២. រោហិនីថេរីគាថាវណ្ណនា

សមណាតិ ភោតិ សុបីតិអាទិកា រោហិនិយា ថេរិយា គាថា. អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការា តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ កុសលំ ឧបចិនន្តី ឥតោ ឯកនវុតិកប្បេ វិបស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្វា, ឯកទិវសំ ពន្ធុមតីនគរេ ភគវន្តំ បិណ្ឌាយ ចរន្តំ ទិស្វា បត្តំ គហេត្វា បូវស្ស បូរេត្វា ភគវតោ ទត្វា បីតិសោមនស្សជាតា បញ្ចបតិដ្ឋិតេន វន្ទិ. សា តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តី អនុក្កមេន ឧបចិតវិមោក្ខសម្ភារា ហុត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ វេសាលិយំ មហាវិភវស្ស ព្រាហ្មណស្ស គេហេ និព្ពត្តិត្វា រោហិនីតិ លទ្ធនាមា វិញ្ញុតំ បត្វា, សត្ថរិ វេសាលិយំ វិហរន្តេ វិហារំ គន្តវា ធម្មំ សុត្វា សោតាបន្នា ហុត្វា មាតាបិតូនំ ធម្មំ ទេសេត្វា សាសនេ បសាទំ ឧប្បាទេត្វា តេ អនុជានាបេត្វា សយំ បព្ពជិត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តី ន ចិរស្សេវ សហ បដិសម្ភិទាហិ អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ –

‘‘នគរេ ពន្ធុមតិយា, វិបស្សិស្ស មហេសិនោ;

បិណ្ឌាយ វិចរន្តស្ស, បូវេទាសិមហំ តទា.

‘‘តេន កម្មេន សុកតេន, ចេតនាបណិធីហិ ច;

តត្ថ ចិត្តំ បសាទេត្វា, តាវតិំសមគច្ឆហំ.

‘‘ឆត្តិំសទេវរាជូនំ, មហេសិត្តមការយិំ;

បញ្ញាសចក្កវត្តីនំ, មហេសិត្តមការយិំ.

‘‘មនសា បត្ថិតា នាម, សព្ពា មយ្ហំ សមិជ្ឈថ;

សម្បត្តិំ អនុភោត្វាន, ទេវេសុ មនុជេសុ ច.

‘‘បច្ឆិមេ ភវសម្បត្តេ, ជាតោ វិប្បកុលេ អហំ;

រោហិនី នាម នាមេន, ញាតកេហិ បិយាយិតា.

‘‘ភិក្ខូនំ សន្តិកំ គន្ត្វា, ធម្មំ សុត្វា យថាតថំ;

សំវិគ្គមានសា ហុត្វា, បព្ពជិំ អនគារិយំ.

‘‘យោនិសោ បទហន្តីនំ, អរហត្តមបាបុណិំ;

ឯកនវុតិតោ កប្បេ, យំ ទានមទទិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, បូវទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា អត្តនោ បដិបត្តិំ បច្ចវេក្ខិត្វា បុព្ពេ សោតាបន្នកាលេ បិតរា អត្តនា ច វចនបដិវចនវសេន វុត្តគាថា ឧទានវសេន ភាសន្តី –

២៧១. ‘‘សមណាតិ ភោតិ សុបិ, សមណាតិ បពុជ្ឈសិ;

សមណានេវ កិត្តេសិ, សមណី នូន ភវិស្សសិ.

២៧២. ‘‘វិបុលំ អន្នញ្ច បានញ្ច, សមណានំ បវេច្ឆសិ;

រោហិនី ទានិ បុច្ឆាមិ, កេន តេ សមណា បិយា.

២៧៣. ‘‘អកម្មកាមា អលសា, បរទត្តូបជីវិនោ;

អាសំសុកា សាទុកាមា, កេន តេ សមណា បិយា.

២៧៤. ‘‘ចិរស្សំ វត មំ តាត, សមណានំ បរិបុច្ឆសិ;

តេសំ តេ កិត្តយិស្សាមិ, បញ្ញាសីលបរក្កមំ.

