២១. មហានិបាតោ

១. វង្គីសត្ថេរគាថាវណ្ណនា

សត្តតិនិបាតេ និក្ខន្តំ វត មំ សន្តន្តិអាទិកា អាយស្មតោ វង្គីសត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយំ កិរ បទុមុត្តរពុទ្ធកាលេ ហំសវតីនគរេ មហាភោគកុលេ និព្ពត្តោ, បុរិមនយេនេវ វិហារំ គន្ត្វា ធម្មំ សុណន្តោ សត្ថារំ ឯកំ ភិក្ខុំ បដិភានវន្តានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេន្តំ ទិស្វា សត្ថុ អធិការកម្មំ កត្វា – ‘‘អហម្បិ អនាគតេ បដិភានវន្តានំ អគ្គោ ភវេយ្យ’’ន្តិ បត្ថនំ កត្វា, សត្ថារា ព្យាកតោ យាវជីវំ កុសលំ កត្វា ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា វង្គីសោតិ លទ្ធនាមោ តយោ ពេទេ ឧគ្គណ្ហន្តោ អាចរិយំ អារាធេត្វា, ឆវសីសមន្តំ នាម សិក្ខិត្វា ឆវសីសំ នខេន អាកោដេត្វា ‘‘អយំ សត្តោ អសុកយោនិយំ និព្ពត្តោ’’តិ ជានាតិ.

ព្រាហ្មណា ‘‘អយំ អម្ហាកំ ជីវិតមគ្គោ’’តិ ញត្វា វង្គីសំ គហេត្វា បដិច្ឆន្នយានេ និសីទាបេត្វា គាមនិគមរាជធានិយោ វិចរន្តិ. វង្គីសោបិ តិវស្សមត្ថកេ មតានម្បិ សីសំ អាហរាបេត្វា នខេន អាកោដេត្វា ‘‘អយំ សត្តោ អសុកយោនិយំ និព្ពត្តោ’’តិ វត្វា មហាជនស្ស កង្ខច្ឆេទនត្ថំ តេ តេ ជនេ អាវាហេត្វា អត្តនោ អត្តនោ គតិំ កថាបេតិ. តេន តស្មិំ មហាជនោ អភិប្បសីទតិ. សោ តំ និស្សាយ មហាជនស្ស ហត្ថតោ សតម្បិ សហស្សម្បិ លភតីតិ. ព្រាហ្មណា វង្គីសមាទាយ យថារុចិំ វិចរិត្វា បុន សាវត្ថិំ អគមំសុ. វង្គីសោ សត្ថុ គុណេ សុត្វា សត្ថារំ ឧបសង្កមិតុកាមោ អហោសិ. ព្រាហ្មណា ‘‘សមណោ គោតមោ មាយាយ តំ អាវដ្ដេស្សតី’’តិ បដិក្ខិបិំសុ. វង្គីសោ តេសំ វចនំ អនាទិយិត្វា សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា មធុរបដិសន្ថារំ កត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ.

តំ សត្ថា បុច្ឆិ – ‘‘វង្គីស, កិញ្ចិ សិប្បំ ជានាសី’’តិ? ‘‘អាម, ភោ គោតម, ឆវសីសមន្តំ នាម ជានាមិ. តេន តិវស្សមត្ថកេ មតានម្បិ សីសំ នខេន អាកោដេត្វា និព្ពត្តដ្ឋានំ ជានាមី’’តិ. សត្ថា តស្ស ឯកំ និរយេ និព្ពត្តស្ស សីសំ ទស្សេសិ, ឯកំ មនុស្សេសុ, ឯកំ ទេវេសុ, ឯកំ បរិនិព្ពុតស្ស សីសំ ទស្សេសិ. សោ បឋមំ សីសំ អាកោដេត្វា, ‘‘ភោ គោតម, អយំ សត្តោ និរយេ និព្ពត្តោ’’តិ អាហ. ‘‘សាធុ, វង្គីស, សុដ្ឋុ តយា ទិដ្ឋំ. អយំ សត្តោ កុហិំ និព្ពត្តោ’’តិ បុច្ឆិ. ‘‘មនុស្សលោកេ’’តិ. ‘‘អយំ កុហិ’’ន្តិ? ‘‘ទេវលោកេ’’តិ តិណ្ណន្នម្បិ និព្ពត្តដ្ឋានំ កថេសិ. បរិនិព្ពុតស្ស បន សីសំ នខេន អាកោដេន្តោ នេវ អន្តំ ន កោដិំ បស្សិ. អថ នំ សត្ថា ‘‘ន សក្កោសិ វង្គីសា’’តិ បុច្ឆិ. ‘‘ឧបបរិក្ខាមិ តាវា’’តិ បុនប្បុនំ បរិវត្តេត្វា អាកោដេន្តោបិ ពាហិរកមន្តេន ខីណាសវស្ស គតិំ កថំ ជានិស្សតិ, អថស្ស មត្ថកតោ សេទោ មុច្ចិ. សោ លជ្ជិត្វា តុណ្ហីភូតោ អដ្ឋាសិ. អថ នំ សត្ថា – ‘‘កិលមសិ, វង្គីសា’’តិ អាហ. ‘‘អាម, ភោ គោតម, ឥមស្ស ឧប្បន្នដ្ឋានំ ជានិតុំ ន សក្កោមិ, សចេ តុម្ហេ ជានាថ, កថេថា’’តិ. ‘‘វង្គីស, អហំ ឯតម្បិ ជានាមិ, ឥតោ ឧត្តរិតរម្បិ ជានាមី’’តិ វត្វា –

