១០. កណ្ហទិន្នត្ថេរគាថាវណ្ណនា

ឧបាសិតា សប្បុរិសាតិ អាយស្មតោ កណ្ហទិន្នត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ ឥតោ ចតុនវុតេ កប្បេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ឯកទិវសំ សោភិតំ នាម បច្ចេកពុទ្ធំ ទិស្វា បសន្នចិត្តោ បុន្នាគបុប្ផេហិ បូជំ អកាសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ រាជគហេ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា កណ្ហទិន្នោតិ លទ្ធនាមោ វយប្បត្តោ ឧបនិស្សយសម្បត្តិយា ចោទិយមានោ ធម្មសេនាបតិំ ឧបសង្កមិត្វា ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៤៨.៦១-៦៥) –

‘‘សោភិតោ នាម សម្ពុទ្ធោ, ចិត្តកូដេ វសី តទា;

គហេត្វា គិរិបុន្នាគំ, សយម្ភុំ អភិបូជយិំ.

‘‘ចតុន្នវុតិតោ កប្បេ, យំ ពុទ្ធមភិបូជយិំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា អញ្ញំ ព្យាករោន្តោ –

១៧៩. ‘‘ឧបាសិតា សប្បុរិសា, សុតា ធម្មា អភិណ្ហសោ;

សុត្វាន បដិបជ្ជិស្សំ, អញ្ជសំ អមតោគធំ.

១៨០. ‘‘ភវរាគហតស្ស មេ សតោ, ភវរាគោ បុន មេ ន វិជ្ជតិ;

ន ចាហុ ន ច មេ ភវិស្សតិ, ន ច មេ ឯតរហិ វិជ្ជតី’’តិ. –

គាថាទ្វយំ អភាសិ.

តត្ថ ឧបាសិតាតិ បរិចរិតា បដិបត្តិបយិរុបាសនាយ បយិរុបាសិតា. សប្បុរិសាតិ សន្តេហិ សីលាទិគុណេហិ សមន្នាគតា បុរិសា, អរិយបុគ្គលា សារិបុត្តត្ថេរាទយោ. ឯតេន បុរិមចក្កទ្វយសម្បត្តិមត្តនោ ទស្សេតិ. ន ហិ បតិរូបទេសវាសេន វិនា សប្បុរិសូបនិស្សយោ សម្ភវតិ. សុតា ធម្មាតិ សច្ចបដិច្ចសមុប្បាទាទិបដិសំយុត្តធម្មា សោតទ្វារានុសារេន ឧបធារិតា. ឯតេន អត្តនោ ពាហុសច្ចំ ទស្សេន្តោ បច្ឆិមចក្កទ្វយសម្បត្តិំ ទស្សេតិ. អភិណ្ហសោតិ ពហុសោ ន កាលេន កាលំ. ឥទញ្ច បទំ ‘‘ឧបាសិតា សប្បុរិសា’’តិ ឯត្ថាបិ យោជេតព្ពំ. សុត្វាន បដិបជ្ជិស្សំ, អញ្ជសំ អមតោគធន្តិ តេ ធម្មេ សុត្វា តត្ថ វុត្តរូបារូបធម្មេ សលក្ខណាទិតោ បរិគ្គហេត្វា អនុក្កមេន វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អមតោគធំ និព្ពានបតិដ្ឋំ តំសម្បាបកំ អញ្ជសំ អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ បដិបជ្ជិំ បាបុណិំ.

ភវរាគហតស្ស មេ សតោតិ ភវរាគេន ភវតណ្ហាយ អនាទិមតិ សំសារេ ហតស្ស ឧបទ្ទុតស្ស មម សតោ សមានស្ស, អគ្គមគ្គេន វា ហតភវរាគស្ស. ភវរាគោ បុន មេ ន វិជ្ជតីតិ តតោ ឯវ បុន ឥទានិ ភវរាគោ មេ នត្ថិ. ន ចាហុ ន មេ ភវិស្សតិ, ន ច មេ ឯតរហិ វិជ្ជតីតិ យទិបិ បុព្ពេ បុថុជ្ជនកាលេ សេក្ខកាលេ ច មេ ភវរាគោ អហោសិ, អគ្គមគ្គប្បត្តិតោ បន បដ្ឋាយ ន ចាហុ ន ច អហោសិ, អាយតិម្បិ ន មេ ភវិស្សតិ, ឯតរហិ អធុនាបិ ន ច មេ វិជ្ជតិ ន ច ឧបលព្ភតិ, បហីនោតិ អត្ថោ. ភវរាគវចនេនេវ ចេត្ថ តទេកដ្ឋតាយ មានាទីនម្បិ អភាវោ វុត្តោតិ សព្ពសោ បរិក្ខីណភវសំយោជនតំ ទស្សេតិ.

កណ្ហទិន្នត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

តតិយវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.