១៤. តុវដកសុត្តវណ្ណនា

៩២២. បុច្ឆាមិ តន្តិ តុវដកសុត្តំ. កា ឧប្បត្តិ? ឥទម្បិ តស្មិំយេវ មហាសមយេ ‘‘កា នុ ខោ អរហត្តប្បត្តិយា បដិបត្តី’’តិ ឧប្បន្នចិត្តានំ ឯកច្ចានំ ទេវតានំ តមត្ថំ បកាសេតុំ បុរិមនយេនេវ និម្មិតពុទ្ធេន អត្តានំ បុច្ឆាបេត្វា វុត្តំ.

តត្ថ អាទិគាថាយ តាវ បុច្ឆាមីតិ ឯត្ថ អទិដ្ឋជោតនាទិវសេន បុច្ឆា វិភជិតា. អាទិច្ចពន្ធុន្តិ អាទិច្ចស្ស គោត្តពន្ធុំ. វិវេកំ សន្តិបទញ្ចាតិ វិវេកញ្ច សន្តិបទញ្ច. កថំ ទិស្វាតិ កេន ការណេន ទិស្វា, កថំ បវត្តទស្សនោ ហុត្វាតិ វុត្តំ ហោតិ.

៩២៣. អថ ភគវា យស្មា យថា បស្សន្តោ កិលេសេ ឧបរុន្ធតិ, តថា បវត្តទស្សនោ ហុត្វា បរិនិព្ពាតិ, តស្មា តមត្ថំ អាវិករោន្តោ នានប្បការេន តំ ទេវបរិសំ កិលេសប្បហានេ និយោជេន្តោ ‘‘មូលំ បបញ្ចសង្ខាយា’’តិ អារភិត្វា បញ្ច គាថា អភាសិ.

តត្ថ អាទិគាថាយ តាវ សង្ខេបត្ថោ – បបញ្ចាតិ សង្ខាតត្តា បបញ្ចា ឯវ បបញ្ចសង្ខា. តស្សា អវិជ្ជាទយោ កិលេសា មូលំ, តំ បបញ្ចសង្ខាយ មូលំ អស្មីតិ បវត្តមានញ្ច សព្ពំ មន្តាយ ឧបរុន្ធេ. យា កាចិ អជ្ឈត្តំ តណ្ហា ឧបជ្ជេយ្យុំ, តាសំ វិនយា សទា សតោ សិក្ខេ ឧបដ្ឋិតស្សតិ ហុត្វា សិក្ខេយ្យាតិ.

៩២៤. ឯវំ តាវ បឋមគាថាយ ឯវ តិសិក្ខាយុត្តំ ទេសនំ អរហត្តនិកូដេន ទេសេត្វា បុន មានប្បហានវសេន ទេសេតុំ ‘‘យំ កិញ្ចី’’តិ គាថមាហ. តត្ថ យំ កិញ្ចិ ធម្មមភិជញ្ញា អជ្ឈត្តន្តិ យំ កិញ្ចិ ឧច្ចាកុលីនតាទិកំ អត្តនោ គុណំ ជានេយ្យ អថ វាបិ ពហិទ្ធាតិ អថ វា ពហិទ្ធាបិ អាចរិយុបជ្ឈាយានំ វា គុណំ ជានេយ្យ. ន តេន ថាមំ កុព្ពេថាតិ តេន គុណេន ថាមំ ន ករេយ្យ.

៩២៥. ឥទានិស្ស អករណវិធិំ ទស្សេន្តោ ‘‘សេយ្យោ ន តេនា’’តិ គាថមាហ. តស្សត្ថោ – តេន ច មានេន ‘‘សេយ្យោហ’’ន្តិ វា ‘‘នីចោហ’’ន្តិ វា ‘‘សរិក្ខោហ’’ន្តិ វាបិ ន មញ្ញេយ្យ, តេហិ ច ឧច្ចាកុលីនតាទីហិ គុណេហិ ផុដ្ឋោ អនេករូបេហិ ‘‘អហំ ឧច្ចាកុលា បព្ពជិតោ’’តិអាទិនា នយេន អត្តានំ វិកប្បេន្តោ ន តិដ្ឋេយ្យ.