‘‘ចុតិំ យោ វេទិ សត្តានំ, ឧបបត្តិញ្ច សព្ពសោ;

អសត្តំ សុគតំ ពុទ្ធំ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណំ.

‘‘យស្ស គតិំ ន ជានន្តិ, ទេវា គន្ធព្ពមានុសា;

ខីណាសវំ អរហន្តំ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណ’’ន្តិ. (ធ. ប. ៤១៩-៤២០; សុ. និ. ៦៤៨-៦៤៩) –

ឥមា ទ្វេ គាថា អភាសិ. វង្គីសោ ‘‘តេន ហិ, ភោ គោតម, តំ វិជ្ជំ មេ ទេថា’’តិ អបចិតិំ ទស្សេត្វា សត្ថុ សន្តិកេ និសីទិ. សត្ថា ‘‘អម្ហេហិ សមានលិង្គស្ស ទេមា’’តិ អាហ. វង្គីសោ ‘‘យំកិញ្ចិ កត្វា មយា ឥមំ មន្តំ គហេតុំ វដ្ដតី’’តិ ព្រាហ្មណេ អាហ – ‘‘តុម្ហេ មយិ បព្ពជន្តេ មា ចិន្តយិត្ថ, អហំ មន្តំ ឧគ្គណ្ហិត្វា សកលជម្ពុទីបេ ជេដ្ឋកោ ភវិស្សាមិ, តុម្ហាកម្បិ តេន ភទ្ទកមេវ ភវិស្សតី’’តិ មន្តត្ថាយ សត្ថុសន្តិកំ ឧបសង្កមិត្វា បព្ពជ្ជំ យាចិ. តទា ច ថេរោ និគ្រោធកប្បោ ភគវតោ សន្តិកេ ឋិតោ ហោតិ, តំ ភគវា អាណាបេសិ – ‘‘និគ្រោធកប្ប, ឥមំ បព្ពាជេហី’’តិ. សោ សត្ថុ អាណាយ តំ បព្ពាជេសិ. អថស្ស សត្ថា ‘‘មន្តបរិវារំ តាវ ឧគ្គណ្ហាហី’’តិ ទ្វត្តិំសាការកម្មដ្ឋានំ វិបស្សនាកម្មដ្ឋានញ្ច អាចិក្ខិ. សោ ទ្វត្តិំសាការំ សជ្ឈាយន្តោវ វិបស្សនំ បដ្ឋបេសិ. ព្រាហ្មណា វង្គីសំ ឧបសង្កមិត្វា ‘‘កិំ, ភោ វង្គីស, សមណស្ម គោតមស្ស សន្តិកេ សិប្បំ សិក្ខិត’’ន្តិ បុច្ឆិំសុ. ‘‘កិំ សិប្បសិក្ខនេន, គច្ឆថ តុម្ហេ, ន មយ្ហំ តុម្ហេហិ កត្តព្ពកិច្ច’’ន្តិ. ព្រាហ្មណា ‘‘ត្វម្បិ ទានិ សមណស្ស គោតមស្ស វសំ អាបន្នោ, មាយាយ អាវដ្ដិតោ, កិំ មយំ តវ សន្តិកេ ករិស្សាមា’’តិ អាគតមគ្គេនេវ បក្កមិំសុ. វង្គីសត្ថេរោ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តំ សច្ឆាកាសិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៥៥.៩៦-១៤២) –

‘‘បទុមុត្តរោ នាម ជិនោ, សព្ពធម្មេសុ ចក្ខុមា;

ឥតោ សតសហស្សម្ហិ, កប្បេ ឧប្បជ្ជិ នាយកោ.

