៧. តិស្សមេត្តេយ្យសុត្តវណ្ណនា

៨២១. មេថុនមនុយុត្តស្សាតិ តិស្សមេត្តេយ្យសុត្តំ. កា ឧប្បត្តិ? ភគវតិ កិរ សាវត្ថិយំ វិហរន្តេ តិស្សមេត្តេយ្យា នាម ទ្វេ សហាយា សាវត្ថិំ អគមំសុ. តេ សាយន្ហសមយំ មហាជនំ ជេតវនាភិមុខំ គច្ឆន្តំ ទិស្វា ‘‘កុហិំ គច្ឆថា’’តិ បុច្ឆិំសុ. តតោ តេហិ ‘‘ពុទ្ធោ លោកេ ឧប្បន្នោ, ពហុជនហិតាយ ធម្មំ ទេសេតិ, តំ សោតុំ ជេតវនំ គច្ឆាមា’’តិ វុត្តេ ‘‘មយម្បិ សោស្សាមា’’តិ អគមំសុ. តេ អវញ្ឈធម្មទេសកស្ស ភគវតោ ធម្មទេសនំ សុត្វា បរិសន្តរេ និសិន្នាវ ចិន្តេសុំ – ‘‘ន សក្កា អគារមជ្ឈេ ឋិតេនាយំ ធម្មោ បរិបូរេតុ’’ន្តិ. អថ បក្កន្តេ មហាជនេ ភគវន្តំ បព្ពជ្ជំ យាចិំសុ. ភគវា ‘‘ឥមេ បព្ពាជេហី’’តិ អញ្ញតរំ ភិក្ខុំ អាណាបេសិ. សោ តេ បព្ពាជេត្វា តចបញ្ចកកម្មដ្ឋានំ ទត្វា អរញ្ញវាសំ គន្តុមារទ្ធោ. មេត្តេយ្យោ តិស្សំ អាហ – ‘‘អាវុសោ, ឧបជ្ឈាយោ អរញ្ញំ គច្ឆតិ, មយម្បិ គច្ឆាមា’’តិ. តិស្សោ ‘‘អលំ អាវុសោ, ភគវតោ ទស្សនំ ធម្មស្សវនញ្ច អហំ បិហេមិ, គច្ឆ ត្វ’’ន្តិ វត្វា ន អគមាសិ. មេត្តេយ្យោ ឧបជ្ឈាយេន សហ គន្ត្វា អរញ្ញេ សមណធម្មំ ករោន្តោ ន ចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណិ សទ្ធិំ អាចរិយុបជ្ឈាយេហិ. តិស្សស្សាបិ ជេដ្ឋភាតា ព្យាធិនា កាលមកាសិ. សោ តំ សុត្វា អត្តនោ គាមំ អគមាសិ, តត្រ នំ ញាតកា បលោភេត្វា ឧប្បព្ពាជេសុំ. មេត្តេយ្យោបិ អាចរិយុបជ្ឈាយេហិ សទ្ធិំ សាវត្ថិំ អាគតោ. អថ ភគវា វុត្ថវស្សោ ជនបទចារិកំ ចរមានោ អនុបុព្ពេន តំ គាមំ បាបុណិ. តត្ថ មេត្តេយ្យោ ភគវន្តំ វន្ទិត្វា ‘‘ឥមស្មិំ, ភន្តេ, គាមេ មម គិហិសហាយោ អត្ថិ, មុហុត្តំ តាវ អាគមេថ អនុកម្បំ ឧបាទាយា’’តិ វត្វា គាមំ បវិសិត្វា តំ ភគវតោ សន្តិកំ អានេត្វា ឯកមន្តំ ឋិតោ តស្សត្ថាយ អាទិគាថាយ ភគវន្តំ បញ្ហំ បុច្ឆិ. តស្ស ភគវា ព្យាករោន្តោ អវសេសគាថាយោ អភាសិ. អយមស្ស សុត្តស្ស ឧប្បត្តិ.

តត្ថ មេថុនមនុយុត្តស្សាតិ មេថុនធម្មសមាយុត្តស្ស. ឥតីតិ ឯវមាហ. អាយស្មាតិ បិយវចនមេតំ, តិស្សោតិ នាមំ តស្ស ថេរស្ស. សោ ហិ តិស្សោតិ នាមេន. មេត្តេយ្យោតិ គោត្តំ, គោត្តវសេនេវ ចេស បាកដោ អហោសិ. តស្មា អដ្ឋុប្បត្តិយំ វុត្តំ ‘‘តិស្សមេត្តេយ្យា នាម ទ្វេ សហាយា’’តិ. វិឃាតន្តិ ឧបឃាតំ. ព្រូហីតិ អាចិក្ខ. មារិសាតិ បិយវចនមេតំ, និទុក្ខាតិ វុត្តំ ហោតិ. សុត្វាន តវ សាសនន្តិ តវ វចនំ សុត្វា. វិវេកេ សិក្ខិស្សាមសេតិ សហាយំ អារព្ភ ធម្មទេសនំ យាចន្តោ ភណតិ. សោ បន សិក្ខិតសិក្ខោយេវ.

៨២២. មុស្សតេ វាបិ សាសនន្តិ បរិយត្តិបដិបត្តិតោ ទុវិធម្បិ សាសនំ នស្សតិ. វាបីតិ បទបូរណមត្តំ. ឯតំ តស្មិំ អនារិយន្តិ តស្មិំ បុគ្គលេ ឯតំ អនរិយំ, យទិទំ មិច្ឆាបដិបទា.

