆេត្វាវ ពន្ធនំ.

៣០៣. ‘‘ឥទានិ តេ ឥមំ បុត្តំ, ទណ្ឌេន ឆុរិកាយ វា;

ភូមិយំ វា និសុម្ភិស្សំ, បុត្តសោកា ន គច្ឆសិ.

៣០៤. ‘‘សចេ បុត្តំ សិង្គាលានំ, កុក្កុរានំ បទាហិសិ;

ន មំ បុត្តកត្តេ ជម្មិ, បុនរាវត្តយិស្សសិ.

៣០៥. ‘‘ហន្ទ ខោ ទានិ ភទ្ទន្តេ, កុហិំ កាឡ គមិស្សសិ;

កតមំ គាមនិគមំ, នគរំ រាជធានិយោ.

៣០៦. ‘‘អហុម្ហ បុព្ពេ គណិនោ, អស្សមណា សមណមានិនោ;

គាមេន គាមំ វិចរិម្ហ, នគរេ រាជធានិយោ.

៣០៧. ‘‘ឯសោ ហិ ភគវា ពុទ្ធោ, នទិំ នេរញ្ជរំ បតិ;

សព្ពទុក្ខប្បហានាយ, ធម្មំ ទេសេតិ បាណិនំ;

តស្សាហំ សន្តិកំ គច្ឆំ, សោ មេ សត្ថា ភវិស្សតិ.

៣០៨. ‘‘វន្ទនំ ទានិ មេ វជ្ជាសិ, លោកនាថំ អនុត្តរំ;

បទក្ខិណញ្ច កត្វាន, អាទិសេយ្យាសិ ទក្ខិណំ.

៣០៩. ‘‘ឯតំ ខោ លព្ភមម្ហេហិ, យថា ភាសសិ ត្វញ្ច មេ;

វន្ទនំ ទានិ តេ វជ្ជំ, លោកនាថំ អនុត្តរំ;

បទក្ខិណញ្ច កត្វាន, អាទិសិស្សាមិ ទក្ខិណំ.

៣១០. ‘‘តតោ ច កាឡោ បក្កាមិ, នទិំ នេរញ្ជរំ បតិ;

សោ អទ្ទសាសិ សម្ពុទ្ធំ, ទេសេន្តំ អមតំ បទំ.

៣១១. ‘‘ទុក្ខំ ទុក្ខសមុប្បាទំ, ទុក្ខស្ស ច អតិក្កមំ;

អរិយំ ចដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ, ទុក្ខូបសមគាមិនំ.

៣១២. ‘‘តស្ស បាទានិ វន្ទិត្វា, កត្វាន នំ បទក្ខិណំ;

ចាបាយ អាទិសិត្វាន, បព្ពជិំ អនគារិយំ;

តិស្សោ វិជ្ជា អនុប្បត្តា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ. –

ឥមា គាថា អភាសិ.

តត្ថ លដ្ឋិហត្ថោតិ ទណ្ឌហត្ថោ. បុរេតិ បុព្ពេ បរិព្ពាជកកាលេ ចណ្ឌគោណកុក្កុរាទីនំ បរិហរណត្ថំ ទណ្ឌំ ហត្ថេន គហេត្វា វិចរណកោ អហោសិ. សោ ទានិ មិគលុទ្ទកោតិ សោ ឥទានិ មិគលុទ្ទេហិ សទ្ធិំ សម្ភោគសំវាសេហិ មិគលុទ្ទោ មាគវិកោ ជាតោ. អាសាយាតិ តណ្ហាយ. ‘‘អាសយា’’តិបិ បាឋោ, អជ្ឈាសយហេតូតិ អត្ថោ. បលិបាតិ កាមបង្កតោ ទិដ្ឋិបង្កតោ ច. ឃោរាតិ អវិទិតវិបុលានត្ថាវហត្តា ទារុណតោ ឃោរា. នាសក្ខិ បារមេតវេតិ តស្សេវ បលិបស្ស បារភូតំ និព្ពានំ ឯតុំ គន្តុំ ន អសក្ខិ, ន អភិសម្ភុនីតិ អត្តានមេវ សន្ធាយ ឧបកោ វទតិ.

