២០. សដ្ឋិនិបាតោ

១. មហាមោគ្គល្លានត្ថេរគាថាវណ្ណនា

សដ្ឋិនិបាតេ អារញ្ញិកាតិអាទិកា អាយស្មតោ មហាមោគ្គល្លានត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? តស្ស វត្ថុ ធម្មសេនាបតិវត្ថុម្ហិ វុត្តមេវ. ថេរោ ហិ បព្ពជិតទិវសតោ សត្តមេ ទិវសេ មគធរដ្ឋេ កល្លវាលគាមកំ ឧបនិស្សាយ សមណធម្មំ ករោន្តោ ថិនមិទ្ធេ ឱក្កន្តេ សត្ថារា – ‘‘មោគ្គល្លាន, មោគ្គល្លាន, មា, ព្រាហ្មណ, អរិយំ តុណ្ហីភាវំ បមាទោ’’តិអាទិនា (សំ. និ. ២.២៣៥) សំវេជិតោ ថិនមិទ្ធំ វិនោទេត្វា ភគវតា វុច្ចមានំ ធាតុកម្មដ្ឋានំ សុណន្តោ ឯវ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា បដិបាដិយា ឧបរិមគ្គត្តយំ ឧបគន្ត្វា អគ្គផលក្ខណេ សាវកបារមីញាណស្ស មត្ថកំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.១.៣៧៥-៣៩៧) –

‘‘អនោមទស្សី ភគវា, លោកជេដ្ឋោ នរាសភោ;

វិហាសិ ហិមវន្តម្ហិ, ទេវសង្ឃបុរក្ខតោ.

‘‘វរុណោ នាម នាមេន, នាគរាជា អហំ តទា;

កាមរូបី វិកុព្ពាមិ, មហោទធិនិវាសហំ.

‘‘សង្គណិយំ គណំ ហិត្វា, តូរិយំ បដ្ឋបេសហំ;

សម្ពុទ្ធំ បរិវារេត្វា, វាទេសុំ អច្ឆរា តទា.

‘‘វជ្ជមានេសុ តូរេសុ, ទេវា តូរានិ វជ្ជយុំ;

ឧភិន្នំ សទ្ទំ សុត្វាន, ពុទ្ធោបិ សម្បពុជ្ឈថ.

‘‘និមន្តេត្វាន សម្ពុទ្ធំ, សកំ ភវនុបាគមិំ;

អាសនំ បញ្ញបេត្វាន, កាលមារោចយិំ អហំ.

‘‘ខីណាសវសហស្សេហិ, បរិវុតោ លោកនាយកោ;

ឱភាសេន្តោ ទិសា សព្ពា, ភវនំ មេ ឧបាគមិ.

‘‘ឧបវិដ្ឋំ មហាវីរំ, ទេវទេវំ នរាសភំ;

សភិក្ខុសង្ឃំ តប្បេសិំ, អន្នបានេនហំ តទា.

‘‘អនុមោទិ មហាវីរោ, សយម្ភូ អគ្គបុគ្គលោ;

ភិក្ខុសង្ឃេ និសីទិត្វា, ឥមា គាថា អភាសថ.

‘‘យោ សោ សង្ឃំ អបូជេសិ, ពុទ្ធញ្ច លោកនាយកំ;

តេន ចិត្តប្បសាទេន, ទេវលោកំ គមិស្សតិ.

‘‘សត្តសត្តតិក្ខត្តុញ្ច, ទេវរជ្ជំ ករិស្សតិ;

បថព្យា រជ្ជំ អដ្ឋសតំ, វសុធំ អាវសិស្សតិ.

‘‘បញ្ចបញ្ញាសក្ខត្តុញ្ច, ចក្កវត្តី ភវិស្សតិ;

ភោគា អសង្ខិយា តស្ស, ឧប្បជ្ជិស្សន្តិ តាវទេ.

