៧. រាធត្ថេរគាថាវណ្ណនា

យថា អគារំ ទុច្ឆន្នន្តិអាទិកា អាយស្មតោ រាធត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយំ កិរ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ ហំសវតីនគរេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ វិហារំ គន្ត្វា សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា វន្ទិត្វា ឯកមន្តំ និសិន្នោ សត្ថារា ឯកំ ភិក្ខុំ បដិភានេយ្យកានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបិយមានំ ទិស្វា សយំ តំ ឋានន្តរំ បត្ថេត្វា មហាទានំ បវត្តេសិ. សត្ថុ ឧឡារញ្ច បូជំ អកាសិ. សោ ឯវំ កតបណិធានោ តតោ ចុតោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ វិបស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ឯកទិវសំ សត្ថារំ បិណ្ឌាយ គច្ឆន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ មធុរានិ អម្ពផលានី អទាសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវលោកេ និព្ពត្តិត្វា អបរាបរំ បុញ្ញានិ កត្វា ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ អម្ហាកំ ភគវតោ កាលេ រាជគហេ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា រាធោតិ លទ្ធនាមោ វយប្បត្តោ ហុត្វា ឃរាវាសំ វសន្តោ មហល្លកកាលេ បុត្តទារេហិ អបសាទិតោ, ‘‘កិំ មេ ឃរាវាសេន, បព្ពជិស្សាមី’’តិ វិហារំ គន្ត្វា ថេរេ ភិក្ខូ ឧបសង្កមិត្វា បព្ពជ្ជំ យាចិត្វា តេហិ ‘‘អយំ ព្រាហ្មណោ ជិណ្ណោ ន សក្កោតិ វត្តបដិវត្តំ បូរេតុ’’ន្តិ បដិក្ខិត្តោ សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា អត្តនោ អជ្ឈាសយំ បវេទេត្វា សត្ថារា ឧបនិស្សយសម្បត្តិំ ឱលោកេត្វា អាណត្តេន ធម្មសេនាបតិនា បព្ពាជិតោ វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា នចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៥១.៦៣-៦៧) –

‘‘សុវណ្ណវណ្ណំ សម្ពុទ្ធំ, អាហុតីនំ បដិគ្គហំ;

រថិយំ បដិបជ្ជន្តំ, បាទផលំ អទាសហំ.

‘‘ឯកនវុតិតោ កប្បេ, យំ ផលំ អទទិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា សត្ថុ សន្តិកាវចរោ ហុត្វា វិចរន្តោ សត្ថុ ធម្មទេសនាបដិភានស្ស បច្ចយភូតានំ បដិភានជាននកានំ អគ្គោ ជាតោ. ថេរស្ស ហិ ទិដ្ឋិសមុទាចារញ្ច អាគម្ម ទសពលស្ស នវនវា ធម្មទេសនា បដិភាតិ. តេនាហ ភគវា – ‘‘ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, មម សាវកានំ ភិក្ខូនំ បដិភានេយ្យកានំ យទិទំ រាធោ’’តិ (អ. និ. ១.២១៩, ២៣៣). សោ ឯកទិវសំ ‘‘ឥមេ សត្តា អភាវនាយ រាគេន អភិភុយ្យន្តិ, ភាវនាយ សតិ តំ នត្ថី’’តិ ភាវនំ ថោមេន្តោ ‘‘យថា អគារ’’ន្តិអាទិនា គាថាទ្វយមាហ.

១៣៣-៤. តត្ថ អគារន្តិ យំកិញ្ចិ គេហំ. ទុច្ឆន្នន្តិ វិរឡច្ឆន្នំ ឆិទ្ទាវឆិទ្ទំ. សមតិវិជ្ឈតីតិ វស្សវុដ្ឋិ វិនិវិជ្ឈតិ. អភាវិតន្តិ តំ អគារំ វុដ្ឋិ វិយ ភាវនាយ រហិតត្តា អភាវិតំ ចិត្តំ. រាគោ សមតិវិជ្ឈតីតិ ន កេវលំ រាគោវ ទោសមោហមានាទយោបិ សព្ពកិលេសា តថារូបំ ចិត្តំ អតិវិជ្ឈន្តិយេវ. សុភាវិតន្តិ សមថវិបស្សនាភាវនាហិ សុដ្ឋុ ភាវិតំ, ឯវរូបំ ចិត្តំ សុច្ឆន្នំ គេហំ វុដ្ឋិ វិយ រាគាទយោ កិលេសា អតិវិជ្ឈិតុំ ន សក្កោន្តីតិ.

រាធត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.