‘‘យថាបិ សាគរេ ឩមិ, គគនេ វិយ តារកា;

ឯវំ បាវចនំ តស្ស, អរហន្តេហិ ចិត្តិតំ.

‘‘សទេវាសុរនាគេហិ, មនុជេហិ បុរក្ខតោ;

សមណព្រាហ្មណាកិណ្ណេ, ជនមជ្ឈេ ជិនុត្តមោ.

‘‘បភាហិ អនុរញ្ជន្តោ, លោកេ លោកន្តគូ ជិនោ;

វចនេន វិពោធេន្តោ, វេនេយ្យបទុមានិ សោ.

‘‘វេសារជ្ជេហិ សម្បន្នោ, ចតូហិ បុរិសុត្តមោ;

បហីនភយសារជ្ជោ, ខេមប្បត្តោ វិសារទោ.

‘‘អាសភំ បវរំ ឋានំ, ពុទ្ធភូមិញ្ច កេវលំ;

បដិជានាតិ លោកគ្គោ, នត្ថិ សញ្ចោទកោ ក្វចិ.

‘‘សីហនាទមសម្ភីតំ, នទតោ តស្ស តាទិនោ;

ទេវា នរោ វា ព្រហ្មា វា, បដិវត្តា ន វិជ្ជតិ.

‘‘ទេសេន្តោ បវរំ ធម្មំ, សន្តារេន្តោ សទេវកំ;

ធម្មចក្កំ បវត្តេតិ, បរិសាសុ វិសារទោ.

‘‘បដិភានវតំ អគ្គំ, សាវកំ សាធុសម្មតំ;

គុណំ ពហុំ បកិត្តេត្វា, ឯតទគ្គេ ឋបេសិ តំ.

‘‘តទាហំ ហំសវតិយំ, ព្រាហ្មណោ សាធុសម្មតោ;

សព្ពវេទវិទូ ជាតោ, វាគីសោ វាទិសូទនោ.

‘‘ឧបេច្ច តំ មហាវីរំ, សុត្វាហំ ធម្មទេសនំ;

បីតិវរំ បដិលភិំ, សាវកស្ស គុណេ រតោ.

‘‘និមន្តេត្វាវ សុគតំ, សសង្ឃំ លោកនន្ទនំ;

សត្តាហំ ភោជយិត្វាហំ, ទុស្សេហច្ឆាទយិំ តទា.

‘‘និបច្ច សិរសា បាទេ, កតោកាសោ កតញ្ជលី;

ឯកមន្តំ ឋិតោ ហដ្ឋោ, សន្ថវិំ ជិនមុត្តមំ.

‘‘នមោ តេ វាទិមទ្ទន, នមោ តេ ឥសិសត្តម;

នមោ តេ សព្ពលោកគ្គ, នមោ តេ អភយំ ករ.

‘‘នមោ តេ មារមថន, នមោ តេ ទិដ្ឋិសូទន;

នមោ តេ សន្តិសុខទ, នមោ តេ សរណំ ករ.

‘‘អនាថានំ ភវំ នាថោ, ភីតានំ អភយប្បទោ;

វិស្សាមភូមិ សន្តានំ, សរណំ សរណេសិនំ.

‘‘ឯវមាទីហិ សម្ពុទ្ធំ, សន្ថវិត្វា មហាគុណំ;

អវោចំ វាទិសូទស្ស, គតិំ បប្បោមិ ភិក្ខុនោ.

‘‘តទា អវោច ភគវា, អនន្តបដិភានវា;

យោ សោ ពុទ្ធំ អភោជេសិ, សត្តាហំ សហសាវកំ.

‘‘គុណញ្ច មេ បកិត្តេសិ, បសន្នោ សេហិ បាណិភិ;

ឯសោ បត្ថយតេ ឋានំ, វាទិសូទស្ស ភិក្ខុនោ.

