៩. ឧសភត្ថេរគាថាវណ្ណនា

អម្ពបល្លវសង្កាសន្តិ អាយស្មតោ ឧសភត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ករោន្តោ សិខិស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ឯកទិវសំ សត្ថារំ បិណ្ឌាយ ចរន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ កោសម្ពផលំ អទាសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ កបិលវត្ថុស្មិំ សាកិយរាជកុលេ និព្ពត្តិត្វា ឧសភោតិ លទ្ធនាមោ វយប្បត្តោ សត្ថុ ញាតិសមាគមេ ពុទ្ធានុភាវំ ទិស្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិ. សោ បព្ពជិតកាលតោ បដ្ឋាយ សមណធម្មំ អកត្វា ទិវា សង្គណិការាមោ សកលរត្តិំ និទ្ទាយមានោ វីតិនាមេតិ. សោ ឯកទិវសំ មុដ្ឋស្សតិ អសម្បជានោ និទ្ទំ ឱក្កន្តោ សុបិនេ កេសមស្សុំ ឱហារេត្វា អម្ពបល្លវវណ្ណំ ចីវរំ បារុបិត្វា ហត្ថិគីវាយំ និសីទិត្វា នគរំ បិណ្ឌាយ បវិដ្ឋំ តត្ថេវ មនុស្សេ សម្បត្តេ ទិស្វា លជ្ជាយ ហត្ថិក្ខន្ធតោ ឱរុយ្ហ អត្តានំ ទិស្វា បដិពុទ្ធោ, ‘‘ឦទិសំ នាម សុបិនំ មុដ្ឋស្សតិនា អសម្បជានេន និទ្ទាយមានេន មយា ទិដ្ឋ’’ន្តិ ឧប្បន្នសំវេគោ វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា នចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៥២.១២-១៦) –

‘‘កកុធំ វិលសន្តំវ, ទេវទេវំ នរាសភំ;

រថិយំ បដិបជ្ជន្តំ, កោសម្ពំ អទទិំ តទា.

‘‘ឯកតិំសេ ឥតោ កប្បេ, យំ ផលំ អទទិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អថ ថេរោ យថាទិដ្ឋំ សុបិនំ អង្កុសំ កត្វា អរហត្តស្ស អធិគតត្តា តស្សេវ សុបិនស្ស កិត្តនវសេន អញ្ញំ ព្យាករោន្តោ –

១៩៧. ‘‘អម្ពបល្លវសង្កាសំ, អំសេ កត្វាន ចីវរំ;

និសិន្នោ ហត្ថិគីវាយំ, គាមំ បិណ្ឌាយ បាវិសិំ.

១៩៨. ‘‘ហត្ថិក្ខន្ធតោ ឱរុយ្ហ, សំវេគំ អលភិំ តទា;

សោហំ ទិត្តោ តទា សន្តោ, បត្តោ មេ អាសវក្ខយោ’’តិ. – គាថាទ្វយមាហ;

តត្ថ អម្ពបល្លវសង្កាសំ, អំសេ កត្វាន ចីវរន្តិ អម្ពបល្លវាការំ បវាឡវណ្ណំ ចីវរំ ខន្ធេ ករិត្វា ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា. គាមន្តិ អត្តនោ រាជធានិំ ហត្ថិក្ខន្ធេ និសិន្នោ បិណ្ឌាយ បាវិសិំ, បវិដ្ឋមត្តោវ មហាជនេន ឱលោកិយមានោ ហត្ថិក្ខន្ធតោ ឱរុយ្ហ ឋិតោ បដិពុជ្ឈិំ, បពុទ្ធោវ សំវេគំ អលភិំ តទា ‘‘មុដ្ឋស្សតិ អសម្បជានោ ហុត្វា និទ្ទាយោក្កមនេន ឯតំ ជាត’’ន្តិ. អបរេ បន ‘‘រាជាវ ហុត្វា រត្តិភាគេ ឯវរូបំ សុបិនំ ទិស្វា វិភាតាយ រត្តិយា ហត្ថិក្ខន្ធំ អារុយ្ហ នគរវីថិយំ ចរន្តោ តំ សុបិនំ សរិត្វា ហត្ថិក្ខន្ធតោ ឱរុយ្ហ សំវេគំ លភិត្វា សត្ថុ សន្តិកេ បព្ពជិត្វា អរហត្តំ បត្វា ឧទានំ ឧទានេន្តោ ឥមា គាថា អភាសី’’តិ វទន្តិ. ទិត្តោតិ តស្មិំ រាជកាលេ ជាតិមទភោគមទាទិបរិទប្បិតោ សមានោ សំវេគមលភិន្តិ យោជនា.

ឧសភត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.