១២. ចូឡព្យូហសុត្តវណ្ណនា

៨៨៥-៦. សកំសកំទិដ្ឋិបរិព្ពសានាតិ ចូឡព្យូហសុត្តំ. កា ឧប្បត្តិ? ឥទម្បិ តស្មិំយេវ មហាសមយេ ‘‘សព្ពេបិ ឥមេ ទិដ្ឋិគតិកា ‘សាធុរូបម្ហា’តិ ភណន្តិ, កិំ នុ ខោ សាធុរូបាវ ឥមេ អត្តនោយេវ ទិដ្ឋិយា បតិដ្ឋហន្តិ, ឧទាហុ អញ្ញម្បិ ទិដ្ឋិំ គណ្ហន្តី’’តិ ឧប្បន្នចិត្តានំ ឯកច្ចានំ ទេវតានំ តមត្ថំ បកាសេតុំ បុរិមនយេនេវ និម្មិតពុទ្ធេន អត្តានំ បុច្ឆាបេត្វា វុត្តំ.

តត្ថ អាទិតោ ទ្វេបិ គាថា បុច្ឆាគាថាយេវ. តាសុ សកំសកំទិដ្ឋិបរិព្ពសានាតិ អត្តនោ អត្តនោ ទិដ្ឋិយា វសមានា. វិគ្គយ្ហ នានា កុសលា វទន្តីតិ ទិដ្ឋិពលគ្គាហំ គហេត្វា, តត្ថ ‘‘កុសលាម្ហា’’តិ បដិជានមានា បុថុ បុថុ វទន្តិ ឯកំ ន វទន្តិ. យោ ឯវំ ជានាតិ ស វេទិ ធម្មំ ឥទំ បដិកោសមកេវលី សោតិ តញ្ច ទិដ្ឋិំ សន្ធាយ យោ ឯវំ ជានាតិ, សោ ធម្មំ វេទិ. ឥទំ បន បដិក្កោសន្តោ ហីនោ ហោតីតិ វទន្តិ. ពាលោតិ ហីនោ. អក្កុសលោតិ អវិទ្វា.

៨៨៧-៨. ឥទានិ តិស្សោ វិស្សជ្ជនគាថា ហោន្តិ. តា បុរិមឌ្ឍេន វុត្តមត្ថំ បច្ឆិមឌ្ឍេន បដិព្យូហិត្វា ឋិតា. តេន ព្យូហេន ឧត្តរសុត្តតោ ច អប្បកត្តា ឥទំ សុត្តំ ‘‘ចូឡព្យូហ’’ន្តិ នាមំ លភតិ. តត្ថ បរស្ស ចេ ធម្មន្តិ បរស្ស ទិដ្ឋិំ. សព្ពេវ ពាលាតិ ឯវំ សន្តេ សព្ពេវ ឥមេ ពាលា ហោន្តីតិ អធិប្បាយោ. កិំ ការណំ? សព្ពេវិមេ ទិដ្ឋិបរិព្ពសានាតិ សន្ទិដ្ឋិយា ចេវ ន វីវទាតា. សំសុទ្ធបញ្ញា កុសលា មុតីមាតិ សកាយ ទិដ្ឋិយា ន វិវទាតា ន វោទាតា សំកិលិដ្ឋាវ សមានា សំសុទ្ធបញ្ញា ច កុសលា ច មុតិមន្តោ ច តេ ហោន្តិ ចេ. អថ វា ‘‘សន្ទិដ្ឋិយា ចេ បន វីវទាតា’’ តិបិ បាឋោ. តស្សត្ថោ – សកាយ បន ទិដ្ឋិយា វោទាតា សំសុទ្ធបញ្ញា កុសលា មុតិមន្តោ ហោន្តិ ចេ. ន តេសំ កោចីតិ ឯវំ សន្តេ តេសំ ឯកោបិ ហីនបញ្ញោ ន ហោតិ. កិំការណា? ទិដ្ឋី ហិ តេសម្បិ តថា សមត្តា, យថា ឥតរេសន្តិ.

៨៨៩. ន វាហមេតន្តិ គាថាយ សង្ខេបត្ថោ – យំ តេ មិថុ ទ្វេ ទ្វេ ជនា អញ្ញមញ្ញំ ‘‘ពាលោ’’តិ អាហុ, អហំ ឯតំ តថិយំ តច្ឆន្តិ នេវ ព្រូមិ. កិំការណា? យស្មា សព្ពេ តេ សកំ សកំ ទិដ្ឋិំ ‘‘ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ អកំសុ. តេន ច ការណេន បរំ ‘‘ពាលោ’’តិ ទហន្តិ. ឯត្ថ ច ‘‘តថិយ’’ន្តិ ‘‘កថិវ’’ន្តិ ទ្វេបិ បាឋា.