៩២៦. ឯវំ មានប្បហានវសេនបិ ទេសេត្វា ឥទានិ សព្ពកិលេសូបសមវសេនបិ ទេសេតុំ ‘‘អជ្ឈត្តមេវា’’តិ គាថមាហ. តត្ថ អជ្ឈត្តមេវុបសមេតិ អត្តនិ ឯវ រាគាទិសព្ពកិលេសេ ឧបសមេយ្យ. ន អញ្ញតោ ភិក្ខុ សន្តិមេសេយ្យាតិ ឋបេត្វា ច សតិបដ្ឋានាទីនិ អញ្ញេន ឧបាយេន សន្តិំ ន បរិយេសេយ្យ. កុតោ និរត្តា វាតិ និរត្តា កុតោ ឯវ.

៩២៧. ឥទានិ អជ្ឈត្តំ ឧបសន្តស្ស ខីណាសវស្ស តាទិភាវំ ទស្សេន្តោ ‘‘មជ្ឈេ យថា’’តិ គាថមាហ. តស្សត្ថោ – យថា មហាសមុទ្ទស្ស ឧបរិមហេដ្ឋិមភាគានំ វេមជ្ឈសង្ខាតេ ចតុយោជនសហស្សប្បមាណេ មជ្ឈេ បព្ពតន្តរេ ឋិតស្ស វា មជ្ឈេ សមុទ្ទស្ស ឩមិ ន ជាយតិ, ឋិតោវ សោ ហោតិ អវិកម្បមានោ, ឯវំ អនេជោ ខីណាសវោ លាភាទីសុ ឋិតោ អស្ស អវិកម្បមានោ, សោ តាទិសោ រាគាទិឧស្សទំ ភិក្ខុ ន ករេយ្យ កុហិញ្ចីតិ.

៩២៨. ឥទានិ ឯតំ អរហត្តនិកូដេន ទេសិតំ ធម្មទេសនំ អព្ភនុមោទន្តោ តស្ស ច អរហត្តស្ស អាទិបដិបទំ បុច្ឆន្តោ និម្មិតពុទ្ធោ ‘‘អកិត្តយី’’តិ គាថមាហ. តត្ថ អកិត្តយីតិ អាចិក្ខិ. វិវដចក្ខូតិ វិវដេហិ អនាវរណេហិ បញ្ចហិ ចក្ខូហិ សមន្នាគតោ. សក្ខិធម្មន្តិ សយំ អភិញ្ញាតំ អត្តបច្ចក្ខំ ធម្មំ. បរិស្សយវិនយន្តិ បរិស្សយវិនយនំ. បដិបទំ វទេហីតិ ឥទានិ បដិបត្តិំ វទេហិ. ភទ្ទន្តេតិ ‘‘ភទ្ទំ តវ អត្ថូ’’តិ ភគវន្តំ អាលបន្តោ អាហ. អថ វា ភទ្ទំ សុន្ទរំ តវ បដិបទំ វទេហីតិ វុត្តំ ហោតិ. បាតិមោក្ខំ អថ វាបិ សមាធិន្តិ តមេវ បដិបទំ ភិន្ទិត្វា បុច្ឆតិ. បដិបទន្តិ ឯតេន វា មគ្គំ បុច្ឆតិ. ឥតរេហិ សីលំ សមាធិញ្ច បុច្ឆតិ.

