១៥. អត្តទណ្ឌសុត្តវណ្ណនា

៩៤២. អត្តទណ្ឌា ភយំ ជាតន្តិ អត្តទណ្ឌសុត្តំ. កា ឧប្បត្តិ? យោ សោ សម្មាបរិព្ពាជនីយសុត្តស្ស ឧប្បត្តិយំ វុច្ចមានាយ សាកិយកោលិយានំ ឧទកំ បដិច្ច កលហោ វណ្ណិតោ, តំ ញត្វា ភគវា ‘‘ញាតកា កលហំ ករោន្តិ, ហន្ទ នេ វារេស្សាមី’’តិ ទ្វិន្នំ សេនានំ មជ្ឈេ ឋត្វា ឥមំ សុត្តមភាសិ.

តត្ថ បឋមគាថាយត្ថោ – យំ លោកស្ស ទិដ្ឋធម្មិកំ វា សម្បរាយិកំ វា ភយំ ជាតំ, តំ សព្ពំ អត្តទណ្ឌា ភយំ ជាតំ អត្តនោ ទុច្ចរិតការណា ជាតំ, ឯវំ សន្តេបិ ជនំ បស្សថ មេធគំ, ឥមំ សាកិយាទិជនំ បស្សថ អញ្ញមញ្ញំ មេធគំ ហិំសកំ ពាធកន្តិ. ឯវំ តំ បដិវិរុទ្ធំ វិប្បដិបន្នំ ជនំ បរិភាសិត្វា អត្តនោ សម្មាបដិបត្តិទស្សនេន តស្ស សំវេគំ ជនេតុំ អាហ ‘‘សំវេគំ កិត្តយិស្សាមិ, យថា សំវិជិតំ មយា’’តិ, បុព្ពេ ពោធិសត្តេនេវ សតាតិ អធិប្បាយោ.

៩៤៣. ឥទានិ យថានេន សំវិជិតំ, តំ បការំ ទស្សេន្តោ ‘‘ផន្ទមាន’’ន្តិអាទិមាហ. តត្ថ ផន្ទមានន្តិ តណ្ហាទីហិ កម្បមានំ. អប្បោទកេតិ អប្បឧទកេ. អញ្ញមញ្ញេហិ ព្យារុទ្ធេ ទិស្វាតិ នានាសត្តេ ច អញ្ញមញ្ញេហិ សទ្ធិំ វិរុទ្ធេ ទិស្វា. មំ ភយមាវិសីតិ មំ ភយំ បវិដ្ឋំ.

៩៤៤. សមន្តមសារោ លោកោតិ និរយំ អាទិំ កត្វា សមន្តតោ លោកោ អសារោ និច្ចសារាទិរហិតោ. ទិសា សព្ពា សមេរិតាតិ សព្ពា ទិសា អនិច្ចតាយ កម្បិតា. ឥច្ឆំ ភវនមត្តនោតិ អត្តនោ តាណំ ឥច្ឆន្តោ. នាទ្ទសាសិំ អនោសិតន្តិ កិញ្ចិ ឋានំ ជរាទីហិ អនជ្ឈាវុត្ថំ នាទ្ទក្ខិំ.

៩៤៥. ឱសានេត្វេវ ព្យារុទ្ធេ, ទិស្វា មេ អរតី អហូតិ យោព្ពញ្ញាទីនំ ឱសានេ ឯវ អន្តគមកេ ឯវ វិនាសកេ ឯវ ជរាទីហិ ព្យារុទ្ធេ អាហតចិត្តេ សត្តេ ទិស្វា អរតិ មេ អហោសិ. អថេត្ថ សល្លន្តិ អថ ឯតេសុ សត្តេសុ រាគាទិសល្លំ. ហទយនិស្សិតន្តិ ចិត្តនិស្សិតំ.

៩៤៦. ‘‘កថំអានុភាវំ សល្ល’’ន្តិ ចេ – យេន សល្លេន ឱតិណ្ណោតិ គាថា. តត្ថ ទិសា សព្ពា វិធាវតីតិ សព្ពា ទុច្ចរិតទិសាបិ បុរត្ថិមាទិទិសាវិទិសាបិ ធាវតិ. តមេវ សល្លមព្ពុយ្ហ, ន ធាវតិ ន សីទតីតិ តមេវ សល្លំ ឧទ្ធរិត្វា តា ច ទិសា ន ធាវតិ, ចតុរោឃេ ច ន សីទតីតិ.