‘‘អបរិមេយ្យេ ឥតោ កប្បេ, ឱក្កាកកុលសម្ភវោ;

គោតមោ នាម គោត្តេន, សត្ថា លោកេ ភវិស្សតិ.

‘‘និរយា សោ ចវិត្វាន, មនុស្សត្តំ គមិស្សតិ;

កោលិតោ នាម នាមេន, ព្រហ្មពន្ធុ ភវិស្សតិ.

‘‘សោ បច្ឆា បព្ពជិត្វាន, កុសលមូលេន ចោទិតោ;

គោតមស្ស ភគវតោ, ទុតិយោ ហេស្សតិ សាវកោ.

‘‘អារទ្ធវីរិយោ បហិតត្តោ, ឥទ្ធិយា បារមិំ គតោ;

សព្ពាសវេ បរិញ្ញាយ, និព្ពាយិស្សតិនាសវោ.

‘‘បាបមិត្តោបនិស្សាយ, កាមរាគវសំ គតោ;

មាតរំ បិតរញ្ចាបិ, ឃាតយិំ ទុដ្ឋមានសោ.

‘‘យំ យំ យោនុបបជ្ជាមិ, និរយំ អថ មានុសំ;

បាបកម្មសមង្គិតា, ភិន្នសីសោ មរាមហំ.

‘‘ឥទំ បច្ឆិមកំ មយ្ហំ, ចរិមោ វត្តតេ ភវោ;

ឥធាបិ ឯទិសោ មយ្ហំ, មរណកាលេ ភវិស្សតិ.

‘‘បវិវេកមនុយុត្តោ, សមាធិភាវនារតោ;

សព្ពាសវេ បរិញ្ញាយ, វិហរាមិ អនាសវោ.

‘‘ធរណិម្បិ សុគម្ភីរំ, ពហលំ ទុប្បធំសិយំ;

វាមង្គុដ្ឋេន ខោភេយ្យំ, ឥទ្ធិយា បារមិំ គតោ.

‘‘អស្មិមានំ ន បស្សាមិ, មានោ មយ្ហំ ន វិជ្ជតិ;

សាមណេរេ ឧបាទាយ, គរុចិត្តំ ករោមហំ.

‘‘អបរិមេយ្យេ ឥតោ កប្បេ, យំ កម្មមភិនីហរិំ;

តាហំ ភូមិមនុប្បត្តោ, បត្តោម្ហិ អាសវក្ខយំ.

‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អថ នំ សត្ថា អបរភាគេ ជេតវនមហាវិហារេ អរិយគណមជ្ឈេ និសិន្នោ តេន តេន គុណេន អត្តនោ សាវកេ ឯតទគ្គេ ឋបេន្តោ ‘‘ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, មម សាវកានំ ភិក្ខូនំ ឥទ្ធិមន្តានំ យទិទំ មហាមោគ្គល្លានោ’’តិ (អ. និ. ១.១៨៨, ១៩០) ឥទ្ធិមន្តតាយ ឯតទគ្គេ ឋបេសិ. តេន ឯវំ សត្ថារា ឯតទគ្គេ ឋបិតេន សាវកបារមិយា មត្ថកំ បត្តេន មហាថេរេន តំ តំ និមិត្តំ អាគម្ម តត្ថ តត្ថ ភាសិតា គាថា, តា សង្គីតិកាលេ ធម្មសង្គាហកេហិ –

១១៤៩. ‘‘អារញ្ញិកា បិណ្ឌបាតិកា, ឧញ្ឆាបត្តាគតេ រតា;

ទាលេមុ មច្ចុនោ សេនំ, អជ្ឈត្តំ សុសមាហិតា.

១១៥០. ‘‘អារញ្ញិកា បិណ្ឌបាតិកា, ឧញ្ឆាបត្តាគតេ រតា;

ធុនាម មច្ចុនោ សេនំ, នឡាគារំវ កុញ្ជរោ.

១១៥១. ‘‘រុក្ខមូលិកា សាតតិកា, ឧញ្ឆាបត្តាគតេ រតា;

ទាលេមុ មច្ចុនោ សេនំ, អជ្ឈត្តំ សុសមាហិតា.