៨៩០. យមាហូតិ បុច្ឆាគាថាយ យំ ទិដ្ឋិសច្ចំ តថិយន្តិ ឯកេ អាហុ.

៨៩១. ឯកញ្ហិ សច្ចន្តិ វិស្សជ្ជនគាថាយ ឯកំ សច្ចំ និរោធោ មគ្គោ វា. យស្មិំ បជា នោ វិវទេ បជានន្តិ យម្ហិ សច្ចេ បជានន្តោ បជា នោ វិវទេយ្យ. សយំ ថុនន្តីតិ អត្តនា វទន្តិ.

៨៩២. កស្មា នូតិ បុច្ឆាគាថាយ បវាទិយាសេតិ វាទិនោ. ឧទាហុ តេ តក្កមនុស្សរន្តីតិ តេ វាទិនោ ឧទាហុ អត្តនោ តក្កមត្តំ អនុគច្ឆន្តិ.

៨៩៣. ន ហេវាតិ វិស្សជ្ជនគាថាយ អញ្ញត្រ សញ្ញាយ និច្ចានីតិ ឋបេត្វា សញ្ញាមត្តេន និច្ចន្តិ គហិតគ្គហណានិ. តក្កញ្ច ទិដ្ឋីសុ បកប្បយិត្វាតិ អត្តនោ មិច្ឆាសង្កប្បមត្តំ ទិដ្ឋីសុ ជនេត្វា. យស្មា បន ទិដ្ឋីសុ វិតក្កំ ជនេន្តា ទិដ្ឋិយោបិ ជនេន្តិ, តស្មា និទ្ទេសេ វុត្តំ ‘‘ទិដ្ឋិគតានិ ជនេន្តិ សញ្ជនេន្តី’’តិអាទិ (មហានិ. ១២១).

៨៩៤-៥. ឥទានិ ឯវំ នានាសច្ចេសុ អសន្តេសុ តក្កមត្តមនុស្សរន្តានំ ទិដ្ឋិគតិកានំ វិប្បដិបត្តិំ ទស្សេតុំ ‘‘ទិដ្ឋេ សុតេ’’តិអាទិកា គាថាយោ អភាសិ. តត្ថ ទិដ្ឋេតិ ទិដ្ឋំ, ទិដ្ឋសុទ្ធិន្តិ អធិប្បាយោ. ឯស នយោ សុតាទីសុ. ឯតេ ច និស្សាយ វិមានទស្សីតិ ឯតេ ទិដ្ឋិធម្មេ និស្សយិត្វា សុទ្ធិភាវសង្ខាតំ វិមានំ អសម្មានំ បស្សន្តោបិ. វិនិច្ឆយេ ឋត្វា បហស្សមានោ, ពាលោ បរោ អក្កុសលោតិ ចាហាតិ ឯវំ វិមានទស្សីបិ តស្មិំ ទិដ្ឋិវិនិច្ឆយេ ឋត្វា តុដ្ឋិជាតោ ហាសជាតោ ហុត្វា ‘‘បរោ ហីនោ ច អវិទ្វា ចា’’តិ ឯវំ វទតិយេវ. ឯវំ សន្តេ យេនេវាតិ គាថា. តត្ថ សយមត្តនាតិ សយមេវ អត្តានំ. វិមានេតីតិ គរហតិ. តទេវ បាវាតិ តទេវ វចនំ ទិដ្ឋិំ វទតិ, តំ វា បុគ្គលំ.

៨៩៦. អតិសារទិដ្ឋិយាតិ គាថាយត្ថោ – សោ ឯវំ តាយ លក្ខណាតិសារិនិយា អតិសារទិដ្ឋិយា សមត្តោ បុណ្ណោ ឧទ្ធុមាតោ, តេន ច ទិដ្ឋិមានេន មត្តោ ‘‘បរិបុណ្ណោ អហំ កេវលី’’តិ ឯវំ បរិបុណ្ណមានី សយមេវ អត្តានំ មនសា ‘‘អហំ បណ្ឌិតោ’’តិ អភិសិញ្ចតិ. កិំការណា? ទិដ្ឋី ហិ សា តស្ស តថា សមត្តាតិ.

