១៥. សោឡសកនិបាតោ

១. អញ្ញាសិកោណ្ឌញ្ញត្ថេរគាថាវណ្ណនា

សោឡសកនិបាតេ ឯស ភិយ្យោតិអាទិកា អាយស្មតោ អញ្ញាសិកោណ្ឌញ្ញត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ ហំសវតីនគរេ គហបតិមហាសាលកុលេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្វា ឯកទិវសំ សត្ថុ សន្តិកេ ធម្មំ សុណន្តោ សត្ថារំ ឯកំ ភិក្ខុំ អត្តនោ សាសនេ បឋមំ បដិវិទ្ធធម្មរត្តញ្ញូនំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេន្តំ ទិស្វា សយម្បិ តំ ឋានន្តរំ បត្ថេន្តោ សតសហស្សភិក្ខុបរិវារស្ស សត្ថុនោ សត្តាហំ មហាទានំ បវត្តេត្វា បណិធានំ អកាសិ. សត្ថាបិស្ស អនន្តរាយតំ ទិស្វា ភាវិនិំ សម្បត្តិំ ព្យាកាសិ. សោ យាវជីវំ បុញ្ញានិ កត្វា សត្ថរិ បរិនិព្ពុតេ ចេតិយេ បតិដ្ឋាបិយមានេ អន្តោចេតិយេ រតនឃរំ ការេសិ, ចេតិយំ បរិវារេត្វា សហស្សរតនគ្ឃិយានិ ច ការេសិ.

សោ ឯវំ បុញ្ញានិ កត្វា, តតោ ចវិត្វា, ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ វិបស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ មហាកាលោ នាម កុដុម្ពិកោ ហុត្វា អដ្ឋករីសមត្តេ ខេត្តេ សាលិគព្ភំ ផាលេត្វា, គហិតសាលិតណ្ឌុលេហិ អសម្ភិន្នខីរបាយាសំ សម្បាទេត្វា, តត្ថ មធុសប្បិសក្ករាទយោ បក្ខិបិត្វា, ពុទ្ធប្បមុខស្ស សង្ឃស្ស អទាសិ. សាលិគព្ភំ ផាលេត្វា គហិតគហិតដ្ឋានំ បុន បូរតិ, បុថុកកាលេ បុថុកគ្គំ នាម អទាសិ. លាយនេ លាយនគ្គំ, វេណិករណេ វេណគ្គំ, កលាបាទិករណេ កលាបគ្គំ, ខលគ្គំ, ភណ្ឌគ្គំ, មិនគ្គំ, កោដ្ឋគ្គន្តិ; ឯវំ ឯកសស្សេ នវ វារេ អគ្គទានំ នាម អទាសិ. តម្បិ សស្សំ អតិរេកតរំ សម្បន្នំ អហោសិ.

ឯវំ យាវជីវំ បុញ្ញានិ កត្វា, តតោ ចុតោ ទេវលោកេ និព្ពត្តិត្វា ទេវេសុ ច មនុស្សេសុ ច សំសរន្តោ, អម្ហាកំ ភគវតោ ឧប្បត្តិតោ បុរេតរមេវ កបិលវត្ថុនគរស្ស អវិទូរេ ទោណវត្ថុនាមកេ ព្រាហ្មណគាមេ ព្រាហ្មណមហាសាលកុលេ និព្ពត្តិ. តស្ស កោណ្ឌញ្ញោតិ គោត្តតោ អាគតំ នាមំ អហោសិ. សោ វយប្បត្តោ តយោ វេទេ ឧគ្គហេត្វា លក្ខណមន្តេសុ ច បារំ អគមាសិ. តេន សមយេន អម្ហាកំ ពោធិសត្តោ តុសិតបុរតោ ចវិត្វា កបិលវត្ថុបុរេ សុទ្ធោទនមហារាជស្ស គេហេ និព្ពត្តិ. តស្ស នាមគ្គហណទិវសេ អដ្ឋុត្តរសតេសុ ព្រាហ្មណេសុ ឧបនីតេសុ យេ អដ្ឋ ព្រាហ្មណា លក្ខណបរិគ្គហណត្ថំ មហាតលំ ឧបនីតា. សោ តេសុ សព្ពនវកោ ហុត្វា, មហាបុរិសស្ស លក្ខណនិប្ផត្តិំ ទិស្វា, ‘‘ឯកំសេន អយំ ពុទ្ធោ ភវិស្សតី’’តិ និដ្ឋំ គន្ត្វា មហាសត្តស្ស អភិនិក្ខមនំ ឧទិក្ខន្តោ វិចរតិ.

ពោធិសត្តោបិ ខោ មហតា បរិវារេន វឌ្ឍមានោ អនុក្កមេន វុទ្ធិប្បត្តោ ញាណបរិបាកំ គន្ត្វា ឯកូនតិំសតិមេ វស្សេ មហាភិនិក្ខមនំ និក្ខមន្តោ អនោមានទីតីរេ បព្ពជិត្វា អនុក្កមេន ឧរុវេលំ គន្ត្វា បធានំ បទហិ. តទា កោណ្ឌញ្ញោ មាណវោ មហាសត្តស្ស បព្ពជិតភាវំ សុត្វា, លក្ខណបរិគ្គាហកព្រាហ្មណានំ បុត្តេហិ វប្បមាណវាទីហិ សទ្ធិំ អត្តបញ្ចមោ បព្ពជិត្វា, អនុក្កមេន ពោធិសត្តស្ស សន្តិកំ ឧបសង្កមិត្វា, ឆព្ពស្សានិ តំ ឧបដ្ឋហន្តោ តស្ស ឱឡារិកាហារបរិភោគេន និព្ពិន្នោ អបក្កមិត្វា ឥសិបតនំ អគមាសិ. អថ ខោ ពោធិសត្តោ ឱឡារិកាហារបរិភោគេន លទ្ធកាយពលោ វេសាខបុណ្ណមាយំ ពោធិរុក្ខមូលេ អបរាជិតបល្លង្កេ និសិន្នោ តិណ្ណំ មារានំ មត្ថកំ មទ្ទិត្វា, អភិសម្ពុទ្ធោ ហុត្វា, សត្តសត្តាហំ ពោធិមណ្ឌេយេវ វីតិនាមេត្វា, បញ្ចវគ្គិយានំ ញាណបរិបាកំ ញត្វា, អាសាឡ្ហីបុណ្ណមាយំ ឥសិបតនំ គន្ត្វា, តេសំ ធម្មចក្កបវត្តនសុត្តន្តំ (មហាវ. ១៣ អាទយោ; សំ. និ. ៥.១០៨១) ទេសេសិ. ទេសនាបរិយោសានេ កោណ្ឌញ្ញត្ថេរោ អដ្ឋារសហិ ព្រហ្មកោដីហិ សទ្ធិំ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋាសិ. អថ បញ្ចមិយំ បក្ខស្ស អនត្តលក្ខណសុត្តន្តទេសនាយ (មហាវ. ២០; សំ. និ. ៣.៥៩) អរហត្តំ សច្ឆាកាសិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.១.៥៩៦-៦១២) –