១១៥២. ‘‘រុក្ខមូលិកា សាតតិកា, ឧញ្ឆាបត្តាគតេ រតា;

ធុនាម មច្ចុនោ សេនំ, នឡាគារំវ កុញ្ជរោ.

១១៥៣. ‘‘អដ្ឋិកង្កលកុដិកេ, មំសន្ហារុបសិព្ពិតេ;

ធិរត្ថុ បុរេ ទុគ្គន្ធេ, បរគត្តេ មមាយសេ.

១១៥៤. .

‘‘តវ សរីរំ នវសោតំ, ទុគ្គន្ធករំ បរិពន្ធំ;

ភិក្ខុ បរិវជ្ជយតេ តំ, មីឡ្ហញ្ច យថា សុចិកាមោ.

១១៥៦. ‘‘ឯវញ្ចេ តំ ជនោ ជញ្ញា, យថា ជានាមិ តំ អហំ;

អារកា បរិវជ្ជេយ្យ, គូថដ្ឋានំវ បាវុសេ.

១១៥៧. ‘‘ឯវមេតំ មហាវីរ, យថា សមណ ភាសសិ;

ឯត្ថ ចេកេ វិសីទន្តិ, បង្កម្ហិវ ជរគ្គវោ.

១១៥៨. ‘‘អាកាសម្ហិ ហលិទ្ទិយា, យោ មញ្ញេថ រជេតវេ;

អញ្ញេន វាបិ រង្គេន, វិឃាតុទយមេវ តំ.

១១៥៩. ‘‘តទាកាសសមំ ចិត្តំ, អជ្ឈត្តំ សុសមាហិតំ;

មា បាបចិត្តេ អាសាទិ, អគ្គិខន្ធំវ បក្ខិមា.

១១៦០. ‘‘បស្ស ចិត្តកតំ ពិម្ពំ, អរុកាយំ សមុស្សិតំ;

អាតុរំ ពហុសង្កប្បំ, យស្ស នត្ថិ ធុវំ ឋិតិ.

១១៦១. ‘‘បស្ស ចិត្តកតំ រូបំ, មណិនា កុណ្ឌលេន ច;

អដ្ឋិំ តចេន ឱនទ្ធំ, សហ វត្ថេហិ សោភតិ.

១១៦២. ‘‘អលត្តកកតា បាទា, មុខំ ចុណ្ណកមក្ខិតំ;

អលំ ពាលស្ស មោហាយ, នោ ច បារគវេសិនោ.

១១៦៣. ‘‘អដ្ឋាបទកតា កេសា, នេត្តា អញ្ជនមក្ខិតា;

អលំ ពាលស្ស មោហាយ, នោ ច បារគវេសិនោ.

១១៦៤. ‘‘អញ្ជនីវ នវា ចិត្តា, បូតិកាយោ អលង្កតោ;

អលំ ពាលស្ស មោហាយ, នោ ច បារគវេសិនោ.

១១៦៥. ‘‘ឱទហិ មិគវោ បាសំ, នាសទា វាគុរំ មិគោ;

ភុត្វា និវាបំ គច្ឆាម, កទ្ទន្តេ មិគពន្ធកេ.

១១៦៦. ‘‘ឆិន្នោ បាសោ មិគវស្ស, នាសទា វាគុរំ មិគោ;

ភុត្វា និវាបំ គច្ឆាម, សោចន្តេ មិគលុទ្ទកេ.

១១៦៧. ‘‘តទាសិ យំ ភិំសនកំ, តទាសិ លោមហំសនំ;

អនេកាការសម្បន្នេ, សារិបុត្តម្ហិ និព្ពុតេ.

១១៦៨. ‘‘អនិច្ចា វត សង្ខារា, ឧប្បាទវយធម្មិនោ;

ឧប្បជ្ជិត្វា និរុជ្ឈន្តិ, តេសំ វូបសមោ សុខោ.