‘‘អនាគតម្ហិ អទ្ធានេ, លច្ឆសេ តំ មនោរថំ;

ទេវមានុសសម្បត្តិំ, អនុភោត្វា អនប្បកំ.

‘‘សតសហស្សិតោ កប្បេ, ឱក្កាកកុលសម្ភវោ;

គោតមោ នាម គោត្តេន, សត្ថា លោកេ ភវិស្សតិ.

‘‘តស្ស ធម្មេសុ ទាយាទោ, ឱរសោ ធម្មនិម្មិតោ;

វង្គីសោ នាម នាមេន, ហេស្សតិ សត្ថុ សាវកោ.

‘‘តំ សុត្វា មុទិតោ ហុត្វា, យាវជីវំ តទា ជិនំ;

បច្ចយេហិ ឧបដ្ឋាសិំ, មេត្តចិត្តោ តថាគតំ.

‘‘តេន កម្មេន សុកតេន, ចេតនាបណិធីហិ ច;

ជហិត្វា មានុសំ ទេហំ, តុសិតំ អគមាសហំ.

‘‘បច្ឆិមេ ច ភវេ ទានិ, ជាតោ វិប្បកុលេ អហំ;

បច្ចាជាតោ យទា អាសិំ, ជាតិយា សត្តវស្សិកោ.

‘‘សព្ពវេទវិទូ ជាតោ, វាទសត្ថវិសារទោ;

វាទិស្សរោ ចិត្តកថី, បរវាទប្បមទ្ទនោ.

‘‘វង្គេ ជាតោតិ វង្គីសោ, វចនេ ឥស្សរោតិ វា;

វង្គីសោ ឥតិ មេ នាមំ, អភវី លោកសម្មតំ.

‘‘យទាហំ វិញ្ញុតំ បត្តោ, ឋិតោ បឋមយោព្ពនេ;

តទា រាជគហេ រម្មេ, សារិបុត្តមហទ្ទសំ.

‘‘បិណ្ឌាយ វិចរន្តំ តំ, បត្តបាណិំ សុសំវុតំ;

អលោលក្ខិំ មិតភាណិំ, យុគមត្តំ និទក្ខិតំ.

‘‘តំ ទិស្វា វិម្ហិតោ ហុត្វា, អវោចំ មមនុច្ឆវំ;

កណិការំវ និចិតំ, ចិត្តំ គាថាបទំ អហំ.

‘‘អាចិក្ខិ សោ មេ សត្ថារំ, សម្ពុទ្ធំ លោកនាយកំ;

តទា សោ បណ្ឌិតោ វីរោ, ឧត្តរិំ សមវោច មេ.

‘‘វិរាគសំហិតំ វាក្យំ, កត្វា ទុទ្ទសមុត្តមំ;

វិចិត្តបដិភានេហិ, តោសិតោ តេន តាទិនា.

‘‘និបច្ច សិរសា បាទេ, បព្ពាជេហីតិ មំ ព្រវិ;

តតោ មំ ស មហាបញ្ញោ, ពុទ្ធសេដ្ឋមុបានយិ.

‘‘និបច្ច សិរសា បាទេ, និសីទិំ សត្ថុ សន្តិកេ;

មមាហ វទតំ សេដ្ឋោ, កច្ចិ វង្គីស ជានាសិ.

‘‘កិញ្ចិ សិប្បន្តិ តស្សាហំ, ជានាមីតិ ច អព្រវិំ;

មតសីសំ វនច្ឆុទ្ធំ, អបិ ពារសវស្សិកំ;

តវ វិជ្ជាវិសេសេន, សចេ សក្កោសិ វាចយ.

‘‘អាមោតិ មេ បដិញ្ញាតេ, តីណិ សីសានិ ទស្សយិ;

និរយនរទេវេសុ, ឧបបន្នេ អវាចយិំ.

‘‘តទា ខីណាសវស្សេវ, សីសំ ទស្សេសិ នាយកោ;

តតោហំ វិហតារព្ភោ, បព្ពជ្ជំ សមយាចិសំ.

‘‘បព្ពជិត្វាន សុគតំ, សន្ថវាមិ តហិំ តហិំ;

តតោ មំ កព្ពវិត្តោសិ, ឧជ្ឈាយន្តិហ ភិក្ខវោ.