‘‘បទុមុត្តរសម្ពុទ្ធំ, លោកជេដ្ឋំ វិនាយកំ;

ពុទ្ធភូមិមនុប្បត្តំ, បឋមំ អទ្ទសំ អហំ.

‘‘យាវតា ពោធិយា មូលេ, យក្ខា សព្ពេ សមាគតា;

សម្ពុទ្ធំ បរិវារេត្វា, វន្ទន្តិ បញ្ជលីកតា.

‘‘សព្ពេ ទេវា តុដ្ឋមនា, អាកាសេ សញ្ចរន្តិ តេ;

ពុទ្ធោ អយំ អនុប្បត្តោ, អន្ធការតមោនុទោ.

‘‘តេសំ ហាសបរេតានំ, មហានាទោ អវត្តថ;

កិលេសេ ឈាបយិស្សាម, សម្មាសម្ពុទ្ធសាសនេ.

‘‘ទេវានំ គិរមញ្ញាយ, វាចាសភិមុទីរិហំ;

ហដ្ឋោ ហដ្ឋេន ចិត្តេន, អាទិភិក្ខមទាសហំ.

‘‘មម សង្កប្បមញ្ញាយ, សត្ថា លោកេ អនុត្តរោ;

ទេវសង្ឃេ និសីទិត្វា, ឥមា គាថា អភាសថ.

‘‘សត្តាហំ អភិនិក្ខម្ម, ពោធិំ អជ្ឈគមំ អហំ;

ឥទំ មេ បឋមំ ភត្តំ, ព្រហ្មចារិស្ស យាបនំ.

‘‘តុសិតា ហិ ឥធាគន្ត្វា, យោ មេ ភិក្ខំ ឧបានយិ;

តមហំ កិត្តយិស្សាមិ, សុណោថ មម ភាសតោ.

‘‘តិំសកប្បសហស្សានិ, ទេវរជ្ជំ ករិស្សតិ;

សព្ពេ ទេវេ អភិភោត្វា, តិទិវំ អាវសិស្សតិ.

‘‘ទេវលោកា ចវិត្វាន, មនុស្សត្តំ គមិស្សតិ;

សហស្សធា ចក្កវត្តី, តត្ថ រជ្ជំ ករិស្សតិ.

‘‘កប្បសតសហស្សម្ហិ, ឱក្កាកកុលសម្ភវោ;

គោតមោ នាម គោត្តេន, សត្ថា លោកេ ភវិស្សតិ.

‘‘តិទសា សោ ចវិត្វាន, មនុស្សត្តំ គមិស្សតិ;

អគារា បព្ពជិត្វាន, ឆព្ពស្សានិ វសិស្សតិ.

‘‘តតោ សត្តមកេ វស្សេ, ពុទ្ធោ សច្ចំ កថេស្សតិ;

កោណ្ឌញ្ញោ នាម នាមេន, បឋមំ សច្ឆិកាហិតិ.

‘‘និក្ខន្តេនានុបព្ពជិំ, បធានំ សុកតំ មយា;

កិលេសេ ឈាបនត្ថាយ, បព្ពជិំ, អនគារិយំ.

‘‘អភិគន្ត្វាន សព្ពញ្ញូ, ពុទ្ធោ លោកេ សទេវកេ;

ឥសិនាមេ មិគារញ្ញេ, អមតភេរិមាហនិ.

‘‘សោ ទានិ បត្តោ អមតំ, សន្តិបទមនុត្តរំ;

សព្ពាសវេ បរិញ្ញាយ, វិហរាមិ អនាសវោ.

‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អថ នំ សត្ថា អបរភាគេ ជេតវនមហាវិហារេ ភិក្ខុសង្ឃមជ្ឈេ បញ្ញត្តវរពុទ្ធាសនេ និសិន្នោ បឋមំ បដិវិទ្ធធម្មភាវំ ទីបេន្តោ, ‘‘ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, មម សាវកានំ ភិក្ខូនំ រត្តញ្ញូនំ យទិទំ អញ្ញាសិកោណ្ឌញ្ញោ’’តិ (អ. និ. ១.១៨៨) ឯតទគ្គេ ឋបេសិ. សោ ទ្វីហិ អគ្គសាវកេហិ អត្តនិ ករីយមានំ បរមនិបច្ចការំ គាមន្តសេនាសនេ អាកិណ្ណវិហារញ្ច បរិហរិតុកាមោ, វិវេកាភិរតិយា វិហរិតុកាមោ ច អត្តនោ សន្តិកំ ឧបគតានំ គហដ្ឋបព្ពជិតានំ បដិសន្ថារករណម្បិ បបញ្ចំ មញ្ញមានោ សត្ថារំ អាបុច្ឆិត្វា ហិមវន្តំ បវិសិត្វា ឆទ្ទន្តេហិ នាគេហិ ឧបដ្ឋិយមានោ ឆទ្ទន្តទហតីរេ ទ្វាទស វស្សានិ វសិ. ឯវំ តត្ថ វសន្តំ ថេរំ ឯកទិវសំ សក្កោ ទេវរាជា ឧបសង្កមិត្វា វន្ទិត្វា ឋិតោ ឯវមាហ – ‘‘សាធុ មេ, ភន្តេ, អយ្យោ ធម្មំ ទេសេតូ’’តិ. ថេរោ តស្ស ចតុសច្ចគព្ភំ តិលក្ខណាហតំ សុញ្ញតបដិសំយុត្តំ នានានយវិចិត្តំ អមតោគធំ ពុទ្ធលីលាយ ធម្មំ ទេសេសិ. តំ សុត្វា សក្កោ អត្តនោ បសាទំ បវេទេន្តោ –

