៤. បូរឡាសសុត្ត-(សុន្ទរិកភារទ្វាជសុត្ត)-វណ្ណនា

ឯវំ មេ សុតន្តិ បូរឡាសសុត្តំ. កា ឧប្បត្តិ? ភគវា បច្ឆាភត្តកិច្ចាវសានេ ពុទ្ធចក្ខុនា លោកំ វោលោកេន្តោ សុន្ទរិកភារទ្វាជព្រាហ្មណំ អរហត្តស្ស ឧបនិស្សយសម្បន្នំ ទិស្វា ‘‘តត្ថ មយិ គតេ កថា បវត្តិស្សតិ, តតោ កថាវសានេ ធម្មទេសនំ សុត្វា ឯស ព្រាហ្មណោ បព្ពជិត្វា អរហត្តំ បាបុណិស្សតី’’តិ ច ញត្វា តត្ថ គន្ត្វា កថំ សមុដ្ឋាបេត្វា ឥមំ សុត្តមភាសិ.

តត្ថ ឯវំ មេ សុតន្តិអាទិ សង្គីតិការកានំ វចនំ. កិំជច្ចោ ភវន្តិអាទិ តស្ស ព្រាហ្មណស្ស, ន ព្រាហ្មណោ នោម្ហីតិអាទិ ភគវតោ. តំ សព្ពម្បិ សមោធានេត្វា ‘‘បូរឡាសសុត្ត’’ន្តិ វុច្ចតិ. តត្ថ វុត្តសទិសំ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ, អវុត្តំ វណ្ណយិស្សាម, តញ្ច ខោ ឧត្តានត្ថានិ បទានិ អនាមសន្តា. កោសលេសូតិ កោសលា នាម ជានបទិនោ រាជកុមារា. តេសំ និវាសោ ឯកោបិ ជនបទោ រុឡ្ហិសទ្ទេន ‘‘កោសលា’’តិ វុច្ចតិ. តស្មិំ កោសលេសុ ជនបទេ. កេចិ បន ‘‘យស្មា បុព្ពេ មហាបនាទំ រាជកុមារំ នានានាដកាទីនិ ទិស្វា សិតមត្តម្បិ អករោន្តំ សុត្វា រាជា អាណាបេសិ ‘យោ មម បុត្តំ ហសាបេតិ, សព្ពាភរណេហិ នំ អលង្ករោមី’តិ. តតោ នង្គលានិ ឆឌ្ឌេត្វា មហាជនកាយោ សន្និបតិ. តេ ច មនុស្សា អតិរេកសត្តវស្សានិ នានាកីឡិកាទយោ ទស្សេន្តាបិ តំ នាសក្ខិំសុ ហសាបេតុំ. តតោ សក្កោ ទេវនដំ បេសេសិ, សោ ទិព្ពនាដកំ ទស្សេត្វា ហសាបេសិ. អថ តេ មនុស្សា អត្តនោ អត្តនោ វសនោកាសាភិមុខា បក្កមិំសុ. តេ បដិបថេ មិត្តសុហជ្ជាទយោ ទិស្វា បដិសន្ថារមកំសុ ‘កច្ចិ ភោ កុសលំ, កច្ចិ ភោ កុសល’ន្តិ. តស្មា តំ ‘កុសល’ន្តិ សទ្ទំ ឧបាទាយ សោ បទេសោ ‘កោសលោ’តិ វុច្ចតី’’តិ វណ្ណយន្តិ. សុន្ទរិកាយ នទិយា តីរេតិ សុន្ទរិកាតិ ឯវំនាមិកាយ នទិយា តីរេ.