៩៤៧. ឯវំមហានុភាវេន សល្លេន ឱតិណ្ណេស្វបិ ច សត្តេសុ – តត្ថ សិក្ខានុគីយន្តិ, យានិ លោកេ គធិតានីតិ គាថា. តស្សត្ថោ – យេ លោកេ បញ្ច កាមគុណា បដិលាភាយ គិជ្ឈន្តីតិ កត្វា ‘‘គធិតានី’’តិ វុច្ចន្តិ, ចិរកាលាសេវិតត្តា វា ‘‘គធិតានី’’តិ វុច្ចន្តិ, តត្ថ តំ និមិត្តំ ហត្ថិសិក្ខាទិកា អនេកា សិក្ខា កថីយន្តិ ឧគ្គយ្ហន្តិ វា. បស្សថ យាវ បមត្តោ វាយំ លោកោ, យតោ បណ្ឌិតោ កុលបុត្តោ តេសុ វា គធិតេសុ តាសុ វា សិក្ខាសុ អធិមុត្តោ ន សិយា, អញ្ញទត្ថុ អនិច្ចាទិទស្សនេន និព្ពិជ្ឈ សព្ពសោ កាមេ អត្តនោ និព្ពានមេវ សិក្ខេតិ.

៩៤៨. ឥទានិ យថា និព្ពានាយ សិក្ខិតព្ពំ, តំ ទស្សេន្តោ ‘‘សច្ចោ សិយា’’តិអាទិមាហ. តត្ថ សច្ចោតិ វាចាសច្ចេន ញាណសច្ចេន មគ្គសច្ចេន ច សមន្នាគតោ. រិត្តបេសុណោតិ បហីនបេសុណោ. វេវិច្ឆន្តិ មច្ឆរិយំ.

៩៤៩. និទ្ទំ តន្ទិំ សហេ ថីនន្តិ បចលាយិកញ្ច កាយាលសិយញ្ច ចិត្តាលសិយញ្ចាតិ ឥមេ តយោ ធម្មេ អភិភវេយ្យ. និព្ពានមនសោតិ និព្ពាននិន្នចិត្តោ.

៩៥០-៥១. សាហសាតិ រត្តស្ស រាគចរិយាទិភេទា សាហសករណា. បុរាណំ នាភិនន្ទេយ្យាតិ អតីតរូបាទិំ នាភិនន្ទេយ្យ. នវេតិ បច្ចុប្បន្នេ. ហិយ្យមានេតិ វិនស្សមានេ. អាកាសំ ន សិតោ សិយាតិ តណ្ហានិស្សិតោ ន ភវេយ្យ. តណ្ហា ហិ រូបាទីនំ អាកាសនតោ ‘‘អាកាសោ’’តិ វុច្ចតិ.

៩៥២. ‘‘កិំការណា អាកាសំ ន សិតោ សិយា’’តិ ចេ – ‘‘គេធំ ព្រូមី’’តិ គាថា. តស្សត្ថោ – អហញ្ហិ ឥមំ អាកាសសង្ខាតំ តណ្ហំ រូបាទីសុ គិជ្ឈនតោ គេធំ ព្រូមិ ‘‘គេធោ’’តិ វទាមិ. កិញ្ច ភិយ្យោ – អវហននដ្ឋេន ‘‘ឱឃោ’’តិ ច អាជវនដ្ឋេន ‘‘អាជវ’’ន្តិ ច ‘‘ឥទំ មយ្ហំ, ឥទំ មយ្ហ’’ន្តិ ជប្បការណតោ ‘‘ជប្បន’’ន្តិ ច ទុម្មុញ្ចនដ្ឋេន ‘‘អារម្មណ’’ន្តិ ច កម្បករណេន ‘‘បកម្បន’’ន្តិ ច ព្រូមិ, ឯសា ច លោកស្ស បលិពោធដ្ឋេន ទុរតិក្កមនីយដ្ឋេន ច កាមបង្កោ ទុរច្ចយោតិ. ‘‘អាកាសំ ន សិតោ សិយា’’តិ ឯវំ វុត្តេ វា ‘‘កិមេតំ អាកាស’’ន្តិ ចេ? គេធំ ព្រូមីតិ. ឯវម្បិ តស្សា គាថាយ សម្ពន្ធោ វេទិតព្ពោ. តត្ថ បទយោជនា – អាកាសន្តិ គេធំ ព្រូមីតិ. តថា យ្វាយំ មហោឃោតិ វុច្ចតិ. តំ ព្រូមិ, អាជវំ ព្រូមិ, ជប្បនំ ព្រូមិ, បកម្បនំ ព្រូមិ, យ្វាយំ សទេវកេ លោកេ កាមបង្កោ ទុរច្ចយោ, តំ ព្រូមីតិ.

៩៥៣. ឯវមេតំ គេធាទិបរិយាយំ អាកាសំ អនិស្សិតោ – សច្ចា អវោក្កម្មាតិ គាថា. តស្សត្ថោ – បុព្ពេ វុត្តា តិវិធាបិ សច្ចា អវោក្កម្ម មោនេយ្យប្បត្តិយា មុនីតិ សង្ខ្យំ គតោ និព្ពានត្ថលេ តិដ្ឋតិ ព្រាហ្មណោ, ស វេ ឯវរូបោ សព្ពានិ អាយតនានិ និស្សជ្ជិត្វា ‘‘សន្តោ’’តិ វុច្ចតីតិ.