៦៧៣. ‘‘ឯស ភិយ្យោ បសីទាមិ, សុត្វា ធម្មំ មហារសំ;

វិរាគោ ទេសិតោ ធម្មោ, អនុបាទាយ សព្ពសោ’’តិ. – បឋមំ គាថមាហ;

តត្ថ ឯស ភិយ្យោ បសីទាមិ, សុត្វា ធម្មំ មហារសន្តិ យទិបិ អនេកវារំ សត្ថុ សន្តិកេ ធម្មំ សុត្វា តត្ថ អភិប្បសន្នោ. ឥទានិ បន តុម្ហេហិ កថិតំ នានានយវិចិត្តតាយ អសេចនកតាយ ច មហារសំ ធម្មំ សុត្វា ឯសោ អហំ តតោ ភិយ្យោ បសីទាមិ. វិរាគោ ទេសិតោ ធម្មោ, អនុបាទាយ សព្ពសោតិ សព្ពសំកិលេសតោ សព្ពសង្ខារតោ ច វិរជ្ជនតោ វិរាគជននតោ វិរាគោ. តតោ ឯវ រូបាទីសុ កញ្ចិ ធម្មំ អនុបាទាយ អគ្គហេត្វា វិមុត្តិសាធនវសេន បវត្តត្តា សព្ពសោ អនុបាទាយ ទេសិតោ.

ឯវំ សក្កោ ទេវរាជា ថេរស្ស ទេសនំ ថោមេត្វា ថេរំ អភិវាទេត្វា សកដ្ឋានមេវ គតោ. អថេកទិវសំ ថេរោ មិច្ឆាវិតក្កេហិ អភិភុយ្យមានានំ ឯកច្ចានំ បុថុជ្ជនានំ ចិត្តាចារំ ទិស្វា តប្បដិបក្ខភូតញ្ចស្ស អនុក្កមំ អនុស្សរិត្វា, អត្តនោ ច សព្ពសោ តតោ វិនិវត្តិតមានសតំ អាវជ្ជេត្វា តទត្ថំ ទីបេត្វា –

៦៧៤. ‘‘ពហូនិ លោកេ ចិត្រានិ, អស្មិំ បថវិមណ្ឌលេ;

មថេន្តិ មញ្ញេ សង្កប្បំ, សុភំ រាគូបសំហិតំ.

៦៧៥. ‘‘រជមុហតញ្ច វាតេន, យថា មេឃោបសម្មយេ;

ឯវំ សម្មន្តិ សង្កប្បា, យទា បញ្ញាយ បស្សតី’’តិ. – ទ្វេ គាថា អភាសិ;

តត្ថ ពហូនិ លោកេ ចិត្រានីតិ រូបាទិវសេន តត្ថាបិ នីលបីតាទិវសេន ឥត្ថិបុរិសាទិវសេន ច អនេកានិ លោកេ ចិត្តវិចិត្តានិ អារម្មណជាតានិ. អស្មិំ បថវិមណ្ឌលេតិ បច្ចក្ខភូតំ មនុស្សលោកំ សន្ធាយ វទតិ. មថេន្តិ មញ្ញេ សង្កប្បន្តិ តជ្ជំ បុរិសវាយាមសហិតំ អរណិសហិតំ វិយ អគ្គិំ អយោនិសោមនសិការាភិសង្ខាតានិ មិច្ឆាសង្កប្បានិ មថេន្តិ មញ្ញេ មថេន្តានិ វិយ តិដ្ឋន្តិ. កីទិសំ? សុភំ រាគូបសំហិតំ, កាមវិតក្កន្តិ អត្ថោ. សោ ហិ សុភាការគ្គហណេន ‘‘សុភោ’’តិ វោហរីយតិ.

រជមុហតញ្ច វាតេនាតិ ច-ឥតិ និបាតមត្តំ. យថា គិម្ហានំ បច្ឆិមេ មាសេ វាតេន ឩហតំ ឧដ្ឋិតំ រជំ មហាមេឃោ វស្សន្តោ ឧបសម្មយេ, វូបសមេយ្យ. ឯវំ សម្មន្តិ សង្កប្បា, យទា បញ្ញាយ បស្សតីតិ យទា អរិយសាវកោ តានិ លោកចិត្រានិ សមុទយតោ, អស្សាទតោ, អាទីនវតោ, និស្សរណតោ ច យថាភូតំ បញ្ញាយ បស្សតិ, អថ យថា តំ រជំ ឧហតំ មេឃេន, ឯវំ សម្មន្តិ បញ្ញាយ សព្ពេបិ មិច្ឆាសង្កប្បា. ន ហិ ឧប្បន្នាយ សម្មាទិដ្ឋិយា មិច្ឆាសង្កប្បា បតិដ្ឋំ លភន្តិ. យថា បន បញ្ញាយ បស្សតិ, តំ ទស្សេន្តោ –

៦៧៦. ‘‘សព្ពេ សង្ខារា អនិច្ចាតិ, យទា បញ្ញាយ បស្សតិ;

អថ និព្ពិន្ទតិ ទុក្ខេ, ឯស មគ្គោ វិសុទ្ធិយា.

៦៧៧. ‘‘សព្ពេ សង្ខារា ទុក្ខាតិ…បេ… ឯស មគ្គោ វិសុទ្ធិយា.

៦៧៨. ‘‘សព្ពេ ធម្មា អនត្តាតិ, យទា បញ្ញាយ បស្សតិ;

អថ និព្ពិន្ទតិ ទុក្ខេ, ឯស មគ្គោ វិសុទ្ធិយា’’តិ. –

តិស្សោ គាថា អភាសិ.