‘‘តតោ វីមំសនត្ថំ មេ, អាហ ពុទ្ធោ វិនាយកោ;

តក្កិកា បនិមា គាថា, ឋានសោ បដិភន្តិ តំ.

‘‘ន កព្ពវិត្តោហំ វីរ, ឋានសោ បដិភន្តិ មំ;

តេន ហិ ទានិ វង្គីស, ឋានសោ សន្ថវាហិ មំ.

‘‘តទាហំ សន្ថវិំ វីរំ, គាថាហិ ឥសិសត្តមំ;

ឋានសោ មេ តទា តុដ្ឋោ, ជិនោ អគ្គេ ឋបេសិ មំ.

‘‘បដិភានេន ចិត្តេន, អញ្ញេសមតិមញ្ញហំ;

បេសលេ តេន សំវិគ្គោ, អរហត្តមបាបុណិំ.

‘‘បដិភានវតំ អគ្គោ, អញ្ញោ កោចិ ន វិជ្ជតិ;

យថាយំ ភិក្ខុ វង្គីសោ, ឯវំ ធារេថ ភិក្ខវោ.

‘‘សតសហស្សេ កតំ កម្មំ, ផលំ ទស្សេសិ មេ ឥធ;

សុមុត្តោ សរវេគោវ, កិលេសេ ឈាបយិំ មម.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ, ភវា សព្ពេ សមូហតា;

នាគោវ ពន្ធនំ ឆេត្វា, វិហរាមិ អនាសវោ.

‘‘ស្វាគតំ វត មេ អាសិ, ពុទ្ធសេដ្ឋស្ស សន្តិកេ;

តិស្សោ វិជ្ជា អនុប្បត្តា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ.

‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ, វិមោក្ខាបិ ច អដ្ឋិមេ;

ឆឡភិញ្ញា សច្ឆិកតា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហា បន ហុត្វា ថេរោ សត្ថុ សន្តិកំ គច្ឆន្តោ ចក្ខុបថតោ បដ្ឋាយ ចន្ទេន, សូរិយេន, អាកាសេន, មហាសមុទ្ទេន, សិនេរុនា បព្ពតរាជេន, សីហេន មិគរញ្ញា, ហត្ថិនាគេនាតិ តេន តេន សទ្ធិំ ឧបមេន្តោ អនេកេហិ បទសតេហិ សត្ថារំ វណ្ណេន្តោវ ឧបគច្ឆតិ. តេន តំ សត្ថា សង្ឃមជ្ឈេ និសិន្នោ បដិភានវន្តានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេសិ. អថ ថេរេន អរហត្តប្បត្តិតោ បុព្ពេ ច បច្ឆា ច តំ តំ ចិត្តំ អាគម្ម ភាសិតា. ថេរំ ឧទ្ទិស្ស អានន្ទត្ថេរាទីហិ ភាសិតា ច –

១២១៨. ‘‘និក្ខន្តំ វត មំ សន្តំ, អគារស្មានគារិយំ;

វិតក្កា ឧបធាវន្តិ, បគព្ភា កណ្ហតោ ឥមេ.

១២១៩. ‘‘ឧគ្គបុត្តា មហិស្សាសា, សិក្ខិតា ទឡ្ហធម្មិនោ;

សមន្តា បរិកិរេយ្យុំ, សហស្សំ អបលាយិនំ.

១២២០. ‘‘សចេបិ ឯត្តកា ភិយ្យោ, អាគមិស្សន្តិ ឥត្ថិយោ;

នេវ មំ ព្យាធយិស្សន្តិ, ធម្មេ សម្ហិ បតិដ្ឋិតោ.

១២២១. ‘‘សក្ខី ហិ មេ សុតំ ឯតំ, ពុទ្ធស្សាទិច្ចពន្ធុនោ;

និព្ពានគមនំ មគ្គំ, តត្ថ មេ និរតោ មនោ.

១២២២. ‘‘ឯវញ្ចេ មំ វិហរន្តំ, បាបិម ឧបគច្ឆសិ;

តថា មច្ចុ ករិស្សាមិ, ន មេ មគ្គម្បិ ទក្ខសិ.

១២២៣. ‘‘អរតិញ្ច រតិញ្ច បហាយ, សព្ពសោ គេហសិតញ្ច វិតក្កំ;

វនថំ ន ករេយ្យ កុហិញ្ចិ, និព្ពនថោ អវនថោ ស ភិក្ខុ.