តេន ខោ បនាតិ យេន សមយេន ភគវា តំ ព្រាហ្មណំ វិនេតុកាមោ គន្ត្វា តស្សា នទិយា តីរេ សសីសំ បារុបិត្វា រុក្ខមូលេ និសជ្ជាសង្ខាតេន ឥរិយាបថវិហារេន វិហរតិ. សុន្ទរិកភារទ្វាជោតិ សោ ព្រាហ្មណោ តស្សា នទិយា តីរេ វសតិ អគ្គិញ្ច ជុហតិ, ភារទ្វាជោតិ ចស្ស គោត្តំ, តស្មា ឯវំ វុច្ចតិ. អគ្គិំ ជុហតីតិ អាហុតិបក្ខិបនេន ជាលេតិ. អគ្គិហុត្តំ បរិចរតីតិ អគ្យាយតនំ សម្មជ្ជនូបលេបនពលិកម្មាទិនា បយិរុបាសតិ. កោ នុ ខោ ឥមំ ហព្យសេសំ ភុញ្ជេយ្យាតិ សោ កិរ ព្រាហ្មណោ អគ្គិម្ហិ ជុហិត្វា អវសេសំ បាយាសំ ទិស្វា ចិន្តេសិ – ‘‘អគ្គិម្ហិ តាវ បក្ខិត្តបាយាសោ មហាព្រហ្មុនា ភុត្តោ, អយំ បន អវសេសោ អត្ថិ. តំ យទិ ព្រហ្មុនោ មុខតោ ជាតស្ស ព្រាហ្មណស្សេវ ទទេយ្យំ, ឯវំ មេ បិតរា សហ បុត្តោបិ សន្តប្បិតោ ភវេយ្យ, សុវិសោធិតោ ច ព្រហ្មលោកគាមិមគ្គោ អស្ស, ហន្ទាហំ ព្រាហ្មណំ គវេសាមី’’តិ. តតោ ព្រាហ្មណទស្សនត្ថំ ឧដ្ឋាយាសនា ចតុទ្ទិសា អនុវិលោកេសិ – ‘‘កោ នុ ខោ ឥមំ ហព្យសេសំ ភុញ្ជេយ្យា’’តិ.

អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេតិ តស្មិំ វនសណ្ឌេ សេដ្ឋរុក្ខមូលេ. សសីសំ បារុតន្តិ សហ សីសេន បារុតកាយំ. កស្មា បន ភគវា ឯវមកាសិ, កិំ នារាយនសង្ខាតពលោបិ ហុត្វា នាសក្ខិ ហិមបាតំ សីតវាតញ្ច បដិពាហិតុន្តិ? អត្ថេតំ ការណំ. ន ហិ ពុទ្ធា សព្ពសោ កាយបដិជគ្គនំ ករោន្តិ ឯវ, អបិច ភគវា ‘‘អាគតេ ព្រាហ្មណេ សីសំ វិវរិស្សាមិ, មំ ទិស្វា ព្រាហ្មណោ កថំ បវត្តេស្សតិ, អថស្ស កថានុសារេន ធម្មំ ទេសេស្សាមី’’តិ កថាបវត្តនត្ថំ ឯវមកាសិ. ទិស្វាន វាមេន…បេ… តេនុបសង្កមីតិ សោ កិរ ភគវន្តំ ទិស្វា ព្រាហ្មណោ ‘‘អយំ សសីសំ បារុបិត្វា សព្ពរត្តិំ បធានមនុយុត្តោ, ឥមស្ស ទក្ខិណោទកំ ទត្វា ឥមំ ហព្យសេសំ ទស្សាមី’’តិ ព្រាហ្មណសញ្ញី ហុត្វា ឯវ ឧបសង្កមិ. មុណ្ឌោ អយំ ភវំ, មុណ្ឌកោ អយំ ភវន្តិ សីសេ វិវរិតមត្តេវ កេសន្តំ ទិស្វា ‘‘មុណ្ឌោ’’តិ អាហ. តតោ សុដ្ឋុតរំ ឱលោកេន្តោ បរិត្តម្បិ សិខំ អទិស្វា ហីឡេន្តោ ‘‘មុណ្ឌកោ’’តិ អាហ. ឯវរូបា ហិ នេសំ ព្រាហ្មណានំ ទិដ្ឋិ. តតោ វាតិ យត្ថ ឋិតោ អទ្ទស, តម្ហា បទេសា មុណ្ឌាបីតិ កេនចិ ការណេន មុណ្ឌិតសីសាបិ ហោន្តិ.