តត្ថ សព្ពេ សង្ខារាតិ ឆឡារម្មណសង្គហា សព្ពេ តេភូមកា បញ្ចក្ខន្ធា. អនិច្ចាតិ ‘‘អាទិមជ្ឈអន្តវន្តតោ, អនិច្ចន្តិកតោ, តាវកាលិកតោ, តត្ថ តត្ថ ភិជ្ជនតោ ន និច្ចា’’តិ យទា វិបស្សនាបញ្ញាយ បស្សតិ. អថ និព្ពិន្ទតិ ទុក្ខេតិ អថ ឥមស្មិំ វដ្ដទុក្ខេ និព្ពិន្ទតិ, និព្ពិន្ទន្តោ ទុក្ខបរិជាននាទិវិធិនា សច្ចានិ បដិវិជ្ឈតិ. ឯស មគ្គោ វិសុទ្ធិយាតិ ឯស យថាវុត្តោ វិបស្សនាវិធិ ញាណទស្សនវិសុទ្ធិយា, អច្ចន្តវិសុទ្ធិយា ច មគ្គោ អធិគមុបាយោ.

ទុក្ខាតិ សប្បដិភយតោ, ឧទយព្ពយសម្បដិបីឡនតោ, ទុក្ខមតោ, សុខបដិក្ខេបតោ ច ទុក្ខា. សេសំ វុត្តនយមេវ.

សព្ពេ ធម្មា អនត្តាតិ សព្ពេបិ ចតុភូមកា ធម្មា អនត្តា. ឥធ បន តេភូមកធម្មាវ គហេតព្ពា. តេ ហិ អសារតោ, អវសវត្តនតោ, សុញ្ញតោ, អត្តបដិក្ខេបតោ ច អនត្តាតិ វិបស្សិតព្ពា. សេសំ បុរិមសទិសមេវ.

ឯវំ វិបស្សនាវិធិំ ទស្សេត្វា តេន វិធិនា កតកិច្ចំ អត្តានំ អញ្ញំ វិយ កត្វា ទស្សេន្តោ –

៦៧៩. ‘‘ពុទ្ធានុពុទ្ធោ យោ ថេរោ, កោណ្ឌញ្ញោ តិព្ពនិក្កមោ;

បហីនជាតិមរណោ, ព្រហ្មចរិយស្ស កេវលី.

៦៨០. ‘‘ឱឃបាសោ ទឡ្ហខិលោ, បព្ពតោ ទុប្បទាលយោ;

ឆេត្វា ខិលញ្ច បាសញ្ច, សេលំ ភេត្វាន ទុព្ភិទំ;

តិណ្ណោ បារង្គតោ ឈាយី, មុត្តោ សោ មារពន្ធនា’’តិ. –

គាថាទ្វយមាហ.

តត្ថ ពុទ្ធានុពុទ្ធោតិ ពុទ្ធានំ អនុពុទ្ធោ, សម្មាសម្ពុទ្ធេហិ ពុជ្ឈិតានិ សច្ចានិ តេសំ ទេសនានុសារេន ពុជ្ឈតីតិ អត្ថោ. ថិរេហិ អសេក្ខេហិ សីលសារាទីហិ សមន្នាគតោតិ, ថេរោ. កោណ្ឌញ្ញោតិ គោត្តកិត្តនំ. តិព្ពនិក្កមោតិ ទឡ្ហវីរិយោ, ថិរបរក្កមោ. ជាតិមរណានំ បហីនការណត្តា បហីនជាតិមរណោ. ព្រហ្មចរិយស្ស កេវលីតិ មគ្គព្រហ្មចរិយស្ស អនវសេសំ, អនវសេសតោ វា មគ្គព្រហ្មចរិយស្ស បារិបូរកោ, អថ វា កេវលី នាម កិលេសេហិ អសម្មិស្សតាយ មគ្គញាណំ ផលញាណញ្ច, តំ ឥមស្មិំ អត្ថីតិ កេវលី. យស្មា បន តទុភយម្បិ មគ្គព្រហ្មចរិយស្ស វសេន ហោតិ ន អញ្ញថា, តស្មា ‘‘ព្រហ្មចរិយស្ស កេវលី’’តិ វុត្តំ.

ឱឃបាសោតិ ‘‘កាមោឃោ, ភវោឃោ, ទិដ្ឋោឃោ, អវិជ្ជោឃោ’’តិ (ធ. ស. ១១៥៦; វិភ. ៩៣៨) ឯវំ វុត្តា ចត្តារោ ឱឃា – ‘‘អន្តលិក្ខចរោ បាសោ, យ្វាយំ ចរតិ មានសោ’’តិ (មហាវ. ៣៣; សំ. និ. ១.១៥១) ឯវំ វុត្តោ រាគបាសោ ច. ទឡ្ហខិលោតិ ‘‘សត្ថរិ កង្ខតិ, ធម្មេ កង្ខតិ, សង្ឃេ កង្ខតិ, សិក្ខាយ កង្ខតិ, សព្រហ្មចារីសុ កុបិតោ ហោតិ អនត្តមនោ អាហតចិត្តោ ខិលជាតោ’’តិ (ម. និ. ១.១៨៥; អ. និ. ៥.២០៥) ឯវំ វុត្តោ ទឡ្ហោ ថិរោ បញ្ចវិធោ ចេតោខិលោ ច. បចុរជនេហិ បទាលេតុំ អសក្កុណេយ្យតាយ ទុប្បទាលយោ. តតោ ឯវ បព្ពតសទិសតាយ បព្ពតោតិ ច សង្ខំ គតោ. ‘‘ទុក្ខេ អញ្ញាណ’’ន្តិអាទិនា (វិភ. ២២៦; សំ. និ. ២.២) វា នយេន វុត្តោ អញ្ញាណប្បភេទោ ច. ឥតិ ឯតំ សព្ពំ ឆេត្វា ខិលញ្ច បាសញ្ចាតិ ឯតេសុ ចតុព្ពិធេសុ សំកិលេសធម្មេសុ យោ ខិលញ្ច បាសញ្ច អរិយមគ្គញាណាសិនា ឆិន្ទិត្វា. សេលំ ភេត្វាន ទុព្ភិទន្តិ យេន កេនចិ ញាណេន ឆិន្ទិតុំ អសក្កុណេយ្យំ អញ្ញាណសេលំ វជិរូបមញាណេន ឆិន្ទិត្វា, ចត្តារោបិ ឱឃេ តរិត្វា, តេសំ បរតីរេ និព្ពានេ ឋិតត្តា តិណ្ណោ បារង្គតោ. អារម្មណូបនិជ្ឈានលក្ខណេន លក្ខណូបនិជ្ឈានលក្ខណេនាតិ ទុវិធេនបិ ឈាយី; មុត្តោ សោ មារពន្ធនាតិ សោ ឯវរូបោ ខីណាសវោ សព្ពស្មាបិ កិលេសមារពន្ធនា មុត្តោ វិប្បមុត្តោ វិសំយុត្តោតិ. អត្តានមេវ សន្ធាយ ថេរោ វទតិ.

