២. បិណ្ឌោលភារទ្វាជត្ថេរគាថាវណ្ណនា

នយិទំ អនយេនាតិអាទិកា អាយស្មតោ បិណ្ឌោលភារទ្វាជត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយំ កិរ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ សីហយោនិយំ និព្ពត្តិត្វា បព្ពតគុហាយំ វិហរតិ. ភគវា តស្ស អនុគ្គហំ កាតុំ គោចរាយ បក្កន្តកាលេ សយនគុហំ បវិសិត្វា និរោធំ សមាបជ្ជិត្វា និសីទិ. សីហោ គោចរំ គហេត្វា និវត្តោ គុហាទ្វារេ ភគវន្តំ ទិស្វា ហដ្ឋតុដ្ឋោ ជលជថលជបុប្ផេហិ បូជំ កត្វា ចិត្តំ បសាទេន្តោ ភគវតោ អារក្ខត្ថាយ អរញ្ញេ វាឡមិគេ អបនេតុំ តីសុ វេលាសុ សីហនាទំ នទន្តោ ពុទ្ធគតាយ សតិយា អដ្ឋាសិ. យថា បឋមទិវសំ, ឯវំ សត្តាហំ បូជេសិ. ភគវា សត្តាហច្ចយេន និរោធា វុដ្ឋហិត្វា ‘‘វត្តិស្សតិ ឥមស្ស ឯត្តកោ ឧបនិស្សយោ’’តិ តស្ស បស្សន្តស្សេវ អាកាសំ បក្ខន្ទិត្វា វិហារមេវ គតោ. សីហោ បាលិលេយ្យកហត្ថី វិយ ពុទ្ធវិយោគទុក្ខំ អធិវាសេតុំ អសក្កោន្តោ កាលំ កត្វា ហំសវតីនគរេ មហាភោគកុលេ និព្ពត្តិត្វា វយប្បត្តោ នគរវាសីហិ សទ្ធិំ វិហារំ គតោ ធម្មទេសនំ សុត្វា សត្តាហំ មហាទានំ បវត្តេត្វា យាវជីវំ បុញ្ញានិ កត្វា អបរាបរំ ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ អម្ហាកំ ភគវតោ កាលេ កោសម្ពិយំ រញ្ញោ ឧតេនស្ស បុរោហិតបុត្តោ ហុត្វា និព្ពត្តិ ភារទ្វាជោ នាម នាមេន. សោ វយប្បត្តោ តយោ វេទេ ឧគ្គហេត្វា បញ្ច មាណវកសតានិ មន្តេ វាចេន្តោ មហគ្ឃសភាវេន អននុរូបាចារត្តា តេហិ បរិច្ចជ្ជន្តោ រាជគហំ គន្ត្វា ភគវតោ ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច លាភសក្ការំ ទិស្វា សាសនេ បព្ពជិត្វា ភោជនេ អមត្តញ្ញូ ហុត្វា វិចរន្តោ សត្ថារា ឧបាយេន មត្តញ្ញុតាយ បតិដ្ឋាបិតោ វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា នចិរស្សេវ ឆឡភិញ្ញោ អហោសិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៥០.១០៤-១០៩) –

‘‘មិគលុទ្ទោ បុរេ អាសិំ, វិបិនេ វិចរំ តទា;

អទ្ទសំ វិរជំ ពុទ្ធំ, សព្ពធម្មាន បារគុំ.

‘‘បិយាលផលមាទាយ, ពុទ្ធសេដ្ឋស្សទាសហំ;

បុញ្ញក្ខេត្តស្ស វីរស្ស, បសន្នោ សេហិ បាណិភិ.

‘‘ឯកតិំសេ ឥតោ កប្បេ, យំ ផលំ អទទិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

ឆឡភិញ្ញោ បន ហុត្វា ‘‘ភគវតោ សម្មុខា យំ សាវកេហិ បត្តព្ពំ, តំ មយា បត្ត’’ន្តិ, ភិក្ខុសង្ឃេ ច ‘‘យស្ស មគ្គេ វា ផលេ វា កង្ខា អត្ថិ, សោ មំ បុច្ឆតូ’’តិ សីហនាទំ នទិ. តេន តំ ភគវា, ‘‘ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, មម សាវកានំ ភិក្ខូនំ សីហនាទិកានំ យទិទំ បិណ្ឌោលភារទ្វាជោ’’តិ (អ. និ. ១.១៨៨, ១៩៥) ឯតទគ្គេ ឋបេសិ. សោ ឯកទិវសំ អត្តនោ សន្តិកំ ឧបគតំ គិហិកាលេ សហាយភូតំ មច្ឆរិំ មិច្ឆាទិដ្ឋិព្រាហ្មណំ អនុកម្បមានោ តស្ស ទានកថំ កថេត្វា តេន ច ‘‘អយំ មម ធនំ វិនាសេតុកាមោ’’តិ ភកុដិំ កត្វាបិ ‘‘តុយ្ហំ ឯកភត្តំ ទេមី’’តិ វុត្តេ, ‘‘តំ សង្ឃស្ស ទេហិ មា មយ្ហ’’ន្តិ សង្ឃស្ស បរិណាមេសិ. បុន ព្រាហ្មណេន ‘‘អយំ មំ ពហូនំ ទាបេតុកាមោ’’តិ អប្បច្ចយេ បកាសិតេ ទុតិយទិវសំ ធម្មសេនាបតិនា សង្ឃគតាយ ទក្ខិណាយ មហប្ផលភាវប្បកាសនេន តំ បសាទេត្វា, ‘‘អយំ ព្រាហ្មណោ ‘អាហារគេធេន មំ ទានេ នីយោជេសី’តិ មញ្ញតិ, អាហារស្ស បន មយា សព្ពសោ បរិញ្ញាតភាវំ ន ជានាតិ, ហន្ទ នំ ជានាបេមី’’តិ –

១២៣. ‘‘នយិទំ អនយេន ជីវិតំ, នាហារោ ហទយស្ស សន្តិកោ;

អាហារដ្ឋិតិកោ សមុស្សយោ, ឥតិ ទិស្វាន ចរាមិ ឯសនំ.