៤៥៨. ន ព្រាហ្មណោ នោម្ហីតិ ឯត្ថ នការោ បដិសេធេ, នោការោ អវធារណេ ‘‘ន នោ សម’’ន្តិអាទីសុ (ខុ. បា. ៦.៣; សុ. និ. ២២៦) វិយ. តេន នេវម្ហិ ព្រាហ្មណោតិ ទស្សេតិ. ន រាជបុត្តោតិ ខត្តិយោ នម្ហិ. ន វេស្សាយនោតិ វេស្សោបិ នម្ហិ. ឧទកោចិ នោម្ហីតិ អញ្ញោបិ សុទ្ទោ វា ចណ្ឌាលោ វា កោចិ ន ហោមីតិ ឯវំ ឯកំសេនេវ ជាតិវាទសមុទាចារំ បដិក្ខិបតិ. កស្មា? មហាសមុទ្ទំ បត្តា វិយ ហិ នទិយោ បព្ពជ្ជូបគតា កុលបុត្តា ជហន្តិ បុរិមានិ នាមគោត្តានិ. បហារាទសុត្តញ្ចេត្ថ (អ. និ. ៨.១៩) សាធកំ. ឯវំ ជាតិវាទំ បដិក្ខិបិត្វា យថាភូតមត្តានំ អាវិករោន្តោ អាហ – ‘‘គោត្តំ បរិញ្ញាយ បុថុជ្ជនានំ, អកិញ្ចនោ មន្ត ចរាមិ លោកេ’’តិ. កថំ គោត្តំ បរិញ្ញាសីតិ ចេ? ភគវា ហិ តីហិ បរិញ្ញាហិ បញ្ចក្ខន្ធេ បរិញ្ញាសិ, តេសុ ច បរិញ្ញាតេសុ គោត្តំ បរិញ្ញាតមេវ ហោតិ. រាគាទិកិញ្ចនានំ បន អភាវេន សោ អកិញ្ចនោ មន្តា ជានិត្វា ញាណានុបរិវត្តីហិ កាយកម្មាទីហិ ចរតិ. តេនាហ – ‘‘គោត្តំ…បេ… លោកេ’’តិ. មន្តា វុច្ចតិ បញ្ញា, តាយ ចេស ចរតិ. តេនេវាហ – ‘‘មន្តំ ចរាមិ លោកេ’’តិ ឆន្ទវសេន រស្សំ កត្វា.

៤៥៩-៦០. ឯវំ អត្តានំ អាវិកត្វា ឥទានិ ‘‘ឯវំ ឱឡារិកំ លិង្គម្បិ ទិស្វា បុច្ឆិតព្ពាបុច្ឆិតព្ពំ ន ជានាសី’’តិ ព្រាហ្មណស្ស ឧបារម្ភំ អារោបេន្តោ អាហ – ‘‘សង្ឃាដិវាសី…បេ… គោត្តបញ្ហ’’ន្តិ. ឯត្ថ ច ឆិន្នសង្ឃដិតដ្ឋេន តីណិបិ ចីវរានិ ‘‘សង្ឃាដី’’តិ អធិប្បេតានិ, តានិ និវាសេតិ បរិទហតីតិ សង្ឃាដិវាសី. អគហោតិ អគេហោ, និត្តណ្ហោតិ អធិប្បាយោ. និវាសាគារំ បន ភគវតោ ជេតវនេ មហាគន្ធកុដិករេរិមណ្ឌលមាឡកោសម្ពកុដិចន្ទនមាលាទិអនេកប្បការំ, តំ សន្ធាយ ន យុជ្ជតិ. និវុត្តកេសោតិ អបនីតកេសោ, ឱហារិតកេសមស្សូតិ វុត្តំ ហោតិ. អភិនិព្ពុតត្តោតិ អតីវ វូបសន្តបរិឡាហចិត្តោ, គុត្តចិត្តោ វា. អលិប្បមានោ ឥធ មាណវេហីតិ ឧបករណសិនេហស្ស បហីនត្តា មនុស្សេហិ អលិត្តោ អសំសដ្ឋោ ឯកន្តវិវិត្តោ. អកល្លំ មំ ព្រាហ្មណាតិ យ្វាហំ ឯវំ សង្ឃាដិវាសី…បេ… អលិប្បមានោ ឥធ មាណវេហិ, តំ មំ ត្វំ, ព្រាហ្មណ, បាកតិកានិ នាមគោត្តានិ អតីតំ បព្ពជិតំ សមានំ អប្បតិរូបំ គោត្តបញ្ហំ បុច្ឆសីតិ.

ឯវំ វុត្តេ ឧបារម្ភំ មោចេន្តោ ព្រាហ្មណោ អាហ – បុច្ឆន្តិ វេ, ភោ ព្រាហ្មណា, ព្រាហ្មណេភិ សហ ‘‘ព្រាហ្មណោ នោ ភវ’’ន្តិ. តត្ថ ព្រាហ្មណោ នោតិ ព្រាហ្មណោ នូតិ អត្ថោ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – នាហំ ភោ អកល្លំ បុច្ឆាមិ. អម្ហាកញ្ហិ ព្រាហ្មណសមយេ ព្រាហ្មណា ព្រាហ្មណេហិ សហ សមាគន្ត្វា ‘‘ព្រាហ្មណោ នុ ភវំ, ភារទ្វាជោ នុ ភវ’’ន្តិ ឯវំ ជាតិម្បិ គោត្តម្បិ បុច្ឆន្តិ ឯវាតិ.

