៩. គោតមត្ថេរគាថាវណ្ណនា

សុខំ សុបន្តីតិ អាយស្មតោ គោតមត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ បុញ្ញំ ឧបចិនន្តោ វិបស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ឯកទិវសំ ភគវន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ អាមោទផលមទាសិ. តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវលោកេ និព្ពត្តិត្វា អបរាបរំ បុញ្ញានិ កត្វា សុគតីសុយេវ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ រាជគហេ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា គោតមោតិ លទ្ធនាមោ សត្តវស្សិកកាលេ ឧបនយនំ កត្វា រតនភិក្ខំ ចរិត្វា សហស្សំ លភិត្វា តំ តាទិសេ ឋានេ ឋបេត្វា វតំ ចរន្តោ សោឡសសត្តរសវស្សុទ្ទេសិកកាលេ អកល្យាណមិត្តេហិ កាមេសុ បរិនីយមានោ ឯកិស្សា រូបូបជីវិនិយា តំ សហស្សភណ្ឌិកំ ទត្វា ព្រហ្មចរិយវិនាសំ បត្វា តាយ ចស្ស ព្រហ្មចារិរូបំ ទិស្វា វិរត្តាការេ ទស្សិតេ ឯករត្តិវាសេនេវ និព្ពិន្នរូបោ អត្តនោ ព្រហ្មចរិយនិវាសំ ធនជានិញ្ច សរិត្វា ‘‘អយុត្តំ មយា កត’’ន្តិ វិប្បដិសារី អហោសិ. សត្ថា តស្ស ហេតុសម្បត្តិំ ចិត្តាចារញ្ច ញត្វា តស្ស អាសន្នដ្ឋានេ អត្តានំ ទស្សេសិ. សោ សត្ថារំ ទិស្វា បសន្នមានសោ ឧបសង្កមិ, តស្ស ភគវា ធម្មំ ទេសេសិ. សោ ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជន្តោ ខុរគ្គេយេវ អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៥១.៨០-៨៤) –

‘‘សុវណ្ណវណ្ណំ សម្ពុទ្ធំ, អាហុតីនំ បដិគ្គហំ;

រថិយំ បដិបជ្ជន្តំ, អាមោទមទទិំ ផលំ.

‘‘ឯកនវុតិតោ កប្បេ, យំ ផលំ អទទិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា ឈានសុខេន ផលសុខេន វីតិនាមេន្តំ ឯកោ គិហិសហាយោ ឧបគន្ត្វា, ‘‘អាវុសោ, តយា រតនភិក្ខាយ លទ្ធំ បព្ពជន្តោ កិំ អកាសី’’តិ បុច្ឆិ. តំ សុត្វា ថេរោ ‘‘ឥទំ នាម កត’’ន្តិ អនាចិក្ខិត្វា មាតុគាមេ ទោសំ បកាសេត្វា អត្តនោ វីតរាគភាវេន អញ្ញំ ព្យាករោន្តោ ‘‘សុខំ សុបន្តី’’តិអាទិនា គាថាទ្វយមាហ.

១៣៧. តត្ថ សុខំ សុបន្តិ មុនយោ, យេ ឥត្ថីសុ ន ពជ្ឈរេតិ យេ ឥត្ថីសុ វិសយភូតាសុ និមិត្តភូតាសុ វា រាគពន្ធនេន ន ពជ្ឈន្តិ, តេ មុនយោ តបស្សិនោ សំយតិន្ទ្រិយា សុខំ សុបន្តិ សុខំ វិហរន្តិ, នត្ថិ តេសំ ទុក្ខន្តិ អធិប្បាយោ. ‘‘សុបន្តី’’តិ ហិ និទស្សនមត្តមេតំ. សទា វេ រក្ខិតព្ពាសូតិ ឯកំសេន សព្ពកាលំ រក្ខិតព្ពាសុ. ឥត្ថិយោ ហិ សត្តភូមិកេ និប្បុរិសេ បាសាទេ ឧបរិភូមិយំ វសាបេត្វាបិ, កុច្ឆិយំ បក្ខិបិត្វាបិ ន សក្កា រក្ខិតុំ, តស្មា តា កិដ្ឋាទិគាវិយោ វិយ សព្ពកាលំ រក្ខណីយា ហោន្តិ. ពហុចិត្តតាយ វា សាមិកេន វត្ថាលង្ការានុប្បទានាទិនា ចិត្តញ្ញថត្តតោ សព្ពកាលំ រក្ខិតព្ពា. សរីរសភាវំ វា មាលាគន្ធាទីហិ បដិច្ឆាទនវសេន រក្ខិតព្ពចិត្តតាយ រក្ខិតព្ពាតិ. យាសុ សច្ចំ សុទុល្លភន្តិ យាសុ សច្ចវចនំ លទ្ធុំ ន សក្កា, ឥត្ថិយោ ហិ អគ្គិម្បិ បវិសន្តិ, វិសម្បិ ខាទន្តិ, សត្ថម្បិ អាហរន្តិ, ឧព្ពន្ធិត្វាបិ កាលំ ករោន្តិ, ន បន សច្ចេ ឋាតុំ សក្កោន្តិ. តស្មា ឯវរូបា ឥត្ថិយោ វជ្ជេត្វា ឋិតា មុនយោ សុខិតា វតាតិ ទស្សេតិ.

១៣៨. ឥទានិ យស្ស អប្បហីនត្តា ឯវរូបាសុ ឥត្ថីសុបិ ពជ្ឈន្តិ, តស្ស កាមស្ស អត្តនោ សុប្បហីនតំ អច្ចន្តនិដ្ឋិតតញ្ច ទស្សេន្តោ ទុតិយំ គាថមាហ. វធំ ចរិម្ហ តេ កាមាតិ អម្ភោ កាម, តវ វធំ អច្ចន្តសមុច្ឆេទំ អរិយមគ្គេន ចរិម្ហ, ‘‘វធំ ចរិម្ហសេ’’តិបិ បាឋោ, វធាយ បហានាយ មគ្គព្រហ្មចរិយំ អចរិម្ហាតិ អត្ថោ. អនណា ទានិ តេ មយន្តិ ឥទានិ អគ្គមគ្គបត្តិតោ បដ្ឋាយ ឥណភាវករាយ បហីនត្តា កាម តេ អនណា មយំ, ន តុយ្ហំ ឥណំ ធារេម. អវីតរាគោ ហិ រាគស្ស វសេ វត្តនតោ តស្ស ឥណំ ធារេន្តោ វិយ ហោតិ, វីតរាគោ បន តំ អតិក្កមិត្វា បរមេន ចិត្តិស្សរិយេន សមន្នាគតោ. អនណត្តា ឯវ គច្ឆាម ទានិ និព្ពានំ, យត្ថ គន្ត្វា ន សោចតិ យស្មិំ និព្ពានេ គមនហេតុ សព្ពសោ សោកហេតូនំ អភាវតោ ន សោចតិ, តំ អនុបាទិសេសនិព្ពានមេវ ឥទានិ គច្ឆាម អនុបាបុណាមាតិ អត្ថោ.

គោតមត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.