៨៩៧. បរស្ស ចេតិ គាថាយ សម្ពន្ធោ អត្ថោ ច – កិញ្ច ភិយ្យោ? យោ សោ វិនិច្ឆយេ ឋត្វា បហស្សមានោ ‘‘ពាលោ បរោ អក្កុសលោ’’តិ ចាហ. តស្ស បរស្ស ចេ ហិ វចសា សោ តេន វុច្ចមានោ និហីនោ ហោតិ. តុមោ សហា ហោតិ និហីនបញ្ញោ, សោបិ តេនេវ សហ និហីនបញ្ញោ ហោតិ. សោបិ ហិ នំ ‘‘ពាលោ’’តិ វទតិ. អថស្ស វចនំ អប្បមាណំ, សោ បន សយមេវ វេទគូ ច ធីរោ ច ហោតិ. ឯវំ សន្តេ ន កោចិ ពាលោ សមណេសុ អត្ថិ. សព្ពេបិ ហិ តេ អត្តនោ ឥច្ឆាយ បណ្ឌិតា.

៨៩៨. អញ្ញំ ឥតោតិ គាថាយ សម្ពន្ធោ អត្ថោ ច – ‘‘អថ ចេ សយំ វេទគូ ហោតិ ធីរោ, ន កោចិ ពាលោ សមណេសុ អត្ថី’’តិ ឯវញ្ហិ វុត្តេបិ សិយា កស្សចិ ‘‘កស្មា’’តិ. តត្ថ វុច្ចតេ – យស្មា អញ្ញំ ឥតោ យាភិវទន្តិ ធម្មំ អបរទ្ធា សុទ្ធិមកេវលី តេ, ឯវម្បិ តិត្ថិយា បុថុសោ វទន្តិ, យេ ឥតោ អញ្ញំ ទិដ្ឋិំ អភិវទន្តិ, យេ អបរទ្ធា វិរទ្ធា សុទ្ធិមគ្គំ, អកេវលិនោ ច តេតិ ឯវំ បុថុតិត្ថិយា យស្មា វទន្តីតិ វុត្តំ ហោតិ. កស្មា បនេវំ វទន្តីតិ ចេ? សន្ទិដ្ឋិរាគេន ហិ តេ ភិរត្តា, យស្មា សកេន ទិដ្ឋិរាគេន អភិរត្តាតិ វុត្តំ ហោតិ.

៨៩៩-៩០០. ឯវំ អភិរត្តា ច – ឥធេវ សុទ្ធិន្តិ គាថា. តត្ថ សកាយនេតិ សកមគ្គេ ទឡ្ហំ វទានាតិ ទឡ្ហវាទា. ឯវញ្ច ទឡ្ហវាទេសុ តេសុ យោ កោចិ តិត្ថិយោ សកាយនេ វាបិ ទឡ្ហំ វទានោ កមេត្ថ ពាលោតិ បរំ ទហេយ្យ, សង្ខេបតោ តត្ថ សស្សតុច្ឆេទសង្ខាតេ វិត្ថារតោ វា នត្ថិកឥស្សរការណនិយតាទិភេទេ សកេ អាយតនេ ‘‘ឥទមេវ សច្ច’’ន្តិ ទឡ្ហំ វទានោ កំ បរំ ឯត្ថ ទិដ្ឋិគតេ ‘‘ពាលោ’’តិ សហ ធម្មេន បស្សេយ្យ, ននុ សព្ពោបិ តស្ស មតេន បណ្ឌិតោ ឯវ សុប្បដិបន្នោ ឯវ ច. ឯវំ សន្តេ ច សយមេវ សោ មេធគមាវហេយ្យ បរំ វទំ ពាលមសុទ្ធិធម្មំ, សោបិ បរំ ‘‘ពាលោ ច អសុទ្ធិធម្មោ ច អយ’’ន្តិ វទន្តោ អត្តនាវ កលហំ អាវហេយ្យ. កស្មា? យស្មា សព្ពោបិ តស្ស មតេន បណ្ឌិតោ ឯវ សុប្បដិបន្នោ ឯវ ច.

៩០១. ឯវំ សព្ពថាបិ វិនិច្ឆយេ ឋត្វា សយំ បមាយ ឧទ្ធំស លោកស្មិំ វិវាទមេតិ, ទិដ្ឋិយំ ឋត្វា សយញ្ច សត្ថារាទីនិ មិនិត្វា សោ ភិយ្យោ វិវាទមេតីតិ. ឯវំ បន វិនិច្ឆយេសុ អាទីនវំ ញត្វា អរិយមគ្គេន ហិត្វាន សព្ពានិ វិនិច្ឆយានិ ន មេធគំ កុព្ពតិ ជន្តុ លោកេតិ អរហត្តនិកូដេន ទេសនំ និដ្ឋាបេសិ. ទេសនាបរិយោសានេ បុរាភេទសុត្តេ វុត្តសទិសោ ឯវាភិសមយោ អហោសីតិ.

បរមត្ថជោតិកាយ ខុទ្ទក-អដ្ឋកថាយ

សុត្តនិបាត-អដ្ឋកថាយ ចូឡព្យូហសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.