អថេកទិវសំ ថេរោ, អត្តនោ សទ្ធិវិហារិកំ ឯកំ ភិក្ខុំ អកល្យាណមិត្តសំសគ្គេន កុសីតំ ហីនវីរិយំ ឧទ្ធតំ ឧន្នឡំ វិហរន្តំ ទិស្វា, ឥទ្ធិយា តត្ថ គន្ត្វា, តំ ‘‘មា, អាវុសោ, ឯវំ ករិ, អកល្យាណមិត្តេ បហាយ កល្យាណមិត្តេ សេវន្តោ សមណធម្មំ ករោហី’’តិ ឱវទិ. សោ ថេរស្ស វចនំ នាទិយិ. ថេរោ តស្ស អនាទិយនេន ធម្មសំវេគប្បត្តោ បុគ្គលាធិដ្ឋានាយ កថាយ មិច្ឆាបដិបត្តិំ គរហន្តោ សម្មាបដិបត្តិំ វិវេកវាសញ្ច បសំសន្តោ –

៦៨១. ‘‘ឧទ្ធតោ ចបលោ ភិក្ខុ, មិត្តេ អាគម្ម បាបកេ;

សំសីទតិ មហោឃស្មិំ, ឩមិយា បដិកុជ្ជិតោ.

៦៨២. ‘‘អនុទ្ធតោ អចបលោ, និបកោ សំវុតិន្ទ្រិយោ;

កល្យាណមិត្តោ មេធាវី, ទុក្ខស្សន្តករោ សិយា.

៦៨៣. ‘‘កាលបព្ពង្គសង្កាសោ, កិសោ ធមនិសន្ថតោ;

មត្តញ្ញូ អន្នបានស្មិំ, អទីនមនសោ នរោ.

៦៨៤. ‘‘ផុដ្ឋោ ឌំសេហិ មកសេហិ, អរញ្ញស្មិំ ព្រហាវនេ;

នាគោ សង្គាមសីសេវ, សតោ តត្រាធិវាសយេ.

៦៨៥-៦. ‘‘នាភិនន្ទាមិ មរណំ…បេ… សម្បជានោ បតិស្សតោ.

៦៨៧. ‘‘បរិចិណ្ណោ មយា សត្ថា…បេ… ភវនេត្តិ សមូហតា.

៦៨៨. ‘‘យស្ស ចត្ថាយ បព្ពជិតោ, អគារស្មានគារិយំ;

សោ មេ អត្ថោ អនុប្បត្តោ, កិំ មេ សទ្ធិវិហារិនា’’តិ. –

ឥមា គាថា អភាសិ.

តត្ថ ឧទ្ធតោតិ ឧទ្ធច្ចយុត្តោ អសមាហិតោ វិក្ខិត្តចិត្តោ. ចបលោតិ បត្តចីវរមណ្ឌនាទិនា ចាបល្យេន សមន្នាគតោ លោលបកតិកោ. មិត្តេ អាគម្ម បាបកេតិ អកល្យាណមិត្តេ និស្សាយ សមណធម្មំ អករោន្តោ. សំសីទតិ មហោឃស្មិំ, ឩមិយា បដិកុជ្ជិតោតិ យថា មហាសមុទ្ទេ បតិតបុរិសោ សមុទ្ទវីចីហិ ឱត្ថដោ សីសំ ឧក្ខិបិតុំ អលភន្តោ តត្ថេវ សំសីទតិ, ឯវំ សំសារមហោឃស្មិំ បរិព្ភមន្តោ កោធុបាយាសឩមិយា បដិកុជ្ជិតោ ឱត្ថដោ វិបស្សនាវសេន បញ្ញាសីសំ ឧក្ខិបិតុំ អលភន្តោ តត្ថេវ សំសីទតិ.

និបកោតិ និបុណោ, អត្តត្ថបរត្ថេសុ កុសលោ. សំវុតិន្ទ្រិយោតិ មនច្ឆដ្ឋានំ ឥន្ទ្រិយានំ សំវរណេន បិហិតិន្ទ្រិយោ. កល្យាណមិត្តោតិ កល្យាណេហិ មិត្តេហិ សមន្នាគតោ. មេធាវីតិ ធម្មោជបញ្ញាយ សមង្គីភូតោ. ទុក្ខស្សន្តករោ សិយាតិ សោ តាទិសោ សកលស្សាបិ វដ្ដទុក្ខស្ស អន្តករោ ភវេយ្យ.

កាលបព្ពង្គសង្កាសោតិអាទិ វិវេកាភិរតិកិត្តនំ. នាភិនន្ទាមីតិអាទិ បន កតកិច្ចភាវទស្សនំ. តំ សព្ពំ ហេដ្ឋា (ថេរគា. អដ្ឋ. ២.៦០៧) វុត្តត្ថមេវ. ឱសានេ បន កិំ មេ សទ្ធិវិហារិនាតិ អត្តនោ សទ្ធិវិហារិកំ សន្ធាយ វុត្តំ. តស្មា ឯទិសេន ទុព្ពចេន អនាទរេន សទ្ធិវិហារិនា កិំ មេ បយោជនំ ឯកវិហារោយេវ មយ្ហំ រុច្ចតីតិ អត្ថោ.

ឯវំ បន វត្វា ឆទ្ទន្តទហមេវ គតោ. តត្ថ ទ្វាទស វស្សានិ វសិត្វា ឧបកដ្ឋេ បរិនិព្ពានេ សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា បរិនិព្ពានំ អនុជានាបេត្វា តត្ថេវ គន្ត្វា បរិនិព្ពាយិ.