សុមត្តំ មំ មញ្ញមានាតិ អត្តនិ សុដ្ឋុ មត្តំ មទប្បត្តំ កាមគេធវសេន លគ្គំ បមត្តំ វា កត្វា មំ សល្លក្ខន្តី. ចាបា បុត្តមតោសយីតិ មិគលុទ្ទស្ស ធីតា ចាបា ‘‘អាជីវកស្ស បុត្តា’’តិអាទិនា មំ ឃដ្ដេន្តី បុត្តំ តោសេសិ កេឡាយសិ. ‘‘សុបតិ មំ មញ្ញមានា’’តិ ច បឋន្តិ, សុបតីតិ មំ មញ្ញមានាតិ អត្ថោ. ចាបាយ ពន្ធនំ ឆេត្វាតិ ចាបាយ តយិ ឧប្បន្នំ កិលេសពន្ធនំ ឆិន្ទិត្វា. បព្ពជិស្សំ បុនោបហន្តិ បុន ទុតិយវារម្បិ អហំ បព្ពជិស្សាមិ.

ឥទានិ តស្សា ‘‘មយ្ហំ អត្ថោ នត្ថី’’តិ វទតិ, តំ សុត្វា ចាបា ខមាបេន្តី ‘‘មា មេ កុជ្ឈី’’តិ គាថមាហ. តត្ថ មា មេ កុជ្ឈីតិ កេឡិករណមត្តេន មា មយ្ហំ កុជ្ឈិ. មហាវីរ, មហាមុនីតិ ឧបកំ អាលបតិ. តញ្ហិ សា បុព្ពេបិ បព្ពជិតោ, ឥទានិបិ បព្ពជិតុកាមោតិ កត្វា ខន្តិញ្ច បច្ចាសីសន្តី ‘‘មហាមុនី’’តិ អាហ. តេនេវាហ – ‘‘ន ហិ កោធបរេតស្ស, សុទ្ធិ អត្ថិ កុតោ តបោ’’តិ, ត្វំ ឯត្តកម្បិ អសហន្តោ កថំ ចិត្តំ ទមេស្សសិ, កថំ វា តបំ ចរិស្សសីតិ អធិប្បាយោ.

អថ នាឡំ គន្ត្វា ជីវិតុកាមោសីតិ ចាបាយ វុត្តោ អាហ – ‘‘បក្កមិស្សញ្ច នាឡាតោ, កោធ នាឡាយ វច្ឆតី’’តិ កោ ឥធ នាឡាយ វសិស្សតិ, នាឡាតោវ អហំ បក្កមិស្សាមេវ. សោ ហិ តស្ស ជាតគាមោ, តតោ និក្ខមិត្វា បព្ពជិ. សោ ច មគធរដ្ឋេ ពោធិមណ្ឌស្ស អាសន្នបទេសេ, តំ សន្ធាយ វុត្តំ. ពន្ធន្តី ឥត្ថិរូបេន, សមណេ ធម្មជីវិនោតិ ចាបេ ត្វំ ធម្មេន ជីវន្តេ ធម្មិកេ បព្ពជិតេ អត្តនោ ឥត្ថិរូបេន ឥត្ថិកុត្តាកប្បេហិ ពន្ធន្តី តិដ្ឋសិ. យេនាហំ ឥទានិ ឯទិសោ ជាតោ, តស្មា តំ បរិច្ចជាមីតិ អធិប្បាយោ.

ឯវំ វុត្តេ ចាបា តំ និវត្តេតុកាមា ‘‘ឯហិ, កាឡា’’តិ គាថមាហ. តស្សត្ថោ – កាឡវណ្ណតាយ, កាឡ, ឧបក, ឯហិ និវត្តស្សុ មា បក្កមិ, បុព្ពេ វិយ កាមេ បរិភុញ្ជ, អហញ្ច យេ ច មេ សន្តិ ញាតកា, តេ សព្ពេវ តុយ្ហំ មា បក្កមិតុកាមតាយ វសីកតា វសវត្តិនោ កតាតិ.

