៦. និតកត្ថេរគាថាវណ្ណនា

កស្ស សេលូបមំ ចិត្តន្តិ អាយស្មតោ និតកត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ករោន្តោ វិបស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ ពន្ធុមតីនគរេ អារាមគោបកោ ហុត្វា ជីវន្តោ ឯកទិវសំ ភគវន្តំ អាកាសេន គច្ឆន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ នាឡិកេរផលំ ទាតុកាមោ អហោសិ. សត្ថា តំ អនុគ្គណ្ហន្តោ អាកាសេយេវ ឋត្វា បដិគ្គណ្ហិ. សោ តំ ទត្វា ឧឡារំ បីតិសោមនស្សំ បដិសំវេទិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ កោសលរដ្ឋេ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា និតកោតិ លទ្ធនាមោ វិញ្ញុតំ បត្តោ សត្ថុ សន្តិកេ ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា អរញ្ញេ វិហរន្តោ ឃដេន្តោ អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៥១.៩១-៩៩) –

‘‘នគរេ ពន្ធុមតិយា, អារាមិកោ អហំ តទា;

អទ្ទសំ វិរជំ ពុទ្ធំ, គច្ឆន្តំ អនិលញ្ជសេ.

‘‘នាឡិកេរផលំ គយ្ហ, ពុទ្ធសេដ្ឋស្សទាសហំ;

អាកាសេ ឋិតកោ សន្តោ, បដិគ្គណ្ហិ មហាយសោ.

‘‘វិត្តិសញ្ជននោ មយ្ហំ, ទិដ្ឋធម្មសុខាវហោ;

ផលំ ពុទ្ធស្ស ទត្វាន, វិប្បសន្នេន ចេតសា.

‘‘អធិគច្ឆិំ តទា បីតិំ, វិបុលញ្ច សុខុត្តមំ;

ឧប្បជ្ជតេវ រតនំ, និព្ពត្តស្ស តហិំ តហិំ.

‘‘ឯកនវុតិតោ កប្បេ, យំ ផលំ អទទិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘ទិព្ពចក្ខុ វិសុទ្ធំ មេ, សមាធិកុសលោ អហំ;

អភិញ្ញាបារមិប្បត្តោ, ផលទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា ថេរេ ផលសុខេន និព្ពានសុខេន វិហរន្តេ បធានបរិគ្គាហកោ ថេរោ តំ អារញ្ញាយតនំ គន្ត្វា តត្ថ វសន្តានំ ភិក្ខូនំ បរិគ្គណ្ហនត្ថំ ‘‘កស្ស សេលូបម’’ន្តិអាទិនា បឋមំ គាថមាហ.

១៩១. តត្ថ កស្ស សេលូបមំ ចិត្តំ, ឋិតំ នានុបកម្បតីតិ ឥមស្មិំ អរញ្ញាយតនេ វសន្តេសុ កស្ស ភិក្ខុនោ ចិត្តំ អគ្គផលាធិគមេន ឯកឃនសិលាមយបព្ពតូបមំ សព្ពេសំ ឥញ្ជនានំ អភាវតោ វសីភាវប្បត្តិយា ច ឋិតំ សព្ពេហិបិ លោកធម្មេហិ នានុកម្បតិ ន វេធតិ. ឥទានិស្ស អកម្បនាការំ សទ្ធិំ ការណេន ទស្សេតុំ ‘‘វិរត្ត’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ វិរត្តំ រជនីយេសូតិ វិរាគសង្ខាតេន អរិយមគ្គេន រជនីយេសុ រាគុប្បត្តិហេតុភូតេសុ តេភូមកធម្មេសុ វិរត្តំ, តត្ថ សព្ពសោ សមុច្ឆិន្នរាគន្តិ អត្ថោ. កុប្បនីយេតិ បដិឃដ្ឋានីយេ, សព្ពស្មិម្បិ អាឃាតវត្ថុស្មិំ. ន កុប្បតីតិ ន ទុស្សតិ ន វិការំ អាបជ្ជតិ. យស្សេវំ ភាវិតំ ចិត្តន្តិ យស្ស អរិយបុគ្គលស្ស ចិត្តំ មនោ ឯវំ វុត្តនយេន តាទិភាវេន ភាវិតំ, កុតោ តំ ទុក្ខមេស្សតីតិ តំ បុគ្គលំ កុតោ សត្តតោ សង្ខារតោ វា ទុក្ខំ ឧបគមិស្សតិ, ន តាទិសស្ស ទុក្ខំ អត្ថីតិ អត្ថោ.

១៩២. ឯវំ អនិយមវសេន បុច្ឆិតមត្ថំ និតកត្ថេរោ អត្តូបនាយិកំ កត្វា វិស្សជ្ជេន្តោ ‘‘មម សេលូបមំ ចិត្ត’’ន្តិអាទិនា ទុតិយគាថាយ អញ្ញំ ព្យាកាសិ. តំ វុត្តត្ថមេវ.

និតកត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.