៥. បរមដ្ឋកសុត្តវណ្ណនា

៨០៣. បរមន្តិ ទិដ្ឋីសូតិ បរមដ្ឋកសុត្តំ. កា ឧប្បត្តិ? ភគវតិ កិរ សាវត្ថិយំ វិហរន្តេ នានាតិត្ថិយា សន្និបតិត្វា អត្តនោ អត្តនោ ទិដ្ឋិំ ទីបេន្តា ‘‘ឥទំ បរមំ, ឥទំ បរម’’ន្តិ កលហំ កត្វា រញ្ញោ អារោចេសុំ. រាជា សម្ពហុលេ ជច្ចន្ធេ សន្និបាតាបេត្វា ‘‘ឥមេសំ ហត្ថិំ ទស្សេថា’’តិ អាណាបេសិ. រាជបុរិសា អន្ធេ សន្និបាតាបេត្វា ហត្ថិំ បុរតោ សយាបេត្វា ‘‘បស្សថា’’តិ អាហំសុ. តេ ហត្ថិស្ស ឯកមេកំ អង្គំ បរាមសិំសុ. តតោ រញ្ញា ‘‘កីទិសោ, ភណេ, ហត្ថី’’តិ បុដ្ឋោ យោ សោណ្ឌំ បរាមសិ, សោ ‘‘សេយ្យថាបិ, មហារាជ, នង្គលីសា’’តិ ភណិ. យេ ទន្តាទីនិ បរាមសិំសុ, តេ ឥតរំ ‘‘មា ភោ រញ្ញោ បុរតោ មុសា ភណី’’តិ បរិភាសិត្វា ‘‘សេយ្យថាបិ, មហារាជ, ភិត្តិខិលោ’’តិអាទីនិ អាហំសុ. រាជា តំ សព្ពំ សុត្វា ‘‘ឦទិសោ តុម្ហាកំ សមយោ’’តិ តិត្ថិយេ ឧយ្យោជេសិ. អញ្ញតរោ បិណ្ឌចារិកោ តំ បវត្តិំ ញត្វា ភគវតោ អារោចេសិ. ភគវា តស្សំ អដ្ឋុប្បត្តិយំ ភិក្ខូ អាមន្តេត្វា ‘‘យថា, ភិក្ខវេ, ជច្ចន្ធា ហត្ថិំ អជានន្តា តំ តំ អង្គំ បរាមសិត្វា វិវទិំសុ, ឯវំ តិត្ថិយា វិមោក្ខន្តិកធម្មំ អជានន្តា តំ តំ ទិដ្ឋិំ បរាមសិត្វា វិវទន្តី’’តិ វត្វា ធម្មទេសនត្ថំ ឥមំ សុត្តមភាសិ.

តត្ថ បរមន្តិ ទិដ្ឋីសុ បរិព្ពសានោតិ ‘‘ឥទំ បរម’’ន្តិ គហេត្វា សកាយ សកាយ ទិដ្ឋិយា វសមានោ. យទុត្តរិ កុរុតេតិ យំ អត្តនោ សត្ថារាទិំ សេដ្ឋំ ករោតិ. ហីនាតិ អញ្ញេ តតោ សព្ពមាហាតិ តំ អត្តនោ សត្ថារាទិំ ឋបេត្វា តតោ អញ្ញេ សព្ពេ ‘‘ហីនា ឥមេ’’តិ អាហ. តស្មា វិវាទានិ អវីតិវត្តោតិ តេន ការណេន សោ ទិដ្ឋិកលហេ អវីតិវត្តោវ ហោតិ.

៨០៤. ទុតិយគាថាយ អត្ថោ – ឯវំ អវីតិវត្តោ ច យំ ទិដ្ឋេ សុតេ សីលវតេ មុតេតិ ឯតេសុ វត្ថូសុ ឧប្បន្នទិដ្ឋិសង្ខាតេ អត្តនិ បុព្ពេ វុត្តប្បការំ អានិសំសំ បស្សតិ. តទេវ សោ តត្ថ សកាយ ទិដ្ឋិយា អានិសំសំ ‘‘ឥទំ សេដ្ឋ’’ន្តិ អភិនិវិសិត្វា អញ្ញំ សព្ពំ បរសត្ថារាទិកំ និហីនតោ បស្សតិ.