អញ្ញាសិកោណ្ឌញ្ញត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. ឧទាយិត្ថេរគាថាវណ្ណនា

មនុស្សភូតន្តិអាទិកា អាយស្មតោ ឧទាយិត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ បុញ្ញំ ឧបចិនិត្វា ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ កបិលវត្ថុស្មិំ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា ឧទាយីតិ លទ្ធនាមោ វយប្បត្តោ សត្ថុ ញាតិសមាគមេ ពុទ្ធានុភាវំ ទិស្វា, បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តោ នចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណិ. តយោ ហិ ឥមេ ឧទាយិត្ថេរា អមច្ចបុត្តោ បុព្ពេ អាគតោ កាឡុទាយី, កោវរិយបុត្តោ លាលុទាយី, អយំ ព្រាហ្មណបុត្តោ មហាឧទាយីតិ. ស្វាយំ ឯកទិវសំ សត្ថារា សេតវារណំ សព្ពាលង្ការបដិមណ្ឌិតំ មហាជនេន បសំសិយមានំ អដ្ឋុប្បត្តិំ កត្វា នាគោបមសុត្តន្តេ (អ. និ. ៦.៤៣) ទេសិតេ ទេសនាបរិយោសានេ អត្តនោ ញាណពលានុរូបំ សត្ថុ គុណេ អនុស្សរិត្វា, ពុទ្ធារម្មណាយ បីតិយា សមុស្សាហិតមានសោ ‘‘អយំ មហាជនោ ឥមំ តិរច្ឆានគតំ នាគំ បសំសតិ, ន ពុទ្ធមហានាគំ. ហន្ទាហំ ពុទ្ធមហាគន្ធហត្ថិនោ គុណេ បាកដេ ករិស្សាមី’’តិ សត្ថារំ ថោមេន្តោ –

៦៨៩. ‘‘មនុស្សភូតំ សម្ពុទ្ធំ, អត្តទន្តំ សមាហិតំ;

ឥរិយមានំ ព្រហ្មបថេ, ចិត្តស្សូបសមេ រតំ.

៦៩០. ‘‘យំ មនុស្សា នមស្សន្តិ, សព្ពធម្មាន បារគុំ;

ទេវាបិ តំ នមស្សន្តិ, ឥតិ មេ អរហតោ សុតំ.

៦៩១. ‘‘សព្ពសំយោជនាតីតំ, វនា និព្ពនមាគតំ;

កាមេហិ នេក្ខម្មរតំ, មុត្តំ សេលាវ កញ្ចនំ.

៦៩២. ‘‘ស វេ អច្ចរុចិ នាគោ, ហិមវាវញ្ញេ សិលុច្ចយេ;

សព្ពេសំ នាគនាមានំ, សច្ចនាមោ អនុត្តរោ.

៦៩៣. ‘‘នាគំ វោ កិត្តយិស្សាមិ, ន ហិ អាគុំ ករោតិ សោ;

សោរច្ចំ អវិហិំសា ច, បាទា នាគស្ស តេ ទុវេ.

៦៩៤. ‘‘សតិ ច សម្បជញ្ញញ្ច, ចរណា នាគស្ស តេបរេ;

សទ្ធាហត្ថោ មហានាគោ, ឧបេក្ខាសេតទន្តវា.

៦៩៥. ‘‘សតិ គីវា សិរោ បញ្ញា, វីមំសា ធម្មចិន្តនា;

ធម្មកុច្ឆិសមាវាសោ, វិវេកោ តស្ស វាលធិ.

៦៩៦. ‘‘សោ ឈាយី អស្សាសរតោ, អជ្ឈត្តំ សុសមាហិតោ;

គច្ឆំ សមាហិតោ នាគោ, ឋិតោ នាគោ សមាហិតោ.

៦៩៧. ‘‘សយំ សមាហិតោ នាគោ, និសិន្នោបិ សមាហិតោ;

សព្ពត្ថ សំវុតោ នាគោ, ឯសា នាគស្ស សម្បទា.

៦៩៨. ‘‘ភុញ្ជតិ អនវជ្ជានិ, សាវជ្ជានិ ន ភុញ្ជតិ;

ឃាសមច្ឆាទនំ លទ្ធា, សន្និធិំ បរិវជ្ជយំ.

៦៩៩. ‘‘សំយោជនំ អណុំ ថូលំ, សព្ពំ ឆេត្វាន ពន្ធនំ;

យេន យេនេវ គច្ឆតិ, អនបេក្ខោវ គច្ឆតិ.

៧០០. ‘‘យថាបិ ឧទកេ ជាតំ, បុណ្ឌរីកំ បវឌ្ឍតិ;

នោបលិប្បតិ តោយេន, សុចិគន្ធំ មនោរមំ.

៧០១. ‘‘តថេវ ច លោកេ ជាតោ, ពុទ្ធោ លោកេ វិហរតិ;

នោបលិប្បតិ លោកេន, តោយេន បទុមំ យថា.

៧០២. ‘‘មហាគិនិ បជ្ជលិតោ, អនាហារោបសម្មតិ;

អង្គារេសុ ច សន្តេសុ, និព្ពុតោតិ បវុច្ចតិ.

៧០៣. ‘‘អត្ថស្សាយំ វិញ្ញាបនី, ឧបមា វិញ្ញូហិ ទេសិតា;

វិញ្ញិស្សន្តិ មហានាគា, នាគំ នាគេន ទេសិតំ.

៧០៤. ‘‘វីតរាគោ វីតទោសោ, វីតមោហោ អនាសវោ;

សរីរំ វិជហំ នាគោ, បរិនិព្ពិស្សត្យនាសវោ’’តិ. – ឥមា គាថា អភាសិ;