២៧៥. ‘‘កម្មកាមា អនលសា, កម្មសេដ្ឋស្ស ការកា;

រាគំ ទោសំ បជហន្តិ, តេន មេ សមណា បិយា.

២៧៦. ‘‘តីណិ បាបស្ស មូលានិ, ធុនន្តិ សុចិការិនោ;

សព្ពំ បាបំ បហីនេសំ, តេន មេ សមណា បិយា.

២៧៧. ‘‘កាយកម្មំ សុចិ នេសំ, វចីកម្មញ្ច តាទិសំ;

មនោកម្មំ សុចិ នេសំ, តេន មេ សមណា បិយា.

២៧៨. ‘‘វិមលា សង្ខមុត្តាវ, សុទ្ធា សន្តរពាហិរា;

បុណ្ណា សុក្កាន ធម្មានំ, តេន មេ សមណា បិយា.

២៧៩. ‘‘ពហុស្សុតា ធម្មធរា, អរិយា ធម្មជីវិនោ;

អត្ថំ ធម្មញ្ច ទេសេន្តិ, តេន មេ សមណា បិយា.

២៨០. ‘‘ពហុស្សុតា ធម្មធរា, អរិយា ធម្មជីវិនោ;

ឯកគ្គចិត្តា សតិមន្តោ, តេន មេ សមណា បិយា.

២៨១. ‘‘ទូរង្គមា សតិមន្តោ, មន្តភាណី អនុទ្ធតា;

ទុក្ខស្សន្តំ បជានន្តិ, តេន មេ សមណា បិយា.

២៨២. ‘‘យស្មា គាមា បក្កមន្តិ, ន វិលោកេន្តិ កិញ្ចនំ;

អនបេក្ខាវ គច្ឆន្តិ, តេន មេ សមណា បិយា.

២៨៣. ‘‘ន តេ សំ កោដ្ឋេ ឱបេន្តិ, ន កុម្ភិំ ន ខឡោបិយំ;

បរិនិដ្ឋិតមេសានា, តេន មេ សមណា បិយា.

២៨៤. ‘‘ន តេ ហិរញ្ញំ គណ្ហន្តិ, ន សុវណ្ណំ ន រូបិយំ;

បច្ចុប្បន្នេន យាបេន្តិ, តេន មេ សមណា បិយា.

២៨៥. ‘‘នានាកុលា បព្ពជិតា, នានាជនបទេហិ ច;

អញ្ញមញ្ញំ បិហយន្តិ, តេន មេ សមណា បិយា.

២៨៦. ‘‘អត្ថាយ វត នោ ភោតិ, កុលេ ជាតាសិ រោហិនី;

សទ្ធា ពុទ្ធេ ច ធម្មេ ច, សង្ឃេ ច តិព្ពគារវា.

២៨៧. ‘‘តុវញ្ហេតំ បជានាសិ, បុញ្ញក្ខេត្តំ អនុត្តរំ;

អម្ហម្បិ ឯតេ សមណា, បដិគ្គណ្ហន្តិ ទក្ខិណំ.

២៨៨. ‘‘បតិដ្ឋិតោ ហេត្ថ យញ្ញោ, វិបុលោ នោ ភវិស្សតិ;

សចេ ភាយសិ ទុក្ខស្ស, សចេ តេ ទុក្ខមប្បិយំ.

២៨៩. ‘‘ឧបេហិ សរណំ ពុទ្ធំ, ធម្មំ សង្ឃញ្ច តាទិនំ;

សមាទិយាហិ សីលានិ, តំ តេ អត្ថាយ ហេហិតិ.

២៩០. ‘‘ឧបេមិ សរណំ ពុទ្ធំ, ធម្មំ សង្ឃញ្ច តាទិនំ;

សមាទិយាមិ សីលានិ, តំ មេ អត្ថាយ ហេហិតិ.

