១. កាមសុត្តវណ្ណនា

៧៧៣. កាមំ កាមយមានស្សាតិ កាមសុត្តំ. កា ឧប្បត្តិ? ភគវតិ កិរ សាវត្ថិយំ វិហរន្តេ អញ្ញតរោ ព្រាហ្មណោ សាវត្ថិយា ជេតវនស្ស ច អន្តរេ អចិរវតីនទីតីរេ ‘‘យវំ វបិស្សាមី’’តិ ខេត្តំ កសតិ. ភគវា ភិក្ខុសង្ឃបរិវុតោ បិណ្ឌាយ បវិសន្តោ តំ ទិស្វា អាវជ្ជេន្តោ អទ្ទស – ‘‘អស្ស ព្រាហ្មណស្ស យវា វិនស្សិស្សន្តី’’តិ, បុន ឧបនិស្សយសម្បត្តិំ អាវជ្ជេន្តោ ចស្ស សោតាបត្តិផលស្ស ឧបនិស្សយំ អទ្ទស. ‘‘កទា បាបុណេយ្យា’’តិ អាវជ្ជេន្តោ ‘‘សស្សេ វិនដ្ឋេ សោកាភិភូតោ ធម្មទេសនំ សុត្វា’’តិ អទ្ទស. តតោ ចិន្តេសិ – ‘‘សចាហំ តទា ឯវ ព្រាហ្មណំ ឧបសង្កមិស្សាមិ, ន មេ ឱវាទំ សោតព្ពំ មញ្ញិស្សតិ. នានារុចិកា ហិ ព្រាហ្មណា, ហន្ទ, នំ ឥតោ បភុតិយេវ សង្គណ្ហាមិ, ឯវំ មយិ មុទុចិត្តោ ហុត្វា តទា ឱវាទំ សោស្សតី’’តិ ព្រាហ្មណំ ឧបសង្កមិត្វា អាហ – ‘‘កិំ, ព្រាហ្មណ, ករោសី’’តិ. ព្រាហ្មណោ ‘‘ឯវំ ឧច្ចាកុលីនោ សមណោ គោតមោ មយា សទ្ធិំ បដិសន្ថារំ ករោតី’’តិ តាវតកេនេវ ភគវតិ បសន្នចិត្តោ ហុត្វា ‘‘ខេត្តំ, ភោ គោតម, កសាមិ យវំ វបិស្សាមី’’តិ អាហ. អថ សារិបុត្តត្ថេរោ ចិន្តេសិ – ‘‘ភគវា ព្រាហ្មណេន សទ្ធិំ បដិសន្ថារំ អកាសិ, ន ច អហេតុ អប្បច្ចយា តថាគតា ឯវំ ករោន្តិ, ហន្ទាហម្បិ តេន សទ្ធិំ បដិសន្ថារំ ករោមី’’តិ ព្រាហ្មណំ ឧបសង្កមិត្វា តថេវ បដិសន្ថារមកាសិ. ឯវំ មហាមោគ្គល្លានត្ថេរោ សេសា ច អសីតិ មហាសាវកា. ព្រាហ្មណោ អតីវ អត្តមនោ អហោសិ.