តត្ថ មនុស្សភូតន្តិ មនុស្សេសុ ភូតំ, និព្ពត្តំ; មនុស្សត្តភាវំ វា បត្តំ. សត្ថា ហិ អាសវក្ខយញាណាធិគមេន សព្ពគតិវិមុត្តោបិ ចរិមត្តភាវេ គហិតបដិសន្ធិវសេន ‘‘មនុស្សោ’’ត្វេវ វោហរីយតីតិ. គុណវសេន បន ទេវានំ អតិទេវោ, ព្រហ្មានំ អតិព្រហ្មា. សម្ពុទ្ធន្តិ សយមេវ ពុជ្ឈិតព្ពពុទ្ធវន្តំ. អត្តទន្តន្តិ អត្តនាយេវ ទន្តំ. ភគវា ហិ អត្តនាយេវ ឧប្បាទិតេន អរិយមគ្គេន ចក្ខុតោបិ…បេ… មនតោបិ ឧត្តមេន ទមថេន ទន្តោ. សមាហិតន្តិ អដ្ឋវិធេន សមាធិនា មគ្គផលសមាធិនា ច សមាហិតំ. ឥរិយមានំ ព្រហ្មបថេតិ ចតុព្ពិធេបិ ព្រហ្មវិហារបថេ, ព្រហ្មេ វា សេដ្ឋេ ផលសមាបត្តិបថេ សមាបជ្ជនវសេន បវត្តមានំ. កិញ្ចាបិ ភគវា ន សព្ពកាលំ យថាវុត្តេ ព្រហ្មបថេ ឥរិយតិ, តត្ថ ឥរិយសាមត្ថិយំ បន តន្និន្នតញ្ច ឧបាទាយ ‘‘ឥរិយមាន’’ន្តិ វុត្តំ. ចិត្តស្សូបសមេ រតន្តិ ចិត្តស្ស ឧបសមហេតុភូតេ សព្ពសង្ខារសមថេ, និព្ពានេ, អភិរតំ. យំ មនុស្សា នមស្សន្តិ, សព្ពធម្មាន បារគុន្តិ យំ សម្មាសម្ពុទ្ធំ សព្ពេសំ ខន្ធាយតនាទិធម្មានំ អភិញ្ញាបារគូ, បរិញ្ញាបារគូ, បហានបារគូ, ភាវនាបារគូ, សច្ឆិកិរិយបារគូ, សមាបត្តិបារគូតិ ឆធា បារគុំ បរមុក្កំសគតសម្បត្តិំ ខត្តិយបណ្ឌិតាទយោ មនុស្សា នមស្សន្តិ. ធម្មានុធម្មបដិបត្តិយា បូជេន្តា កាយេន វាចាយ មនសា ច តន្និន្នា តប្បោណា តប្បព្ភារា ហោន្តិ. ទេវាបិ តំ នមស្សន្តីតិ ន កេវលំ មនុស្សា ឯវ, អថ ខោ អបរិមាណាសុ លោកធាតូសុ ទេវាបិ តំ នមស្សន្តិ. ឥតិ មេ អរហតោ សុតន្តិ ឯវំ មយា អារកត្តាទីហិ ការណេហិ អរហតោ, ភគវតោ, ធម្មសេនាបតិអាទីនញ្ច ‘‘សត្ថា ទេវមនុស្សាន’’ន្តិអាទិកំ វទន្តានំ សន្តិកេ ឯវំ សុតន្តិ ទស្សេតិ.

សព្ពសំយោជនាតីតន្តិ សព្ពានិ ទសបិ សំយោជនានិ យថារហំ ចតូហិ មគ្គេហិ សហ វាសនាយ អតិក្កន្តំ. វនា និព្ពនមាគតន្តិ កិលេសវនតោ តព្ពិរហិតំ និព្ពនំ ឧបគតំ. កាមេហិ នេក្ខម្មរតន្តិ សព្ពសោ កាមេហិ និក្ខមិត្វា បព្ពជ្ជាឈានវិបស្សនាទិភេទេ នេក្ខម្មេ អភិរតំ. មុត្តំ សេលាវ កញ្ចនន្តិ អសារតោ និស្សដសារសភាវត្តា សេលតោ និស្សដកញ្ចនសទិសំ ទេវាបិ តំ នមស្សន្តីតិ យោជនា.

ស វេ អច្ចរុចិ នាគោតិ សោ ឯកំសតោ អាគុំ ន ករោតិ, បុនព្ភវំ ន គច្ឆតិ; នាគោ វិយ ពលវាតិ. ‘‘នាគោ’’តិ លទ្ធនាមោ សម្មាសម្ពុទ្ធោ, អច្ចរុចីតិ អត្តនោ កាយរុចិយា ញាណរុចិយា ច សទេវកំ លោកំ អតិក្កមិត្វា រុចិ, សោភិ. យថា កិំ? ហិមវាវញ្ញេ សិលុច្ចយេ, យថា ហិ ហិមវា បព្ពតរាជា អត្តនោ ថិរគរុមហាសារភាវាទីហិ គុណេហិ អញ្ញេ បព្ពតេ អតិរោចតិ, ឯវំ អតិរោចតីតិ អត្ថោ. សព្ពេសំ នាគនាមានន្តិ អហិនាគហត្ថិនាគបុរិសនាគានំ, សេខាសេខបច្ចេកពុទ្ធនាគានំ វា. សច្ចនាមោតិ សច្ចេនេវ នាគនាមោ. តំ បន សច្ចនាមតំ ‘‘ន ហិ អាគុំ ករោតី’’តិអាទិនា សយមេវ វក្ខតិ.

ឥទានិ ពុទ្ធនាគំ អវយវតោ ច ទស្សេន្តោ នាមតោ តាវ ទស្សេតុំ ‘‘ន ហិ អាគុំ ករោតិ សោ’’តិ អាហ. យស្មា អាគុំ, បាបំ, សព្ពេន សព្ពំ ន ករោតិ, តស្មា នាគោតិ អត្ថោ. សោរច្ចន្តិ សីលំ. អវិហិំសាតិ ករុណា. តទុភយំ សព្ពស្សបិ គុណរាសិស្ស បុព្ពង្គមន្តិ, កត្វា ពុទ្ធនាគស្ស បុរិមបាទភាវោ តស្ស យុត្តោតិ អាហ ‘‘បាទា នាគស្ស តេ ទុវេ’’តិ.

អបរបាទភាវេន វទន្តោ ‘‘សតិ ច សម្បជញ្ញញ្ច, ចរណា នាគស្ស តេបរេ’’តិ អាហ. ‘‘ត្យាបរេ’’តិ វា បាឋោ. តេ អបរេត្វេវ បទវិភាគោ. អនវជ្ជធម្មានំ អាទានេ សទ្ធា ហត្ថោ ឯតស្សាតិ, សទ្ធាហត្ថោ. សុបរិសុទ្ធវេទនា ញាណប្បភេទា ឧបេក្ខា សេតទន្តា តេ ឯតស្ស អត្ថីតិ, ឧបេក្ខាសេតទន្តវា.