១១៦៩. ‘‘សុខុមំ តេ បដិវិជ្ឈន្តិ, វាលគ្គំ ឧសុនា យថា;

យេ បញ្ចក្ខន្ធេ បស្សន្តិ, បរតោ នោ ច អត្តតោ.

១១៧០. ‘‘យេ ច បស្សន្តិ សង្ខារេ, បរតោ នោ ច អត្តតោ;

បច្ចព្យាធិំសុ និបុណំ, វាលគ្គំ ឧសុនា យថា.

១១៧១. ‘‘សត្តិយា វិយ ឱមដ្ឋោ, ឌយ្ហមានោវ មត្ថកេ;

កាមរាគប្បហានាយ, សតោ ភិក្ខុ បរិព្ពជេ.

១១៧២. ‘‘សត្តិយា វិយ ឱមដ្ឋោ, ឌយ្ហមានោវ មត្ថកេ;

ភវរាគប្បហានាយ, សតោ ភិក្ខុ បរិព្ពជេ.

១១៧៣. ‘‘ចោទិតោ ភាវិតត្តេន, សរីរន្តិមធារិនា;

មិគារមាតុបាសាទំ, បាទង្គុដ្ឋេន កម្បយិំ.

១១៧៤. ‘‘នយិទំ សិថិលមារព្ភ, នយិទំ អប្បេន ថាមសា;

និព្ពានមធិគន្តព្ពំ, សព្ពគន្ថបមោចនំ.

១១៧៥. ‘‘អយញ្ច ទហរោ ភិក្ខុ, អយមុត្តមបោរិសោ;

ធារេតិ អន្តិមំ ទេហំ, ជេត្វា មារំ សវាហនំ.

១១៧៦. ‘‘វិវរមនុបភន្តិ វិជ្ជុតា, វេភារស្ស ច បណ្ឌវស្ស ច;

នគវិវរគតោ ឈាយតិ, បុត្តោ អប្បដិមស្ស តាទិនោ.

១១៧៧. ‘‘ឧបសន្តោ ឧបរតោ, បន្តសេនាសនោ មុនិ;

ទាយាទោ ពុទ្ធសេដ្ឋស្ស, ព្រហ្មុនា អភិវន្ទិតោ.

១១៧៨. ‘‘ឧបសន្តំ ឧបរតំ, បន្តសេនាសនំ មុនិំ;

ទាយាទំ ពុទ្ធសេដ្ឋស្ស, វន្ទ ព្រាហ្មណ កស្សបំ.

១១៧៩. ‘‘យោ ច ជាតិសតំ គច្ឆេ, សព្ពា ព្រាហ្មណជាតិយោ;

សោត្តិយោ វេទសម្បន្នោ, មនុស្សេសុ បុនប្បុនំ.

១១៨០. ‘‘អជ្ឈាយកោបិ ចេ អស្ស, តិណ្ណំ វេទាន បារគូ;

ឯតស្ស វន្ទនាយេតំ, កលំ នាគ្ឃតិ សោឡសិំ.

១១៨១. ‘‘យោ សោ អដ្ឋ វិមោក្ខានិ, បុរេភត្តំ អផស្សយិ;

អនុលោមំ បដិលោមំ, តតោ បិណ្ឌាយ គច្ឆតិ.

១១៨២. ‘‘តាទិសំ ភិក្ខុំ មាសាទិ, មាត្តានំ ខណិ ព្រាហ្មណ;

អភិប្បសាទេហិ មនំ, អរហន្តម្ហិ តាទិនេ;

ខិប្បំ បញ្ជលិកោ វន្ទ, មា តេ វិជដិ មត្ថកំ.

១១៨៣. ‘‘នេសោ បស្សតិ សទ្ធម្មំ, សំសារេន បុរក្ខតោ;

អធោគមំ ជិម្ហបថំ, កុម្មគ្គមនុធាវតិ.