អថ ភគវា សម្បជ្ជមានេបិ សស្សេ ឯកទិវសំ កតភត្តកិច្ចោ សាវត្ថិតោ ជេតវនំ គច្ឆន្តោ មគ្គា ឱក្កម្ម ព្រាហ្មណស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា អាហ – ‘‘សុន្ទរំ តេ, ព្រាហ្មណ, យវក្ខេត្ត’’ន្តិ. ‘‘ឯវំ, ភោ គោតម, សុន្ទរំ, សចេ សម្បជ្ជិស្សតិ, តុម្ហាកម្បិ សំវិភាគំ ករិស្សាមី’’តិ. អថស្ស ចតុមាសច្ចយេន យវា និប្ផជ្ជិំសុ. តស្ស ‘‘អជ្ជ វា ស្វេ វា លាយិស្សាមី’’តិ ឧស្សុក្កំ កុរុមានស្សេវ មហាមេឃោ ឧដ្ឋហិត្វា សព្ពរត្តិំ វស្សិ. អចិរវតី នទី បូរា អាគន្ត្វា សព្ពំ យវំ វហិ. ព្រាហ្មណោ សព្ពរត្តិំ អនត្តមនោ ហុត្វា បភាតេ នទីតីរំ គតោ សព្ពំ សស្សវិបត្តិំ ទិស្វា ‘‘វិនដ្ឋោម្ហិ, កថំ ទានិ ជីវិស្សាមី’’តិ ពលវសោកំ ឧប្បាទេសិ. ភគវាបិ តមេវ រត្តិំ បច្ចូសសមយេ ពុទ្ធចក្ខុនា លោកំ វោលោកេន្តោ ‘‘អជ្ជ ព្រាហ្មណស្ស ធម្មទេសនាកាលោ’’តិ ញត្វា ភិក្ខាចារវត្តេន សាវត្ថិំ បវិសិត្វា ព្រាហ្មណស្ស ឃរទ្វារេ អដ្ឋាសិ. ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ទិស្វា ‘‘សោកាភិភូតំ មំ អស្សាសេតុកាមោ សមណោ គោតមោ អាគតោ’’តិ ចិន្តេត្វា អាសនំ បញ្ញាបេត្វា បត្តំ គហេត្វា ភគវន្តំ និសីទាបេសិ. ភគវា ជានន្តោវ ព្រាហ្មណំ បុច្ឆិ – ‘‘កិំ ព្រាហ្មណ បទុដ្ឋចិត្តោ វិហាសី’’តិ? អាម, ភោ គោតម, សព្ពំ មេ យវក្ខេត្តំ ឧទកេន វូឡ្ហន្តិ. អថ ភគវា ‘‘ន, ព្រាហ្មណ, វិបន្នេ ទោមនស្សំ, សម្បន្នេ ច សោមនស្សំ កាតព្ពំ. កាមា ហិ នាម សម្បជ្ជន្តិបិ វិបជ្ជន្តិបី’’តិ វត្វា តស្ស ព្រាហ្មណស្ស សប្បាយំ ញត្វា ធម្មទេសនាវសេន ឥមំ សុត្តមភាសិ. តត្ថ សង្ខេបតោ បទត្ថសម្ពន្ធមត្តមេវ វណ្ណយិស្សាម, វិត្ថារោ បន និទ្ទេសេ (មហានិ. ១) វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ. យថា ច ឥមស្មិំ សុត្តេ, ឯវំ ឥតោ បរំ សព្ពសុត្តេសុ.

តត្ថ កាមន្តិ មនាបិយរូបាទិតេភូមកធម្មសង្ខាតំ វត្ថុកាមំ, កាមយមានស្សាតិ ឥច្ឆមានស្ស. តស្ស ចេ តំ សមិជ្ឈតីតិ តស្ស កាមយមានស្ស សត្តស្ស តំ កាមសង្ខាតំ វត្ថុ សមិជ្ឈតិ ចេ, សចេ សោ តំ លភតីតិ វុត្តំ ហោតិ. អទ្ធា បីតិមនោ ហោតីតិ ឯកំសំ តុដ្ឋចិត្តោ ហោតិ. លទ្ធាតិ លភិត្វា. មច្ចោតិ សត្តោ. យទិច្ឆតីតិ យំ ឥច្ឆតិ.

៧៧៤. តស្ស ចេ កាមយានស្សាតិ តស្ស បុគ្គលស្ស កាមេ ឥច្ឆមានស្ស, កាមេន វា យាយមានស្ស. ឆន្ទជាតស្សាតិ ជាតតណ្ហស្ស. ជន្តុនោតិ សត្តស្ស. តេ កាមា បរិហាយន្តីតិ តេ កាមា បរិហាយន្តិ ចេ. សល្លវិទ្ធោវ រុប្បតីតិ អថ អយោមយាទិនា សល្លេន វិទ្ធោ វិយ បីឡីយតិ.