ឧត្តមង្គំ បញ្ញា, តស្សា អធិដ្ឋានំ សតីតិ អាហ ‘‘សតិ គីវា សិរោ បញ្ញា’’តិ. វីមំសា ធម្មចិន្តនាតិ យថា ខាទិតព្ពាខាទិតព្ពស្ស សោណ្ឌាយ បរាមសនំ ឃាយនញ្ច ហត្ថិនាគស្ស វីមំសា នាម ហោតិ, ឯវំ ពុទ្ធនាគស្ស កុសលាទិធម្មចិន្តនា វីមំសា. សមា វសន្តិ ឯត្ថាតិ, សមាវាសោ, ភាជនំ កុច្ឆិ ឯវ សមាវាសោ, អភិញ្ញាសមថានំ អាធានភាវតោ សមថវិបស្សនាសង្ខាតោ ធម្មោ កុច្ឆិសមាវាសោ ឯតស្សាតិ ធម្មកុច្ឆិសមាវាសោ. វិវេកោតិ ឧបធិវិវេកោ. តស្សាតិ ពុទ្ធនាគស្ស. វាលធិ, បរិយោសានង្គភាវតោ.

ឈាយីតិ អារម្មណូបនិជ្ឈានេន ច ឈាយនសីលោ. អស្សាសរតោតិ បរមស្សាសភូតេ និព្ពានេ រតោ. អជ្ឈត្តំ សុសមាហិតោតិ វិសយជ្ឈត្តេ ផលសមាបត្តិយំ សុដ្ឋុ សមាហិតោ តទិទំ សមាធានំ សុដ្ឋុ សព្ពកាលិកន្តិ ទស្សេតុំ ‘‘គច្ឆំ សមាហិតោ នាគោ’’តិអាទិ វុត្តំ. ភគវា ហិ សវាសនស្ស ឧទ្ធច្ចស្ស បហីនត្តា វិក្ខេបាភាវតោ និច្ចំ សមាហិតោវ. តស្មា យំ យំ ឥរិយាបថំ កប្បេតិ, តំ តំ សមាហិតោវ កប្បេសីតិ.

សព្ពត្ថាតិ, សព្ពស្មិំ គោចរេ, សព្ពស្មិញ្ច ទ្វារេ សព្ពសោ បិហិតវុត្តិ. តេនាហ – ‘‘សព្ពំ កាយកម្មំ ញាណបុព្ពង្គមំ ញាណានុបរិវត្ត’’ន្តិអាទិ (នេត្តិ. ១៥). ឯសា នាគស្ស សម្បទាតិ ឯសា ‘‘ន ហិ អាគុំ ករោតិ សោ’’តិអាទិនា ‘‘សម្ពុទ្ធ’’ន្តិអាទិនា ឯវ វា យថាវុត្តា វក្ខមានា ច ពុទ្ធគន្ធហត្ថិនោ សម្បត្តិ គុណបរិបុណ្ណា.

ភុញ្ជតិ អនវជ្ជានីតិ សម្មាជីវស្ស ឧក្កំសបារមិប្បត្តិយា ភុញ្ជតិ អគរហិតព្ពានិ, មិច្ឆាជីវស្ស សព្ពសោ សវាសនានញ្ច បហីនត្តា សាវជ្ជានិ គរហិតព្ពានិ ន ភុញ្ជតិ អនវជ្ជានិ ភុញ្ជន្តោ ច សន្និធិំ បរិវជ្ជយំ ភុញ្ជតីតិ យោជនា.

សំយោជនន្តិ វដ្ដទុក្ខេន សទ្ធិំ សន្តានំ សំយោជនតោ វដ្ដេ ឱសីទាបនសមត្ថំ ទសវិធម្បិ សំយោជនំ. អណុំ ថូលន្តិ ខុទ្ទកញ្ចេវ មហន្តញ្ច. សព្ពំ ឆេត្វាន ពន្ធនន្តិ មគ្គញាណេន អនវសេសំ កិលេសពន្ធនំ ឆិន្ទិត្វា. យេន យេនាតិ យេន យេន ទិសាភាគេន.

យថា ហិ ឧទកេ ជាតំ បុណ្ឌរីកំ ឧទកេ បវឌ្ឍតិ នោបលិប្បតិ តោយេន, អនុបលេបសភាវត្តា, តថេវ លោកេ ជាតោ ពុទ្ធោ លោកេ វិហរតិ, នោបលិប្បតិ លោកេន តណ្ហាទិដ្ឋិមានលេបាភាវតោតិ យោជនា.

គិនីតិ អគ្គិ. អនាហារោតិ អនិន្ធនោ.

អត្ថស្សាយំ វិញ្ញាបនីតិ សត្ថុ គុណសង្ខាតស្ស ឧបមេយ្យត្ថស្ស វិញ្ញាបនី, បកាសនី អយំ នាគូបមា. វិញ្ញូហីតិ សត្ថុ បដិវិទ្ធចតុសច្ចធម្មំ បរិជានន្តេហិ អត្តានំ សន្ធាយ វទតិ. វិញ្ញិស្សន្តីតិអាទិ ការណវចនំ, យស្មា នាគេន មយា ទេសិតំ នាគំ តថាគតគន្ធហត្ថិំ មហានាគា ខីណាសវា អត្តនោ វិសយេ ឋត្វា វិជានិស្សន្តិ, តស្មា អញ្ញេសំ បុថុជ្ជនានំ ញាបនត្ថំ អយំ ឧបមា អម្ហេហិ ភាសិតាតិ អធិប្បាយោ.

សរីរំ វិជហំ នាគោ, បរិនិព្ពិស្សត្យនាសវោតិ ពោធិមូលេ សឧបាទិសេសបរិនិព្ពានេន អនាសវោ សម្មាសម្ពុទ្ធនាគោ, ឥទានិ សរីរំ អត្តភាវំ វិជហន្តោ ខន្ធបរិនិព្ពានេន បរិនិព្ពាយិស្សតីតិ.

ឯវំ ចុទ្ទសហិ ឧបមាហិ មណ្ឌេត្វា, សោឡសហិ គាថាហិ, ចតុសដ្ឋិយា បាទេហិ សត្ថុ គុណេ វណ្ណេន្តោ អនុបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា ទេសនំ និដ្ឋាបេសិ.

ឧទាយិត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សោឡសកនិបាតវណ្ណនា និដ្ឋិតា.