៩៥៤. កិញ្ច ភិយ្យោ – ស វេ វិទ្វាតិ គាថា. តត្ថ ញត្វា ធម្មន្តិ អនិច្ចាទិនយេន សង្ខតធម្មំ ញត្វា. សម្មា សោ លោកេ ឥរិយានោតិ អសម្មាឥរិយនករានំ កិលេសានំ បហានា សម្មា សោ លោកេ ឥរិយមានោ.

៩៥៥. ឯវំ អបិហេន្តោ ច – យោធ កាមេតិ គាថា. តត្ថ សង្គន្តិ សត្តវិធំ សង្គញ្ច យោ អច្ចតរិ នាជ្ឈេតីតិ នាភិជ្ឈាយតិ.

៩៥៦. តស្មា តុម្ហេសុបិ យោ ឯវរូបោ ហោតុមិច្ឆតិ, តំ វទាមិ – យំ បុព្ពេតិ គាថា. តត្ថ យំ បុព្ពេតិ អតីតេ សង្ខារេ អារព្ភ ឧប្បជ្ជនធម្មំ កិលេសជាតំ អតីតកម្មញ្ច. បច្ឆា តេ មាហុ កិញ្ចនន្តិ អនាគតេបិ សង្ខារេ អារព្ភ ឧប្បជ្ជនធម្មំ រាគាទិកិញ្ចនំ មាហុ. មជ្ឈេ ចេ នោ គហេស្សសីតិ បច្ចុប្បន្នេ រូបាទិធម្មេបិ ន គហេស្សសិ ចេ.

៩៥៧. ឯវំ ‘‘ឧបសន្តោ ចរិស្សសី’’តិ អរហត្តប្បត្តិំ ទស្សេត្វា ឥទានិ អរហតោ ថុតិវសេន ឥតោ បរា គាថាយោ អភាសិ. តត្ថ សព្ពសោតិ គាថាយ មមាយិតន្តិ មមត្តករណំ, ‘‘មម ឥទ’’ន្តិ គហិតំ វា វត្ថុ. អសតា ច ន សោចតីតិ អវិជ្ជមានការណា អសន្តការណា ន សោចតិ. ន ជីយតីតិ ជានិម្បិ ន គច្ឆតិ.

៩៥៨-៩. កិញ្ច ភិយ្យោ – យស្ស នត្ថីតិ គាថា. តត្ថ កិញ្ចនន្តិ កិញ្ចិ រូបាទិធម្មជាតំ. កិញ្ច ភិយ្យោ – អនិដ្ឋុរីតិ គាថា. តត្ថ អនិដ្ឋុរីតិ អនិស្សុកី. ‘‘អនិទ្ធុរី’’តិបិ កេចិ បឋន្តិ. សព្ពធី សមោតិ សព្ពត្ថ សមោ, ឧបេក្ខកោតិ អធិប្បាយោ. កិំ វុត្តំ ហោតិ? យោ សោ ‘‘នត្ថិ មេ’’តិ ន សោចតិ, តមហំ អវិកម្បិនំ បុគ្គលំ បុដ្ឋោ សមានោ អនិដ្ឋុរី អននុគិទ្ធោ អនេជោ សព្ពធិ សមោតិ ឥមំ តស្មិំ បុគ្គលេ ចតុព្ពិធមានិសំសំ ព្រូមីតិ.

៩៦០. កិញ្ច ភិយ្យោ – អនេជស្សាតិ គាថា. តត្ថ និសង្ខតីតិ បុញ្ញាភិសង្ខារាទីសុ យោ កោចិ សង្ខារោ. សោ ហិ យស្មា និសង្ខរិយតិ និសង្ខរោតិ វា, តស្មា ‘‘និសង្ខតី’’តិ វុច្ចតិ. វិយារម្ភាតិ វិវិធា បុញ្ញាភិសង្ខារាទិកា អារម្ភា. ខេមំ បស្សតិ សព្ពធីតិ សព្ពត្ថ អភយមេវ បស្សតិ.

៩៦១. ឯវំ បស្សន្តោ ន សមេសូតិ គាថា. តត្ថ ន វទតេតិ ‘‘សទិសោហមស្មី’’តិអាទិនា មានវសេន សមេសុបិ អត្តានំ ន វទតិ ឱមេសុបិ ឧស្សេសុបិ. នាទេតិ ន និរស្សតីតិ រូបាទីសុ កញ្ចិ ធម្មំ ន គណ្ហាតិ; ន និស្សជ្ជតិ. សេសំ សព្ពត្ថ បាកដមេវ. ឯវំ អរហត្តនិកូដេន ទេសនំ និដ្ឋាបេសិ, ទេសនាបរិយោសានេ បញ្ចសតា សាកិយកុមារា ច កោលិយកុមារា ច ឯហិភិក្ខុបព្ពជ្ជាយ បព្ពជិតា, តេ គហេត្វា ភគវា មហាវនំ បាវិសីតិ.

បរមត្ថជោតិកាយ ខុទ្ទក-អដ្ឋកថាយ

សុត្តនិបាត-អដ្ឋកថាយ អត្តទណ្ឌសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.