៩២៩-៣០. អថស្ស ភគវា យស្មា ឥន្ទ្រិយសំវរោ សីលស្ស រក្ខា, យស្មា វា ឥមិនា អនុក្កមេន ទេសិយមានា អយំ ទេសនា តាសំ ទេវតានំ សប្បាយា, តស្មា ឥន្ទ្រិយសំវរតោ បភុតិ បដិបទំ ទស្សេន្តោ ‘‘ចក្ខូហី’’តិអាទិមារទ្ធោ. តត្ថ ចក្ខូហិ នេវ លោលស្សាតិ អទិដ្ឋទក្ខិតព្ពាទិវសេន ចក្ខូហិ លោលោ នេវស្ស. គាមកថាយ អាវរយេ សោតន្តិ តិរច្ឆានកថាតោ សោតំ អាវរេយ្យ. ផស្សេនាតិ រោគផស្សេន. ភវញ្ចនាភិជប្បេយ្យាតិ តស្ស ផស្សស្ស វិនោទនត្ថាយ កាមភវាទិភវញ្ច ន បត្ថេយ្យ. ភេរវេសុ ច ន សម្បវេធេយ្យាតិ តស្ស ផស្សស្ស បច្ចយភូតេសុ សីហព្យគ្ឃាទីសុ ភេរវេសុ ច ន សម្បវេធេយ្យ, អវសេសេសុ វា ឃានិន្ទ្រិយមនិន្ទ្រិយវិសយេសុ នប្បវេធេយ្យ. ឯវំ បរិបូរោ ឥន្ទ្រិយសំវរោ វុត្តោ ហោតិ. បុរិមេហិ វា ឥន្ទ្រិយសំវរំ ទស្សេត្វា ឥមិនា ‘‘អរញ្ញេ វសតា ភេរវំ ទិស្វា វា សុត្វា វា ន វេធិតព្ព’’ន្តិ ទស្សេតិ.

៩៣១. លទ្ធា ន សន្និធិំ កយិរាតិ ឯតេសំ អន្នាទីនំ យំកិញ្ចិ ធម្មេន លភិត្វា ‘‘អរញ្ញេ ច សេនាសនេ វសតា សទា ទុល្លភ’’ន្តិ ចិន្តេត្វា សន្និធិំ ន ករេយ្យ.

៩៣២. ឈាយី ន បាទលោលស្សាតិ ឈានាភិរតោ ច ន បាទលោលោ អស្ស. វិរមេ កុក្កុច្ចា នប្បមជ្ជេយ្យាតិ ហត្ថកុក្កុច្ចាទិកុក្កុច្ចំ វិនោទេយ្យ. សក្កច្ចការិតាយ ចេត្ថ នប្បមជ្ជេយ្យ.

៩៣៣. តន្ទិំ មាយំ ហស្សំ ខិឌ្ឌន្តិ អាលសិយញ្ច មាយញ្ច ហស្សញ្ច កាយិកចេតសិកខិឌ្ឌញ្ច. សវិភូសន្តិ សទ្ធិំ វិភូសាយ.

៩៣៤-៧. អាថព្ពណន្តិ អាថព្ពណិកមន្តប្បយោគំ. សុបិនន្តិ សុបិនសត្ថំ. លក្ខណន្តិ មណិលក្ខណាទិំ. នោ វិទហេតិ នប្បយោជេយ្យ. វិរុតន្តិ មិគាទីនំ វស្សិតំ. បេសុណិយន្តិ បេសុញ្ញំ. កយវិក្កយេតិ បញ្ចហិ សហធម្មិកេហិ សទ្ធិំ វញ្ចនាវសេន វា ឧទយបត្ថនាវសេន វា ន តិដ្ឋេយ្យ. ឧបវាទំ ភិក្ខុ ន ករេយ្យាតិ ឧបវាទករេ កិលេសេ អនិព្ពត្តេន្តោ អត្តនិ បរេហិ សមណព្រាហ្មណេហិ ឧបវាទំ ន ជនេយ្យ. គាមេ ច នាភិសជ្ជេយ្យាតិ គាមេ ច គិហិសំសគ្គាទីហិ នាភិសជ្ជេយ្យ. លាភកម្យា ជនំ ន លបយេយ្យាតិ លាភកាមតាយ ជនំ នាលបយេយ្យ. បយុត្តន្តិ ចីវរាទីហិ សម្បយុត្តំ, តទត្ថំ វា បយោជិតំ.