២៩១. ‘‘ព្រហ្មពន្ធុ បុរេ អាសិំ, សោ ឥទានិម្ហិ ព្រាហ្មណោ;

តេវិជ្ជោ សោត្តិយោ ចម្ហិ, វេទគូ ចម្ហិ ន្ហាតកោ’’តិ. –

ឥមា គាថា បច្ចុទាហាសិ.

តត្ថ អាទិតោ តិស្សោ គាថា អត្តនោ ធីតុ ភិក្ខូសុ សម្មុតិំ អនិច្ឆន្តេន វុត្តា. តត្ថ សមណាតិ ភោតិ សុបីតិ ភោតិ ត្វំ សុបនកាលេបិ ‘‘សមណា សមណា’’តិ កិត្តេន្តី សមណបដិពទ្ធំយេវ កថំ កថេន្តី សុបសិ. សមណាតិ បពុជ្ឈសីតិ សុបនតោ ឧដ្ឋហន្តីបិ ‘‘សមណា’’ឥច្ចេវំ វត្វា បពុជ្ឈសិ និទ្ទាយ វុដ្ឋាសិ. សមណានេវ កិត្តេសីតិ សព្ពកាលម្បិ សមណេ ឯវ សមណានមេវ វា គុណេ កិត្តេសិ អភិត្ថវសិ. សមណី នូន ភវិស្សសីតិ គិហិរូបេន ឋិតាបិ ចិត្តេន សមណី ឯវ មញ្ញេ ភវិស្សសិ. អថ វា សមណី នូន ភវិស្សសីតិ ឥទានិ គិហិរូបេន ឋិតាបិ ន ចិរេនេវ សមណី ឯវ មញ្ញេ ភវិស្សសិ សមណេសុ ឯវ និន្នបោណភាវតោ.

បវេច្ឆសីតិ ទេសិ. រោហិនី ទានិ បុច្ឆាមីតិ, អម្ម រោហិនិ, តំ អហំ ឥទានិ បុច្ឆាមីតិ ព្រាហ្មណោ អត្តនោ ធីតរំ បុច្ឆន្តោ អាហ. កេន តេ សមណា បិយាតិ, អម្ម រោហិនិ, ត្វំ សយន្តីបិ បពុជ្ឈន្តីបិ អញ្ញទាបិ សមណានមេវ គុណេ កិត្តយសិ, កេន នាម ការណេន តុយ្ហំ សមណា បិយាយិតព្ពា ជាតាតិ អត្ថោ.

ឥទានិ ព្រាហ្មណោ សមណេសុ ទោសំ ធីតុ អាចិក្ខន្តោ ‘‘អកម្មកាមា’’តិ គាថមាហ. តត្ថ អកម្មកាមាតិ ន កម្មកាមា, អត្តនោ បរេសញ្ច អត្ថាវហំ កិញ្ចិ កម្មំ ន កាតុកាមា. អលសាតិ កុសីតា. បរទត្តូបជីវិនោតិ បរេហិ ទិន្នេនេវ ឧបជីវនសីលា. អាសំសុកាតិ តតោ ឯវ ឃាសច្ឆាទនាទីនំ អាសីសនកា. សាទុកាមាតិ សាទុំ មធុរមេវ អាហារំ ឥច្ឆនកា. សព្ពមេតំ ព្រាហ្មណោ សមណានំ គុណេ អជានន្តោ អត្តនាវ បរិកប្បិតំ ទោសមាហ.

តំ សុត្វា រោហិនី ‘‘លទ្ធោ ទានិ មេ ឱកាសោ អយ្យានំ គុណេ កថេតុ’’ន្តិ តុដ្ឋមានសា ភិក្ខូនំ គុណេ កិត្តេតុកាមា បឋមំ តាវ តេសំ កិត្តនេ សោមនស្សំ បវេទេន្តី ‘‘ចីរស្សំ វត មំ, តាតា’’តិ គាថមាហ. តត្ថ ចិរស្សំ វតាតិ ចិរេន វត. តាតាតិ បិតរំ អាលបតិ. សមណានន្តិ សមណេ សមណានំ វា មយ្ហំ បិយាយិតព្ពំ បរិបុច្ឆសិ. តេសន្តិ សមណានំ. បញ្ញាសីលបរក្កមន្តិ បញ្ញញ្ច សីលញ្ច ឧស្សាហញ្ច.