តំ សុត្វា ឧបកោ ‘‘ឯត្តោ ចាបេ’’តិ គាថមាហ. តត្ថ ចាបេតិ ចាបេ. ចាបសទិសអង្គលដ្ឋិតាយ ហិ សា, ចាបាតិ នាមំ លភិ, តស្មា, ចាបាតិ វុច្ចតិ. ត្វំ ចាបេ, យថា ភាសសិ, ឥទានិ យាទិសំ កថេសិ, ឥតោ ចតុព្ភាគមេវ បិយសមុទាចារំ ករេយ្យាសិ. តយិ រត្តស្ស រាគាភិភូតស្ស បុរិសស្ស ឧឡារំ វត តំ សិយា, អហំ បនេតរហិ តយិ កាមេសុ ច វិរត្តោ, តស្មា ចាបាយ វចនេ ន តិដ្ឋាមីតិ អធិប្បាយោ.

បុន, ចាបា, អត្តនិ តស្ស អាសត្តិំ ឧប្បាទេតុកាមា ‘‘កាឡង្គិនិ’’ន្តិ អាហ. តត្ថ, កាឡាតិ តស្សាលបនំ. អង្គិនិន្តិ អង្គលដ្ឋិសម្បន្នំ. ឥវាតិ ឧបមាយ និបាតោ. តក្ការិំ បុប្ផិតំ គិរិមុទ្ធនីតិ បព្ពតមុទ្ធនិ ឋិតំ សុបុប្ផិតទាលិមលដ្ឋិំ វិយ. ‘‘ឧក្កាគារិ’’ន្តិ ច កេចិ បឋន្តិ, អង្គត្ថិលដ្ឋិំ វិយាតិ អត្ថោ. គិរិមុទ្ធនីតិ ច ឥទំ កេនចិ អនុបហតសោភតាទស្សនត្ថំ វុត្តំ. កេចិ ‘‘កាលិង្គិនិ’’ន្តិ បាឋំ វត្វា តស្ស កុម្ភណ្ឌលតាសទិសន្តិ អត្ថំ វទន្តិ. ផុល្លំ ទាលិមលដ្ឋិំវាតិ បុប្ផិតំ ពីជបូរលតំ វិយ. អន្តោទីបេវ បាដលិន្តិ ទីបកព្ភន្តរេ បុប្ផិតបាដលិរុក្ខំ វិយ, ទីបគ្គហណញ្ចេត្ថ សោភាបាដិហារិយទស្សនត្ថមេវ.

ហរិចន្ទនលិត្តង្គិន្តិ លោហិតចន្ទនេន អនុលិត្តសព្ពង្គិំ. កាសិកុត្តមធារិនិន្តិ ឧត្តមកាសិកវត្ថធរំ. តំ មន្តិ តាទិសំ មំ. រូបវតិំ សន្តិន្តិ រូបសម្បន្នំ សមានំ. កស្ស ឱហាយ គច្ឆសីតិ កស្ស នាម សត្តស្ស, កស្ស វា ហេតុនោ, កេន ការណេន, ឱហាយ បហាយ បរិច្ចជិត្វា គច្ឆសិ.

ឥតោ បរម្បិ តេសំ វចនបដិវចនគាថាវ ឋបេត្វា បរិយោសានេ តិស្សោ គាថា. តត្ថ សាកុន្តិកោវាតិ សកុណលុទ្ទោ វិយ. អាហរិមេន រូបេនាតិ កេសមណ្ឌនាទិនា សរីរជគ្គនេន ចេវ វត្ថាភរណាទិនា ច អភិសង្ខារិកេន រូបេន វណ្ណេន កិត្តិមេន ចាតុរិយេនាតិ អត្ថោ. ន មំ ត្វំ ពាធយិស្សសីតិ បុព្ពេ វិយ ឥទានិ មំ ត្វំ ន ពាធិតុំ សក្ខិស្សសិ.

បុត្តផលន្តិ បុត្តសង្ខាតំ ផលំ បុត្តបសវោ.