៨០៥. តតិយគាថាយ អត្ថោ – ឯវំ បស្សតោ ចស្ស យំ អត្តនោ សត្ថារាទិំ និស្សិតោ អញ្ញំ បរសត្ថារាទិំ ហីនំ បស្សតិ តំ បន ទស្សនំ គន្ថមេវ កុសលា វទន្តិ, ពន្ធនន្តិ វុត្តំ ហោតិ. យស្មា ឯតទេវ, តស្មា ហិ ទិដ្ឋំវ សុតំ មុតំ វា សីលព្ពតំ ភិក្ខុ ន និស្សយេយ្យ, នាភិនិវេសេយ្យាតិ វុត្តំ ហោតិ.

៨០៦. ចតុត្ថគាថាយ អត្ថោ – ន កេវលំ ទិដ្ឋសុតាទិំ ន និស្សយេយ្យ, អបិច ខោ បន អសញ្ជាតំ ឧបរូបរិ ទិដ្ឋិម្បិ លោកស្មិំ ន កប្បយេយ្យ, ន ជនេយ្យាតិ វុត្តំ ហោតិ. កីទិសំ? ញាណេន វា សីលវតេន វាបិ, សមាបត្តិញាណាទិនា ញាណេន វា សីលវតេន វា យា កប្បិយតិ, ឯតំ ទិដ្ឋិំ ន កប្បេយ្យ. ន កេវលញ្ច ទិដ្ឋិំ ន កប្បយេយ្យ, អបិច ខោ បន មានេនបិ ជាតិអាទីហិ វត្ថូហិ សមោតិ អត្តានមនូបនេយ្យ, ហីនោ ន មញ្ញេថ វិសេសិ វាបីតិ.

៨០៧. បញ្ចមគាថាយ អត្ថោ – ឯវញ្ហិ ទិដ្ឋិំ អកប្បេន្តោ អមញ្ញមានោ ច អត្តំ បហាយ អនុបាទិយានោ ឥធ វា យំ បុព្ពេ គហិតំ, តំ បហាយ អបរំ អគ្គណ្ហន្តោ តស្មិម្បិ វុត្តប្បការេ ញាណេ ទុវិធំ និស្សយំ នោ ករោតិ. អករោន្តោ ច ស វេ វិយត្តេសុ នានាទិដ្ឋិវសេន ភិន្នេសុ សត្តេសុ ន វគ្គសារី ឆន្ទាទិវសេន អគច្ឆនធម្មោ ហុត្វា ទ្វាសដ្ឋិយា ទិដ្ឋីសុ កិញ្ចិបិ ទិដ្ឋិំ ន បច្ចេតិ, ន បច្ចាគច្ឆតីតិ វុត្តំ ហោតិ.

៨០៨-១០. ឥទានិ យោ សោ ឥមាយ គាថាយ វុត្តោ ខីណាសវោ, តស្ស វណ្ណភណនត្ថំ ‘‘យស្សូភយន្តេ’’តិអាទិកា តិស្សោ គាថាយោ អាហ. តត្ថ ឧភយន្តេតិ បុព្ពេ វុត្តផស្សាទិភេទេ. បណិធីតិ តណ្ហា. ភវាភវាយាតិ បុនប្បុនភវាយ. ឥធ វា ហុរំ វាតិ សកត្តភាវាទិភេទេ ឥធ វា បរត្តភាវាទិភេទេ បរត្ថ វា. ទិដ្ឋេ វាតិ ទិដ្ឋសុទ្ធិយា វា. ឯស នយោ សុតាទីសុ. សញ្ញាតិ សញ្ញាសមុដ្ឋាបិកា ទិដ្ឋិ. ធម្មាបិ តេសំ ន បដិច្ឆិតាសេតិ ទ្វាសដ្ឋិទិដ្ឋិគតធម្មាបិ តេសំ ‘‘ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ ឯវំ ន បដិច្ឆិតា. បារង្គតោ ន បច្ចេតិ តាទីតិ និព្ពានបារំ គតោ តេន តេន មគ្គេន បហីនេ កិលេសេ បុន នាគច្ឆតិ, បញ្ចហិ ច អាការេហិ តាទី ហោតីតិ. សេសំ បាកដមេវាតិ.

បរមត្ថជោតិកាយ ខុទ្ទក-អដ្ឋកថាយ

សុត្តនិបាត-អដ្ឋកថាយ បរមដ្ឋកសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.