១២២៤. ‘‘យមិធ បថវិញ្ច វេហាសំ, រូបគតំ ជគតោគធំ កិញ្ចិ;

បរិជីយតិ សព្ពមនិច្ចំ, ឯវំ សមេច្ច ចរន្តិ មុតត្តា.

១២២៥. ‘‘ឧបធីសុ ជនា គធិតាសេ, ទិដ្ឋសុតេ បដិឃេ ច មុតេ ច;

ឯត្ថ វិនោទយ ឆន្ទមនេជោ, យោ ហេត្ថ ន លិម្បតិ មុនិ តមាហុ.

១២២៦. ‘‘អថ សដ្ឋិសិតា សវិតក្កា, បុថុជ្ជនតាយ អធម្មា និវិដ្ឋា;

ន ច វគ្គគតស្ស កុហិញ្ចិ, នោ បន ទុដ្ឋុល្លគាហី ស ភិក្ខុ.

១២២៧. ‘‘ទព្ពោ ចិររត្តសមាហិតោ, អកុហកោ និបកោ អបិហាលុ;

សន្តំ បទំ អជ្ឈគមា មុនិ, បដិច្ច បរិនិព្ពុតោ កង្ខតិ កាលំ.

១២២៨. ‘‘មានំ បជហស្សុ គោតម, មានបថញ្ច ជហស្សុ អសេសំ;

មានបថម្ហិ ស មុច្ឆិតោ, វិប្បដិសារីហុវា ចិររត្តំ.

១២២៩. ‘‘មក្ខេន មក្ខិតា បជា, មានហតា និរយំ បបតន្តិ;

សោចន្តិ ជនា ចិររត្តំ, មានហតា និរយំ ឧបបន្នា.

១២៣០. ‘‘ន ហិ សោចតិ ភិក្ខុ កទាចិ, មគ្គជិនោ សម្មា បដិបន្នោ;

កិត្តិញ្ច សុខញ្ចានុភោតិ, ធម្មទសោតិ តមាហុ តថត្តំ.

១២៣១. ‘‘តស្មា អខិលោ ឥធ បធានវា, នីវរណានិ បហាយ វិសុទ្ធោ;

មានញ្ច បហាយ អសេសំ, វិជ្ជាយន្តករោ សមិតាវី.

១២៣២. ‘‘កាមរាគេន ឌយ្ហាមិ, ចិត្តំ មេ បរិឌយ្ហតិ;

សាធុ និព្ពាបនំ ព្រូហិ, អនុកម្បាយ គោតម.

១២៣៣. ‘‘សញ្ញាយ វិបរិយេសា, ចិត្តំ តេ បរិឌយ្ហតិ;

និមិត្តំ បរិវជ្ជេហិ, សុភំ រាគូបសំហិតំ.

១២៣៤. ‘‘អសុភាយ ចិត្តំ ភាវេហិ, ឯកគ្គំ សុសមាហិតំ;

សតិ កាយគតា ត្យត្ថុ, និព្ពិទាពហុលោ ភវ.

១២៣៥. ‘‘អនិមិត្តញ្ច ភាវេហិ, មានានុសយមុជ្ជហ;

តតោ មានាភិសមយា, ឧបសន្តោ ចរិស្សសិ.

១២៣៦. ‘‘តមេវ វាចំ ភាសេយ្យ, យាយត្តានំ ន តាបយេ;

បរេ ច ន វិហិំសេយ្យ, សា វេ វាចា សុភាសិតា.

១២៣៧. ‘‘បិយវាចមេវ ភាសេយ្យ, យា វាចា បដិនន្ទិតា;

យំ អនាទាយ បាបានិ, បរេសំ ភាសតេ បិយំ.

១២៣៨. ‘‘សច្ចំ វេ អមតា វាចា, ឯស ធម្មោ សនន្តនោ;

សច្ចេ អត្ថេ ច ធម្មេ ច, អាហុ សន្តោ បតិដ្ឋិតា.

១២៣៩. ‘‘យំ ពុទ្ធោ ភាសតិ វាចំ, ខេមំ និព្ពានបត្តិយា;

ទុក្ខស្សន្តកិរិយាយ, សា វេ វាចានមុត្តមា.