១១៨៤. ‘‘កិមីវ មីឡ្ហសល្លិត្តោ, សង្ខារេ អធិមុច្ឆិតោ;

បគាឡ្ហោ លាភសក្ការេ, តុច្ឆោ គច្ឆតិ បោដ្ឋិលោ.

១១៨៥. ‘‘ឥមញ្ច បស្ស អាយន្តំ, សារិបុត្តំ សុទស្សនំ;

វិមុត្តំ ឧភតោភាគេ, អជ្ឈត្តំ សុសមាហិតំ.

១១៨៦. ‘‘វិសល្លំ ខីណសំយោគំ, តេវិជ្ជំ មច្ចុហាយិនំ;

ទក្ខិណេយ្យំ មនុស្សានំ, បុញ្ញក្ខេត្តំ អនុត្តរំ.

១១៨៧. ‘‘ឯតេ សម្ពហុលា ទេវា, ឥទ្ធិមន្តោ យសស្សិនោ.

ទស ទេវសហស្សានិ, សព្ពេ ព្រហ្មបុរោហិតា;

មោគ្គល្លានំ នមស្សន្តា, តិដ្ឋន្តិ បញ្ជលីកតា.

១១៨៨. ‘‘នមោ តេ បុរិសាជញ្ញ, នមោ តេ បុរិសុត្តម;

យស្ស តេ អាសវា ខីណា, ទក្ខិណេយ្យោសិ មារិស.

១១៨៩. ‘‘បូជិតោ នរទេវេន, ឧប្បន្នោ មរណាភិភូ;

បុណ្ឌរីកំវ តោយេន, សង្ខារេនុបលិម្បតិ.

១១៩០. ‘‘យស្ស មុហុត្តេន សហស្សធា លោកោ, សំវិទិតោ សព្រហ្មកប្បោ វសិ;

ឥទ្ធិគុណេ ចុតុបបាតេ កាលេ, បស្សតិ ទេវតា ស ភិក្ខុ.

១១៩១. ‘‘សារិបុត្តោវ បញ្ញាយ, សីលេន ឧបសមេន ច;

យោបិ បារង្គតោ ភិក្ខុ, ឯតាវបរមោ សិយា.

១១៩២. ‘‘កោដិសតសហស្សស្ស, អត្តភាវំ ខណេន និម្មិនេ;

អហំ វិកុព្ពនាសុ កុសលោ, វសីភូតោម្ហិ ឥទ្ធិយា.

១១៩៣. ‘‘សមាធិវិជ្ជាវសិបារមីគតោ, មោគ្គល្លានគោត្តោ អសិតស្ស សាសនេ;

ធីរោ សមុច្ឆិន្ទិ សមាហិតិន្ទ្រិយោ, នាគោ យថា បូតិលតំវ ពន្ធនំ.

១១៩៤. ‘‘បរិចិណ្ណោ មយា សត្ថា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ;

ឱហិតោ គរុកោ ភារោ, ភវនេត្តិ សមូហតា.

១១៩៥. ‘‘យស្ស ចត្ថាយ បព្ពជិតោ, អគារស្មានគារិយំ;

សោ មេ អត្ថោ អនុប្បត្តោ, សព្ពសំយោជនក្ខយោ.

១១៩៦. ‘‘កីទិសោ និរយោ អាសិ, យត្ថ ទុស្សី អបច្ចថ;

វិធុរំ សាវកមាសជ្ជ, កកុសន្ធញ្ច ព្រាហ្មណំ.

១១៩៧. ‘‘សតំ អាសិ អយោសង្កូ, សព្ពេ បច្ចត្តវេទនា;

ឦទិសោ និរយោ អាសិ, យត្ថ ទុស្សី អបច្ចថ;

វិធុរំ សាវកមាសជ្ជ, កកុសន្ធញ្ច ព្រាហ្មណំ.

១១៩៨. ‘‘យោ ឯតមភិជានាតិ, ភិក្ខុ ពុទ្ធស្ស សាវកោ;