៤៦១-២. ឯវំ វុត្តេ ភគវា ព្រាហ្មណស្ស ចិត្តមុទុភាវករណត្ថំ មន្តេសុ អត្តនោ បកតញ្ញុតំ បកាសេន្តោ អាហ – ‘‘ព្រាហ្មណោ ហិ ចេ ត្វំ ព្រូសិ…បេ… ចតុវីសតក្ខរ’’ន្តិ. តស្សត្ថោ – សចេ ត្វំ ‘‘ព្រាហ្មណោ អហំ’’តិ ព្រូសិ, មញ្ច អព្រាហ្មណំ ព្រូសិ, តស្មា ភវន្តំ សាវិត្តិំ បុច្ឆាមិ តិបទំ ចតុវីសតក្ខរំ, តំ មេ ព្រូហីតិ. ឯត្ថ ច ភគវា បរមត្ថវេទានំ តិណ្ណំ បិដកានំ អាទិភូតំ បរមត្ថព្រាហ្មណេហិ សព្ពពុទ្ធេហិ បកាសិតំ អត្ថសម្បន្នំ ព្យញ្ជនសម្បន្នញ្ច ‘‘ពុទ្ធំ សរណំ គច្ឆាមិ, ធម្មំ សរណំ គច្ឆាមិ, សង្ឃំ សរណំ គច្ឆាមី’’តិ ឥមំ អរិយសាវិត្តិំ សន្ធាយ បុច្ឆតិ. យទិបិ ហិ ព្រាហ្មណោ អញ្ញំ វទេយ្យ, អទ្ធា នំ ភគវា ‘‘នាយំ, ព្រាហ្មណ, អរិយស្ស វិនយេ សាវិត្តីតិ វុច្ចតី’’តិ តស្ស អសារកត្តំ ទស្សេត្វា ឥធេវ បតិដ្ឋាបេយ្យ. ព្រាហ្មណោ បន ‘‘សាវិត្តិំ បុច្ឆាមិ តិបទំ ចតុវីសតក្ខរ’’ន្តិ ឥទំ អត្តនោ សមយសិទ្ធំ សាវិត្តិលក្ខណព្យញ្ជនកំ ព្រហ្មស្សរេន និច្ឆារិតវចនំ សុត្វាវ ‘‘អទ្ធាយំ សមណោ ព្រាហ្មណសមយេ និដ្ឋំ គតោ, អហំ បន អញ្ញាណេន ‘អព្រាហ្មណោ អយ’ន្តិ បរិភវិំ, សាធុរូបោ មន្តបារគូ ព្រាហ្មណោវ ឯសោ’’តិ និដ្ឋំ គន្ត្វា ‘‘ហន្ទ នំ យញ្ញវិធិំ ទក្ខិណេយ្យវិធិញ្ច បុច្ឆាមី’’តិ តមត្ថំ បុច្ឆន្តោ ‘‘កិំនិស្សិតា…បេ… លោកេ’’តិ ឥមំ វិសមគាថាបទត្តយមាហ. តស្សត្ថោ – កិំនិស្សិតា កិមធិប្បាយា កិំ បត្ថេន្តា ឥសយោ ច ខត្តិយា ច ព្រាហ្មណា ច អញ្ញេ ច មនុជា ទេវតានំ អត្ថាយ យញ្ញំ អកប្បយិំសុ. យញ្ញមកប្បយិំសូតិ មការោ បទសន្ធិករោ. អកប្បយិំសូតិ សំវិទហិំសុ អកំសុ. បុថូតិ ពហូ អន្នបានទានាទិនា ភេទេន អនេកប្បការេ បុថូ វា ឥសយោ មនុជា ខត្តិយា ព្រាហ្មណា ច កិំនិស្សិតា យញ្ញមកប្បយិំសុ. កថំ នេសំ តំ កម្មំ សមិជ្ឈតីតិ ឥមិនាធិប្បាយេន បុច្ឆតិ.