៩៣៨-៩. មោសវជ្ជេ ន នីយេថាតិ មុសាវាទេ ន នីយេថ. ជីវិតេនាតិ ជីវិកាយ. សុត្វា រុសិតោ ពហុំ វាចំ, សមណានំ វា បុថុជនានន្តិ រុសិតោ ឃដ្ដិតោ បរេហិ តេស សមណានំ វា ខត្តិយាទិភេទានំ វា អញ្ញេសំ បុថុជនានំ ពហុម្បិ អនិដ្ឋវាចំ សុត្វា. ន បដិវជ្ជាតិ ន បដិវទេយ្យ. កិំ ការណំ? ន ហិ សន្តោ បដិសេនិករោន្តិ.

៩៤០. ឯតញ្ច ធម្មមញ្ញាយាតិ សព្ពមេតំ យថាវុត្តំ ធម្មំ ញត្វា. វិចិនន្តិ វិចិនន្តោ. សន្តីតិ និព្ពុតិំ ញត្វាតិ និព្ពុតិំ រាគាទីនំ សន្តីតិ ញត្វា.

៩៤១. កិំការណា នប្បមជ្ជេឥតិ ចេ – អភិភូ ហិ សោតិ គាថា. តត្ថ អភិភូតិ រូបាទីនំ អភិភវិតា. អនភិភូតោតិ តេហិ អនភិភូតោ. សក្ខិធម្មមនីតិហមទស្សីតិ បច្ចក្ខមេវ អនីតិហំ ធម្មមទ្ទក្ខិ. សទា នមស្សមនុសិក្ខេតិ សទា នមស្សន្តោ តិស្សោ សិក្ខាយោ សិក្ខេយ្យ. សេសំ សព្ពត្ថ បាកដមេវ.

កេវលំ បន ឯត្ថ ‘‘ចក្ខូហិ នេវ លោលោ’’តិអាទីហិ ឥន្ទ្រិយសំវរោ, ‘‘អន្នានមថោ បានាន’’ន្តិអាទីហិ សន្និធិបដិក្ខេបមុខេន បច្ចយបដិសេវនសីលំ, មេថុនមោសវជ្ជបេសុណិយាទីហិ បាតិមោក្ខសំវរសីលំ, ‘‘អាថព្ពណំ សុបិនំ លក្ខណ’’ន្តិអាទីហិ អាជីវបារិសុទ្ធិសីលំ, ‘‘ឈាយី អស្សា’’តិ ឥមិនា សមាធិ, ‘‘វិចិនំ ភិក្ខូ’’តិ ឥមិនា បញ្ញា, ‘‘សទា សតោ សិក្ខេ’’តិ ឥមិនា បុន សង្ខេបតោ តិស្សោបិ សិក្ខា, ‘‘អថ អាសនេសុ សយនេសុ, អប្បសទ្ទេសុ ភិក្ខុ វិហរេយ្យ, និទ្ទំ ន ពហុលីករេយ្យា’’តិអាទីហិ សីលសមាធិបញ្ញានំ ឧបការាបការសង្គណ្ហនវិនោទនានិ វុត្តានីតិ. ឯវំ ភគវា និម្មិតស្ស បរិបុណ្ណបដិបទំ វត្វា អរហត្តនិកូដេន ទេសនំ និដ្ឋាបេសិ, ទេសនាបរិយោសានេ បុរាភេទសុត្តេ វុត្តសទិសោយេវាភិសមយោ អហោសីតិ.

បរមត្ថជោតិកាយ ខុទ្ទក-អដ្ឋកថាយ

សុត្តនិបាត-អដ្ឋកថាយ តុវដកសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.