៨២៣. ឯកោ បុព្ពេ ចរិត្វានាតិ បព្ពជ្ជាសង្ខាតេន វា គណវោស្សគ្គដ្ឋេន វា បុព្ពេ ឯកោ វិហរិត្វា. យានំ ភន្តំវ តំ លោកេ, ហីនមាហុ បុថុជ្ជនន្តិ តំ វិព្ភន្តកំ បុគ្គលំ យថា ហត្ថិយានាទិយានំ អទន្តំ វិសមំ អារោហតិ, អារោហកម្បិ ភញ្ជតិ, បបាតេបិ បបតតិ. ឯវំ កាយទុច្ចរិតាទិវិសមារោហនេន នរកាទីសុ, អត្ថភញ្ជនេន ជាតិបបាតាទីសុ បបតនេន ច យានំ ភន្តំវ អាហុ ហីនំ បុថុជ្ជនញ្ច អាហូតិ.

៨២៤-៥. យសោ កិត្តិ ចាតិ លាភសក្ការោ បសំសា ច. បុព្ពេតិ បព្ពជិតភាវេ. ហាយតេ វាបិ តស្ស សាតិ តស្ស វិព្ភន្តកស្ស សតោ សោ ច យសោ សា ច កិត្តិ ហាយតិ. ឯតម្បិ ទិស្វាតិ ឯតម្បិ បុព្ពេ យសកិត្តីនំ ភាវំ បច្ឆា ច ហានិំ ទិស្វា. សិក្ខេថ មេថុនំ វិប្បហាតវេតិ តិស្សោ សិក្ខា សិក្ខេថ. កិំ ការណំ? មេថុនំ វិប្បហាតវេ, មេថុនប្បហានត្ថាយាតិ វុត្តំ ហោតិ. យោ ហិ មេថុនំ ន វិប្បជហតិ, សង្កប្បេហិ…បេ… តថាវិធោ. តត្ថ បរេតោតិ សមន្នាគតោ. បរេសំ និគ្ឃោសន្តិ ឧបជ្ឈាយាទីនំ និន្ទាវចនំ. មង្កុ ហោតីតិ ទុម្មនោ ហោតិ.

៨២៦. ឥតោ បរា គាថា បាកដសម្ពន្ធា ឯវ. តាសុ សត្ថានីតិ កាយទុច្ចរិតាទីនិ. តានិ ហិ អត្តនោ បរេសញ្ច ឆេទនដ្ឋេន ‘‘សត្ថានី’’តិ វុច្ចន្តិ. តេសុ ចាយំ វិសេសតោ ចោទិតោ មុសាវចនសត្ថានេវ ករោតិ – ‘‘ឥមិនា ការណេនាហំ វិព្ភន្តោ’’តិ ភណន្តោ. តេនេវាហ – ‘‘ឯស ខ្វស្ស មហាគេធោ, មោសវជ្ជំ បគាហតី’’តិ. តត្ថ ឯស ខ្វស្សាតិ ឯស ខោ អស្ស. មហាគេធោតិ មហាពន្ធនំ. កតមោតិ ចេ? យទិទំ មោសវជ្ជំ បគាហតិ, ស្វាស្ស មុសាវាទជ្ឈោគាហោ មហាគេធោតិ វេទិតព្ពោ.

៨២៧. មន្ទោវ បរិកិស្សតីតិ បាណវធាទីនិ ករោន្តោ តតោនិទានញ្ច ទុក្ខមនុភោន្តោ ភោគបរិយេសនរក្ខនានិ ច ករោន្តោ មោមូហោ វិយ បរិកិលិស្សតិ.

៨២៨-៩. ‘‘ឯតមាទីនវំ ញត្វា, មុនិ បុព្ពាបរេ ឥធា’’តិ ឯតំ ‘‘យសោ កិត្តិ ច យា បុព្ពេ, ហាយតេវាបិ តស្ស សា’’តិ ឥតោ បភុតិ វុត្តេ បុព្ពាបរេ ឥធ ឥមស្មិំ សាសនេ បុព្ពតោ អបរេ សមណភាវតោ វិព្ភន្តកភាវេ អាទីនវំ មុនិ ញត្វា. ឯតទរិយានមុត្តមន្តិ យទិទំ វិវេកចរិយា, ឯតំ ពុទ្ធាទីនំ អរិយានំ ឧត្តមំ, តស្មា វិវេកញ្ញេវ សិក្ខេថាតិ អធិប្បាយោ. ន តេន សេដ្ឋោ មញ្ញេថាតិ តេន ច វិវេកេន ន អត្តានំ ‘‘សេដ្ឋោ អហ’’ន្តិ មញ្ញេយ្យ, តេន ថទ្ធោ ន ភវេយ្យាតិ វុត្តំ ហោតិ.

៨៣០. រិត្តស្សាតិ វិវិត្តស្ស កាយទុច្ចរិតាទីហិ វិរហិតស្ស. ឱឃតិណ្ណស្ស បិហយន្តិ, កាមេសុ គធិតា បជាតិ វត្ថុកាមេសុ លគ្គា សត្តា តស្ស ចតុរោឃតិណ្ណស្ស បិហយន្តិ ឥណាយិកា វិយ អាណណ្យស្សាតិ អរហត្តនិកូដេន ទេសនំ និដ្ឋាបេសិ. ទេសនាបរិយោសានេ តិស្សោ សោតាបត្តិផលំ បត្វា បច្ឆា បព្ពជិត្វា អរហត្តំ សច្ឆាកាសីតិ.

បរមត្ថជោតិកាយ ខុទ្ទក-អដ្ឋកថាយ

សុត្តនិបាត-អដ្ឋកថាយ តិស្សមេត្តេយ្យសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.