១១. មុត្តាថេរីគាថាវណ្ណនា

សុមុត្តា សាធុមុត្តាម្ហីតិអាទិកា មុត្តាថេរិយា គាថា. អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការា តត្ថ តត្ថ ភវេ កុសលំ ឧបចិនិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ កោសលជនបទេ ឱឃាតកស្ស នាម ទលិទ្ទព្រាហ្មណស្ស ធីតា ហុត្វា និព្ពត្តិ, តំ វយប្បត្តកាលេ មាតាបិតរោ ឯកស្ស ខុជ្ជព្រាហ្មណស្ស អទំសុ. សា តេន ឃរាវាសំ អរោចន្តី តំ អនុជានាបេត្វា បព្ពជិត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោតិ. តស្សា ពហិទ្ធារម្មណេសុ ចិត្តំ វិធាវតិ, សា តំ និគ្គណ្ហន្តី ‘‘សុមុត្តា សាធុមុត្តាម្ហី’’តិ គាថំ វទន្តីយេវ វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេត្វា សហ បដិសម្ភិទាហិ អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ –

‘‘បទុមុត្តរោ នាម ជិនោ, សព្ពធម្មេសុ ចក្ខុមា;

បាណិនេ អនុគណ្ហន្តោ, បិណ្ឌាយ បាវិសី បុរំ.

‘‘តស្ស អាគច្ឆតោ សត្ថុ, សព្ពេ នគរវាសិនោ;

ហដ្ឋតុដ្ឋា សមាគន្ត្វា, វាលិកា អាកិរិំសុ តេ.

‘‘វីថិសម្មជ្ជនំ កត្វា, កទលិបុណ្ណកទ្ធជេ;

ធូមំ ចុណ្ណញ្ច មាសញ្ច, សក្ការំ កច្ច សត្ថុនោ.

‘‘មណ្ឌបំ បដិយាទេត្វា, និមន្តេត្វា វិនាយកំ;

មហាទានំ ទទិត្វាន, សម្ពោធិំ អភិបត្ថយិ.

‘‘បទុមុត្តរោ មហាវីរោ, ហារកោ សព្ពបាណិនំ;

អនុមោទនិយំ កត្វា, ព្យាកាសិ អគ្គបុគ្គលោ.

‘‘សតសហស្សេ អតិក្កន្តេ, កប្បោ ហេស្សតិ ភទ្ទកោ;

ភវាភវេ សុខំ លទ្ធា, បាបុណិស្សសិ ពោធិយំ.

‘‘ហត្ថកម្មញ្ច យេ កេចិ, កតាវី នរនារិយោ;

អនាគតម្ហិ អទ្ធានេ, សព្ពា ហេស្សន្តិ សម្មុខា.

‘‘តេន កម្មវិបាកេន, ចេតនាបណិធីហិ ច;

ឧប្បន្នទេវភវនេ, តុយ្ហំ តា បរិចារិកា.

‘‘ទិព្ពំ សុខមសង្ខ្យេយ្យំ, មានុសញ្ច អសង្ខិយំ;

អនុភោន្តិ ចិរំ កាលំ, សំសរិម្ហ ភវាភវេ.

‘‘សតសហស្សិតោ កប្បេ, យំ កម្មមករិំ តទា;

សុខុមាលា មនុស្សេសុ, អថោ ទេវបុរេសុ ច.

‘‘រូបំ ភោគំ យសំ អាយុំ, អថោ កិត្តិសុខំ បិយំ;

លភាមិ សតតំ សព្ពំ, សុកតំ កម្មសម្បទំ.

‘‘បច្ឆិមេ ភវេ សម្បត្តេ, ជាតាហំ ព្រាហ្មណេ កុលេ;

សុខុមាលហត្ថបាទា, រមណិយេ និវេសនេ.

‘‘សព្ពកាលម្បិ បថវី, ន បស្សាមនលង្កតំ;

ចិក្ខល្លភូមិំ អសុចិំ, ន បស្សាមិ កុទាចនំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា ឧទានេន្តី –

១១. ‘‘សុមុត្តា សាធុមុត្តាម្ហិ, តីហិ ខុជ្ជេហិ មុត្តិយា;

ឧទុក្ខលេន មុសលេន, បតិនា ខុជ្ជកេន ច;

មុត្តាម្ហិ ជាតិមរណា, ភវនេត្តិ សមូហតា’’តិ. – ឥមំ គាថំ អភាសិ;

តត្ថ សុមុត្តាតិ សុដ្ឋុ មុត្តា. សាធុមុត្តាម្ហីតិ សាធុ សម្មទេវ មុត្តា អម្ហិ. កុតោ បន សុមុត្តា សាធុមុត្តាតិ អាហ ‘‘តីហិ ខុជ្ជេហិ មុត្តិយា’’តិ, តីហិ វង្កកេហិ បរិមុត្តិយាតិ អត្ថោ. ឥទានិ តានិ សរូបតោ ទស្សេន្តី ‘‘ឧទុក្ខលេន មុសលេន, បតិនា ខុជ្ជកេន ចា’’តិ អាហ. ឧទុក្ខលេ ហិ ធញ្ញំ បក្ខិបន្តិយា បរិវត្តេន្តិយា មុសលេន កោដ្ដេន្តិយា ច បិដ្ឋិ ឱនាមេតព្ពា ហោតីតិ ខុជ្ជករណហេតុតាយ តទុភយំ ‘‘ខុជ្ជ’’ន្តិ វុត្តំ. សាមិកោ បនស្សា ខុជ្ជោ ឯវ. ឥទានិ យស្សា មុត្តិយា និទស្សនវសេន តីហិ ខុជ្ជេហិ មុត្តិ វុត្តា. តមេវ ទស្សេន្តី ‘‘មុត្តាម្ហិ ជាតិមរណា’’តិ វត្វា តត្ថ ការណមាហ ‘‘ភវនេត្តិ សមូហតា’’តិ. តស្សត្ថោ – ន កេវលមហំ តីហិ ខុជ្ជេហិ ឯវ មុត្តា, អថ ខោ សព្ពស្មា ជាតិមរណាបិ, យស្មា សព្ពស្សាបិ ភវស្ស នេត្តិ នាយិកា តណ្ហា អគ្គមគ្គេន មយា សមុគ្ឃាដិតាតិ.

មុត្តាថេរីគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.