៤៦៣. អថស្ស ភគវា តមត្ថំ ព្យាករោន្តោ ‘‘យទន្តគូ វេទគូ យញ្ញកាលេ. យស្សាហុតិំ លភេ តស្សិជ្ឈេតិ ព្រូមី’’តិ ឥទំ សេសបទទ្វយមាហ. តត្ថ យទន្តគូតិ យោ អន្តគូ, ឱការស្ស អការោ, ទការោ ច បទសន្ធិករោ ‘‘អសាធារណមញ្ញេស’’ន្តិអាទីសុ (ខុ. បា. ៨.៩) មការោ វិយ. អយំ បន អត្ថោ – យោ វដ្ដទុក្ខស្ស តីហិ បរិញ្ញាហិ អន្តគតត្តា អន្តគូ, ចតូហិ ច មគ្គញាណវេទេហិ កិលេសេ វិជ្ឈិត្វា គតត្តា វេទគូ, សោ យស្ស ឥសិមនុជខត្តិយព្រាហ្មណានំ អញ្ញតរស្ស យញ្ញកាលេ យស្មិំ កិស្មិញ្ចិ អាហារេ បច្ចុបដ្ឋិតេ អន្តមសោ វនបណ្ណមូលផលាទិម្ហិបិ អាហុតិំ លភេ, តតោ កិញ្ចិ ទេយ្យធម្មំ លភេយ្យ, តស្ស តំ យញ្ញកម្មំ ឥជ្ឈេ សមិជ្ឈេយ្យ, មហប្ផលំ ភវេយ្យាតិ ព្រូមីតិ.

៤៦៤. អថ ព្រាហ្មណោ តំ ភគវតោ បរមត្ថយោគគម្ភីរំ អតិមធុរគិរនិព្ពិការសរសម្បន្នំ ទេសនំ សុត្វា សរីរសម្បត្តិសូចិតញ្ចស្ស សព្ពគុណសម្បត្តិំ សម្ភាវយមានោ បីតិសោមនស្សជាតោ ‘‘អទ្ធា ហិ តស្សា’’តិ គាថមាហ. តត្ថ ឥតិ ព្រាហ្មណោតិ សង្គីតិការានំ វចនំ, សេសំ ព្រាហ្មណស្ស. តស្សត្ថោ – អទ្ធា ហិ តស្ស មយ្ហំ ហុតមិជ្ឈេ, អយំ អជ្ជ ទេយ្យធម្មោ ឥជ្ឈិស្សតិ សមិជ្ឈិស្សតិ មហប្ផលោ ភវិស្សតិ យំ តាទិសំ វេទគុមទ្ទសាម, យស្មា តាទិសំ ភវន្តរូបំ វេទគុំ អទ្ទសាម. ត្វញ្ញេវ ហិ សោ វេទគូ, ន អញ្ញោ. ឥតោ បុព្ពេ បន តុម្ហាទិសានំ វេទគូនំ អន្តគូនញ្ច អទស្សនេន អម្ហាទិសានំ យញ្ញេ បដិយត្តំ អញ្ញោ ជនោ ភុញ្ជតិ បូរឡាសំ ចរុកញ្ច បូវញ្ចាតិ.

៤៦៥. តតោ ភគវា អត្តនិ បសន្នំ វចនបដិគ្គហណសជ្ជំ ព្រាហ្មណំ វិទិត្វា យថាស្ស សុដ្ឋុ បាកដា ហោន្តិ, ឯវំ នានប្បការេហិ ទក្ខិណេយ្យេ បកាសេតុកាមោ ‘‘តស្មាតិហ ត្វ’’ន្តិ គាថមាហ. តស្សត្ថោ – យស្មា មយិ បសន្នោសិ, តស្មា បន ឥហ ត្វំ, ព្រាហ្មណ, ឧបសង្កម្ម បុច្ឆាតិ អត្តានំ ទស្សេន្តោ អាហ. ឥទានិ ឥតោ បុព្ពំ អត្ថេនអត្ថិកបទំ បរបទេន សម្ពន្ធិតព្ពំ – អត្ថេន អត្ថិកោ តស្ស អត្ថត្ថិកភាវស្ស អនុរូបំ កិលេសគ្គិវូបសមេន សន្តំ, កោធធូមវិគមេន វិធូមំ, ទុក្ខាភាវេន អនីឃំ, អនេកវិធអាសាភាវេន និរាសំ អប្បេវិធ ឯកំសេន ឥធ ឋិតោវ ឥធ វា សាសនេ អភិវិន្ទេ លច្ឆសិ អធិគច្ឆិស្សសិ សុមេធំ វរបញ្ញំ ខីណាសវទក្ខិណេយ្យន្តិ. អថ វា យស្មា មយិ បសន្នោសិ, តស្មាតិហ, ត្វំ ព្រាហ្មណ, អត្ថេន អត្ថិកោ សមានោ ឧបសង្កម្ម បុច្ឆ សន្តំ វិធូមំ អនីឃំ និរាសន្តិ អត្តានំ ទស្សេន្តោ អាហ. ឯវំ បុច្ឆន្តោ អប្បេវិធ អភិវិន្ទេ សុមេធំ ខីណាសវទក្ខិណេយ្យន្តិ ឯវម្បេត្ថ យោជនា វេទិតព្ពា.