១២៤. ‘‘បង្កោតិ ហិ នំ អវេទយុំ, យាយំ វន្ទនបូជនា កុលេសុ;

សុខុមំ សល្លំ ទុរុព្ពហំ, សក្ការោ កាបុរិសេន ទុជ្ជហោ’’តិ. –

គាថាទ្វយំ អភាសិ.

តត្ថ នយិទំ អនយេន ជីវិតន្តិ ឥទំ មម ជីវិតំ អនយេន អញាយេន វេឡុទានបុប្ផទានាទិអនេសនាយ ន ហោតិ ជីវិតនិកន្តិយា អភាវតោ. នាហារោ ហទយស្ស សន្តិកោតិ អាហារោ ច អាហរិយមានោ មគ្គផលញាណំ វិយ ហទយស្ស ចិត្តស្ស សន្តិករោ ន ហោតិ, កេវលំ បន សជ្ជុកំ ខុទាបដិឃាតមត្តំ ករោតីតិ អធិប្បាយោ. អថ វា នាហារោ ហទយស្ស សន្តិកោតិ អាហារោ រសតណ្ហាវត្ថុ មេ ហទយស្ស សន្តិកោ អាសត្តោ ន ហោតិ រសតណ្ហាយ ឯវ អភាវតោ. ‘‘សន្តិកេ’’តិបិ បឋន្តិ. យោ ហិ អាហារគិទ្ធោ លាភសក្ការប្បសុតោ វិចរតិ, តស្ស អាហារោ ហទយស្ស សន្តិកេ នាម អភិណ្ហំ មនសិកាតព្ពតោ. យោ បន បរិញ្ញាតាហារោ, សោ តត្ថ បហីនច្ឆន្ទរាគោ, ន តស្សាហារោ ហទយស្ស សន្តិកេ នាម – ‘‘កថំ នុ ខោ លភេយ្យ’’ន្តិអាទិមនសិករណស្សេវ អភាវតោ. យទិ ហិ ជីវិតនិកន្តិ អាហាររសតណ្ហា ច នត្ថិ, អថ កស្មា បិណ្ឌាយ ចរសីតិ អនុយោគំ មនសិ កត្វា អាហ ‘‘អាហារដ្ឋិតិកោ សមុស្សយោ, ឥតិ ទិស្វាន ចរាមិ ឯសន’’ន្តិ. អាហារោ ភោជនំ ឋិតិ ឋានំ បច្ចយោ ឯតស្សាតិ អាហារដ្ឋិតិកោ. ‘‘អាហារបដិពទ្ធវុត្តិកោ សមុស្សយោ កាយោ’’ឥតិ ទិស្វាន ឯវំ ញត្វា ឥមមត្ថំ ពុទ្ធិយំ ឋបេត្វា ចរាមិ ឯសនំ, ភិក្ខាបរិយេសនំ ករោមីតិ អត្ថោ.

បច្ចយនិមិត្តំ កុលានិ ឧបសង្កមន្តោ តត្ថ វន្ទនបូជនាហិ លាភសក្ការេហិ ច ពជ្ឈតីតិ ឯវំ មាទិសេសុ ន ចិន្តេតព្ពន្តិ ទស្សេន្តោ ‘‘បង្កោ’’តិគាថំ អភាសិ. តស្សត្ថោ – យា អយំ បច្ចយនិមិត្តំ ឧបគតានំ បព្ពជិតានំ កុលេសុ គេហវាសីសុ បវត្តិស្សតិ គុណសម្ភាវនា បូជនា ច, យស្មា តំ អភាវិតត្តានំ ឱសីទាបនដ្ឋេន មលីនភាវករណេន ច បង្កោ កទ្ទមោតិ ពុទ្ធាទយោ អវេទយុំ អព្ភញ្ញាសុំ បវេទេសុំ វា, តស្មា សា សប្បុរិសានំ ពន្ធាយ ន ហោតិ សក្ការាសាយ បគេវ បហីនត្តា. អសប្បុរិសស្ស បន សក្ការាសា ទុវិញ្ញេយ្យសភាវតាយ បីឡាជននតោ អន្តោ តុទនតោ ឧទ្ធរិតុំ អសក្កុណេយ្យតោ ច សុខុមំ សល្លំ ទុរុព្ពហំ. តតោ ឯវ តេន សក្ការោ កាបុរិសេន ទុជ្ជហោ ទុរុព្ពហេយ្យោ តស្ស បហានបដិបត្តិយា អប្បដិបជ្ជនតោ, សក្ការាសាបហានេន បហីនោ ហោតីតិ. តំ សុត្វា ព្រាហ្មណោ ថេរេ អភិប្បសន្នោ អហោសិ.

បិណ្ឌោលភារទ្វាជត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.