៧៧៥. តតិយគាថាយ សង្ខេបត្ថោ – យោ បន ឥមេ កាមេ តត្ថ ឆន្ទរាគវិក្ខម្ភនេន វា សមុច្ឆេទេន វា អត្តនោ បាទេន សប្បស្ស សិរំ ឥវ បរិវជ្ជេតិ. សោ ភិក្ខុ សព្ពំ លោកំ វិសរិត្វា ឋិតត្តា លោកេ វិសត្តិកាសង្ខាតំ តណ្ហំ សតោ ហុត្វា សមតិវត្តតីតិ.

៧៧៦-៨. តតោ បរាសំ តិស្សន្នំ គាថានំ អយំ សង្ខេបត្ថោ – យោ ឯតំ សាលិក្ខេត្តាទិំ ខេត្តំ វា ឃរវត្ថាទិំ វត្ថុំ វា កហាបណសង្ខាតំ ហិរញ្ញំ វា គោអស្សភេទំ គវាស្សំ វា ឥត្ថិសញ្ញិកា ថិយោ វា ញាតិពន្ធវាទី ពន្ធូ វា អញ្ញេ វា មនាបិយរូបាទី បុថុ កាមេ អនុគិជ្ឈតិ, តំ បុគ្គលំ អពលសង្ខាតា កិលេសា ពលីយន្តិ សហន្តិ មទ្ទន្តិ, សទ្ធាពលាទិវិរហេន វា អពលំ តំ បុគ្គលំ អពលា កិលេសា ពលីយន្តិ, អពលត្តា ពលីយន្តីតិ អត្ថោ. អថ តំ កាមគិទ្ធំ កាមេ រក្ខន្តំ បរិយេសន្តញ្ច សីហាទយោ ច បាកដបរិស្សយា កាយទុច្ចរិតាទយោ ច អបាកដបរិស្សយា មទ្ទន្តិ, តតោ អបាកដបរិស្សយេហិ អភិភូតំ តំ បុគ្គលំ ជាតិអាទិទុក្ខំ ភិន្នំ នាវំ ឧទកំ វិយ អន្វេតិ. តស្មា កាយគតាសតិអាទិភាវនាយ ជន្តុ សទា សតោ ហុត្វា វិក្ខម្ភនសមុច្ឆេទវសេន រូបាទីសុ វត្ថុកាមេសុ សព្ពប្បការម្បិ កិលេសកាមំ បរិវជ្ជេន្តោ កាមានិ បរិវជ្ជយេ. ឯវំ តេ កាមេ បហាយ តប្បហានករមគ្គេនេវ ចតុព្ពិធម្បិ តរេ ឱឃំ តរេយ្យ តរិតុំ សក្កុណេយ្យ. តតោ យថា បុរិសោ ឧទកគរុកំ នាវំ សិញ្ចិត្វា លហុកាយ នាវាយ អប្បកសិរេនេវ បារគូ ភវេយ្យ, បារំ គច្ឆេយ្យ, ឯវមេវ អត្តភាវនាវំ កិលេសូទកគរុកំ សិញ្ចិត្វា លហុកេន អត្តភាវេន បារគូ ភវេយ្យ, សព្ពធម្មបារំ និព្ពានំ គតោ ភវេយ្យ, អរហត្តប្បត្តិយា គច្ឆេយ្យ ច, អនុបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា បរិនិព្ពាតីតិ អរហត្តនិកូដេន ទេសនំ និដ្ឋាបេសិ. ទេសនាបរិយោសានេ ព្រាហ្មណោ ច ព្រាហ្មណី ច សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហិំសូតិ.

បរមត្ថជោតិកាយ ខុទ្ទក-អដ្ឋកថាយ

សុត្តនិបាត-អដ្ឋកថាយ កាមសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.