កិត្តយិស្សាមីតិ កថយិស្សាមិ. បដិជានេត្វា តេ កិត្តេន្តី ‘‘អកម្មកាមា អលសា’’តិ តេន វុត្តំ ទោសំ តាវ និព្ពេឋេត្វា តប្បដិបក្ខភូតំ គុណំ ទស្សេតុំ ‘‘កម្មកាមា’’តិអាទិមាហ. តត្ថ កម្មកាមាតិ វត្តបដិវត្តាទិភេទំ កម្មំ សមណកិច្ចំ បរិបូរណវសេន កាមេន្តិ ឥច្ឆន្តីតិ កម្មកាមា. តត្ថ យុត្តប្បយុត្តា ហុត្វា ឧដ្ឋាយ សមុដ្ឋាយ វាយមនតោ ន អលសាតិ អនលសា. តំ បន កម្មំ សេដ្ឋំ ឧត្តមំ និព្ពានាវហមេវ ករោន្តីតិ កម្មសេដ្ឋស្ស ការកា. ករោន្តា បន តំ បដិបត្តិយា អនវជ្ជភាវតោ រាគំ ទោសំ បជហន្តិ, យថា រាគទោសា បហីយន្តិ, ឯវំ សមណា កម្មំ ករោន្តិ. តេន មេ សមណា បិយាតិ តេន យថាវុត្តេន សម្មាបដិបជ្ជនេន មយ្ហំ សមណា បិយាយិតព្ពាតិ អត្ថោ.

តីណិ បាបស្ស មូលានីតិ លោភទោសមោហសង្ខាតានិ អកុសលស្ស តីណិ មូលានិ. ធុនន្តីតិ និគ្ឃាតេន្តិ, បជហន្តីតិ អត្ថោ. សុចិការិនោតិ អនវជ្ជកម្មការិនោ. សព្ពំ បាបំ បហីនេសន្តិ អគ្គមគ្គាធិគមេន ឯសំ សព្ពម្បិ បាបំ បហីនំ.

ឯវំ ‘‘សមណា សុចិការិនោ’’តិ សង្ខេបតោ វុត្តមត្ថំ វិភជិត្វា ទស្សេតុំ ‘‘កាយកម្ម’’ន្តិ គាថមាហ. តំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

វិមលា សង្ខមុត្តាវាតិ សុធោតសង្ខា វិយ មុត្តា វិយ ច វិគតមលា រាគាទិមលរហិតា. សុទ្ធា សន្តរពាហិរាតិ សន្តរញ្ច ពាហិរញ្ច សន្តរពាហិរំ. តតោ សន្តរពាហិរតោ សុទ្ធា, សុទ្ធាសយបយោគាតិ អត្ថោ. បុណ្ណា សុក្កាន ធម្មានន្តិ ឯកន្តសុក្កេហិ អនវជ្ជធម្មេហិ បរិបុណ្ណា, អសេខេហិ សីលក្ខន្ធាទីហិ សមន្នាគតាតិ អត្ថោ.

សុត្តគេយ្យាទិពហុំ សុតំ ឯតេសំ, សុតេន វា ឧប្បន្នាតិ ពហុស្សុតា, បរិយត្តិពាហុសច្ចេន បដិវេធពាហុសច្ចេន ច សមន្នាគតាតិ អត្ថោ. តមេវ ទុវិធម្បិ ធម្មំ ធារេន្តីតិ ធម្មធរា. សត្តានំ អាចារសមាចារសិក្ខាបទេន អរីយន្តីតិ អរិយា. ធម្មេន ញាយេន ជីវន្តីតិ ធម្មជីវិនោ. អត្ថំ ធម្មញ្ច ទេសេន្តីតិ ភាសិតត្ថញ្ច ទេសនាធម្មញ្ច កថេន្តិ បកាសេន្តិ. អថ វា អត្ថតោ អនបេតំ ធម្មតោ អនបេតញ្ច ទេសេន្តិ អាចិក្ខន្តិ.