សប្បញ្ញាតិ បញ្ញវន្តោ, សំសារេ អាទីនវវិភាវិនិយា បញ្ញាយ សមន្នាគតាតិ អធិប្បាយោ. តេ ហិ អប្បំ វា មហន្តំ វា ញាតិបរិវដ្ដំ ភោគក្ខន្ធំ វា បហាយ បព្ពជន្តិ. តេនាហ – ‘‘បព្ពជន្តិ មហាវីរា, នាគោ ឆេត្វាវ ពន្ធន’’ន្តិ, អយពន្ធនំ វិយ ហត្ថិនាគោ គិហិពន្ធនំ ឆិន្ទិត្វា មហាវីរិយាវ បព្ពជន្តិ, ន និហីនវីរិយាតិ អត្ថោ.

ទណ្ឌេនាតិ យេន កេនចិ ទណ្ឌេន. ឆុរិកាយាតិ ខុរេន. ភូមិយំ វា និសុម្ភិស្សន្តិ បថវិយំ បាតេត្វា បោថនវិជ្ឈនាទិនា វិពាធិស្សាមិ. បុត្តសោកា ន គច្ឆសីតិ បុត្តសោកនិមិត្តំ ន គច្ឆិស្សសិ.

បទាហិសីតិ ទស្សសិ. បុត្តកត្តេតិ បុត្តការណា. ជម្មីតិ តស្សា អាលបនំ, លាមកេតិ អត្ថោ.

ឥទានិ តស្ស គមនំ អនុជានិត្វា គមនដ្ឋានំ ជានិតុំ ‘‘ហន្ទ ខោ’’តិ គាថមាហ.

ឥតរោ បុព្ពេ អហំ អនិយ្យានិកំ សាសនំ បគ្គយ្ហ អដ្ឋាសិំ, ឥទានិ បន និយ្យានិកេ អនន្តជិនស្ស សាសនេ ឋាតុកាមោ, តស្មា តស្ស សន្តិកំ គមិស្សាមីតិ ទស្សេន្តោ ‘‘អហុម្ហា’’តិអាទិមាហ. តត្ថ គណិនោតិ គណធរា. អស្សមណាតិ ន សមិតបាបា. សមណមានិនោតិ សមិតបាបាតិ ឯវំ សញ្ញិនោ. វិចរិម្ហាតិ បូរណាទីសុ អត្តានំ បក្ខិបិត្វា វទតិ.

នេរញ្ជរំ បតីតិ នេរញ្ជរាយ នទិយា សមីបេ តស្សា តីរេ. ពុទ្ធោតិ អភិសម្ពោធិំ បត្តោ, អភិសម្ពោធិំ បត្វា ធម្មំ ទេសេន្តោ សព្ពកាលំ ភគវា តត្ថេវ វសីតិ អធិប្បាយេន វទតិ.

វន្ទនំ ទានិ មេ វជ្ជាសីតិ មម វន្ទនំ វទេយ្យាសិ, មម វចនេន លោកនាថំ អនុត្តរំ វទេយ្យាសីតិ អត្ថោ. បទក្ខិណញ្ច កត្វាន, អាទិសេយ្យាសិ ទក្ខិណន្តិ ពុទ្ធំ ភគវន្តំ តិក្ខត្តុំ បទក្ខិណំ កត្វាបិ ចតូសុ ឋានេសុ វន្ទិត្វា, តតោ បុញ្ញតោ មយ្ហំ បត្តិទានំ ទេន្តោ បទក្ខិណំ អាទិសេយ្យាសិ ពុទ្ធគុណានំ សុតបុព្ពត្តា ហេតុសម្បន្នតាយ ច ឯវំ វទតិ.

ឯតំ ខោ លព្ភមម្ហេហីតិ ឯតំ បទក្ខិណករណំ បុញ្ញំ អម្ហេហិ តវ ទាតុំ សក្កា, ន និវត្តនំ, បុព្ពេ វិយ កាមូបភោគោ ច ន សក្កាតិ អធិប្បាយោ. តេ វជ្ជន្តិ តវ វន្ទនំ វជ្ជំ វក្ខាមិ.

សោតិ កាឡោ, អទ្ទសាសីតិ អទ្ទក្ខិ.

សត្ថុទេសនាយំ សច្ចកថាយ បធានត្តា តព្ពិនិមុត្តាយ អភាវតោ ‘‘ទុក្ខ’’ន្តិអាទិ វុត្តំ, សេសំ វុត្តនយមេវ.

ចាបាថេរីគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.