២. មុត្តាថេរីគាថាវណ្ណនា

២. ‘‘មុត្តេ មុច្ចស្សុ យោគេហិ, ចន្ទោ រាហុគ្គហា ឥវ;

វិប្បមុត្តេន ចិត្តេន, អនណា ភុញ្ជ បិណ្ឌក’’ន្តិ. –

អយំ មុត្តាយ នាម សិក្ខមានាយ គាថា. អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការា តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ កុសលំ ឧបចិនន្តី វិបស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្វា ឯកទិវសំ សត្ថារំ រថិយំ គច្ឆន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសា បញ្ចបតិដ្ឋិតេន វន្ទិត្វា បីតិវេគេន សត្ថុ បាទមូលេ អវកុជ្ជា និបជ្ជិ. សា តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវលោកេ និព្ពត្តិត្វា អបរាបរំ សុគតីសុយេវ សំសរន្តី ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ ព្រាហ្មណមហាសាលកុលេ និព្ពត្តិ, មុត្តាតិស្សា នាមំ អហោសិ. សា ឧបនិស្សយសម្បន្នតាយ វីសតិវស្សកាលេ មហាបជាបតិគោតមិយា សន្តិកេ បព្ពជិត្វា សិក្ខមានាវ ហុត្វា កម្មដ្ឋានំ កថាបេត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោតិ. សា ឯកទិវសំ ភត្តកិច្ចំ កត្វា បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តា ថេរីនំ ភិក្ខុនីនំ វត្តំ ទស្សេត្វា ទិវាដ្ឋានំ គន្ត្វា រហោ និសិន្នា វិបស្សនាយ មនសិការំ អារភិ. សត្ថា សុរភិគន្ធកុដិយា និសិន្នោវ ឱភាសំ វិស្សជ្ជេត្វា តស្សា បុរតោ និសិន្នោ វិយ អត្តានំ ទស្សេត្វា ‘‘មុត្តេ មុច្ចស្សុ យោគេហី’’តិ ឥមំ គាថមាហ.

តត្ថ មុត្តេតិ តស្សា អាលបនំ. មុច្ចស្សុ យោគេហីតិ មគ្គបដិបាដិយា កាមយោគាទីហិ ចតូហិ យោគេហិ មុច្ច, តេហិ វិមុត្តចិត្តា ហោហិ. យថា កិំ? ចន្ទោ រាហុគ្គហា ឥវាតិ រាហុសង្ខាតោ គហតោ ចន្ទោ វិយ ឧបក្កិលេសតោ មុច្ចស្សុ. វិប្បមុត្តេន ចិត្តេនាតិ អរិយមគ្គេន សមុច្ឆេទវិមុត្តិយា សុដ្ឋុ វិមុត្តេន ចិត្តេន, ឥត្ថំ ភូតលក្ខណេ ចេតំ ករណវចនំ. អនណា ភុញ្ជ បិណ្ឌកន្តិ កិលេសឥណំ បហាយ អនណា ហុត្វា រដ្ឋបិណ្ឌំ ភុញ្ជេយ្យាសិ. យោ ហិ កិលេសេ អប្បហាយ សត្ថារា អនុញ្ញាតបច្ចយេ បរិភុញ្ជតិ, សោ សាណោ បរិភុញ្ជតិ នាម. យថាហ អាយស្មា ពាកុលោ – ‘‘សត្តាហមេវ ខោ អហំ, អាវុសោ, សាណោ រដ្ឋបិណ្ឌំ ភុញ្ជិ’’ន្តិ (ម. និ. ៣.២១១). តស្មា សាសនេ បព្ពជិតេន កាមច្ឆន្ទាទិឥណំ បហានាយ អនណេន ហុត្វា សទ្ធាទេយ្យំ បរិភុញ្ជិតព្ពំ. បិណ្ឌកន្តិ ទេសនាសីសមេវ, ចត្តារោបិ បច្ចយេតិ អត្ថោ. អភិណ្ហំ ឱវទតីតិ អរិយមគ្គប្បត្តិយា ឧបក្កិលេសេ វិសោធេន្តោ ពហុសោ ឱវាទំ ទេតិ.

សា តស្មិំ ឱវាទេ ឋត្វា នចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរី ២.១.៣១-៣៦) –

‘‘វិបស្សិស្ស ភគវតោ, លោកជេដ្ឋស្ស តាទិនោ;

រថិយំ បដិបន្នស្ស, តារយន្តស្ស បាណិនោ.

‘‘ឃរតោ និក្ខមិត្វាន, អវកុជ្ជា និបជ្ជហំ;

អនុកម្បកោ លោកនាថោ, សិរសិ អក្កមី មម.

‘‘អក្កមិត្វាន សិរសិ, អគមា លោកនាយកោ;

តេន ចិត្តប្បសាទេន, តុសិតំ អគមាសហំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា សា តមេវ គាថំ ឧទានេសិ. បរិបុណ្ណសិក្ខា ឧបសម្បជ្ជិត្វា អបរភាគេ បរិនិព្ពានកាលេបិ តមេវ គាថំ បច្ចភាសីតិ.

មុត្តាថេរីគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.