ឯកគ្គចិត្តាតិ សមាហិតចិត្តា. សតិមន្តោតិ ឧបដ្ឋិតសតិនោ.

ទូរង្គមាតិ អរញ្ញគតា, មនុស្សូបចារំ មុញ្ចិត្វា ទូរំ គច្ឆន្តា, ឥទ្ធានុភាវេន វា យថារុចិតំ ទូរំ ឋានំ គច្ឆន្តីតិ ទូរង្គមា. មន្តា វុច្ចតិ បញ្ញា, តាយ ភណនសីលតាយ មន្តភាណី. ន ឧទ្ធតាតិ អនុទ្ធតា, ឧទ្ធច្ចរហិតា វូបសន្តចិត្តា. ទុក្ខស្សន្តំ បជានន្តីតិ វដ្ដទុក្ខស្ស បរិយន្តភូតំ និព្ពានំ បដិវិជ្ឈន្តិ.

ន វិលោកេន្តិ កិញ្ចនន្តិ យតោ គាមតោ បក្កមន្តិ, តស្មិំ គាមេ កញ្ចិ សត្តំ វា សង្ខារំ វា អបេក្ខាវសេន ន ឱលោកេន្តិ, អថ ខោ បន អនបេក្ខាវ គច្ឆន្តិ បក្កមន្តិ.

ន តេ សំ កោដ្ឋេ ឱបេន្តីតិ តេ សមណា សំ អត្តនោ សន្តកំ សាបតេយ្យំ កោដ្ឋេ ន ឱបេន្តិ ន បដិសាមេត្វា ឋបេន្តិ តាទិសស្ស បរិគ្គហស្ស អភាវតោ. កុម្ភិន្តិ កុម្ភិយំ. ខឡោបិយន្តិ បច្ឆិយំ. បរិនិដ្ឋិតមេសានាតិ បរកុលេសុ បរេសំ អត្ថាយ សិទ្ធមេវ ឃាសំ បរិយេសន្តា.

ហិរញ្ញន្តិ កហាបណំ. រូបិយន្តិ រជតំ. បច្ចុប្បន្នេន យាបេន្តីតិ អតីតំ អននុសោចន្តា អនាគតញ្ច អបច្ចាសីសន្តា បច្ចុប្បន្នេន យាបេន្តិ អត្តភាវំ បវត្តេន្តិ.

អញ្ញមញ្ញំ បិហយន្តីតិ អញ្ញមញ្ញស្មិំ មេត្តិំ ករោន្តិ. ‘‘បិហាយន្តិ’’បិ បាឋោ, សោ ឯវ អត្ថោ.

ឯវំ សោ ព្រាហ្មណោ ធីតុយា សន្តិកេ ភិក្ខូនំ គុណេ សុត្វា បសន្នមានសោ ធីតរំ បសំសន្តោ ‘‘អត្ថាយ វតា’’តិអាទិមាហ.

អម្ហម្បីតិ អម្ហាកម្បិ. ទក្ខិណន្តិ ទេយ្យធម្មំ.

ឯត្ថាតិ ឯតេសុ សមណេសុ. យញ្ញោតិ ទានធម្មោ. វិបុលោតិ វិបុលផលោ. សេសំ វុត្តនយមេវ.

ឯវំ ព្រាហ្មណោ សរណេសុ សីលេសុ ច បតិដ្ឋិតោ អបរភាគេ សញ្ជាតសំវេគោ បព្ពជិត្វា វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តេ បតិដ្ឋាយ អត្តនោ បដិបត្តិំ បច្ចវេក្ខិត្វា ឧទានេន្តោ ‘‘ព្រហ្មពន្ធូ’’តិ គាថមាហ. តស្សត្ថោ ហេដ្ឋា វុត្តោយេវ.

រោហិនីថេរីគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.