៤៦៦. អថ ព្រាហ្មណោ យថានុសិដ្ឋំ បដិបជ្ជមានោ ភគវន្តំ អាហ – ‘‘យញ្ញេ រតោហំ…បេ… ព្រូហិ មេត’’ន្តិ. តត្ថ យញ្ញោ យាគោ ទានន្តិ អត្ថតោ ឯកំ. តស្មា ទានរតោ អហំ, តាយ ឯវ ទានារាមតាយ ទានំ ទាតុកាមោ, ន បន ជានាមិ, ឯវំ អជានន្តំ អនុសាសតុ មំ ភវំ. អនុសាសន្តោ ច ឧត្តានេនេវ នយេន យត្ថ ហុតំ ឥជ្ឈតេ ព្រូហិ មេតន្តិ ឯវមេត្ថ អត្ថយោជនា វេទិតព្ពា. ‘‘យថាហុត’’ន្តិបិ បាឋោ.

៤៦៧. អថស្ស ភគវា វត្តុកាមោ អាហ – ‘‘តេន ហិ…បេ… ទេសេស្សាមី’’តិ. ឱហិតសោតស្ស ចស្ស អនុសាសនត្ថំ តាវ ‘‘មា ជាតិំ បុច្ឆី’’តិ គាថមាហ. តត្ថ មា ជាតិំ បុច្ឆីតិ យទិ ហុតសមិទ្ធិំ ទានមហប្ផលតំ បច្ចាសីសសិ, ជាតិំ មា បុច្ឆ. អការណញ្ហិ ទក្ខិណេយ្យវិចារណាយ ជាតិ. ចរណញ្ច បុច្ឆាតិ អបិច ខោ សីលាទិគុណភេទំ ចរណំ បុច្ឆ. ឯតញ្ហិ ទក្ខិណេយ្យវិចារណាយ ការណំ.

ឥទានិស្ស តមត្ថំ វិភាវេន្តោ និទស្សនមាហ – ‘‘កដ្ឋា ហវេ ជាយតិ ជាតវេទោ’’តិអាទិ. តត្រាយមធិប្បាយោ – ឥធ កដ្ឋា អគ្គិ ជាយតិ, ន ច សោ សាលាទិកដ្ឋា ជាតោ ឯវ អគ្គិកិច្ចំ ករោតិ, សាបានទោណិអាទិកដ្ឋា ជាតោ ន ករោតិ, អបិច ខោ អត្តនោ អច្ចិអាទិគុណសម្បន្នត្តា ឯវ ករោតិ. ឯវំ ន ព្រាហ្មណកុលាទីសុ ជាតោ ឯវ ទក្ខិណេយ្យោ ហោតិ, ចណ្ឌាលកុលាទីសុ ជាតោ ន ហោតិ, អបិច ខោ នីចាកុលីនោបិ ឧច្ចាកុលីនោបិ ខីណាសវមុនិ ធិតិមា ហិរីនិសេធោ អាជានិយោ ហោតិ, ឥមាយ ធិតិហិរិបមុខាយ គុណសម្បត្តិយា ជាតិមា ឧត្តមទក្ខិណេយ្យោ ហោតិ. សោ ហិ ធិតិយា គុណេ ធារយតិ, ហិរិយា ទោសេ និសេធេតិ. វុត្តញ្ចេតំ ‘‘ហិរិយា ហិ សន្តោ ន ករោន្តិ បាប’’ន្តិ. តេន តេ ព្រូមិ –

‘‘មា ជាតិំ បុច្ឆី ចរណញ្ច បុច្ឆ,

កដ្ឋា ហវេ ជាយតិ ជាតវេទោ;

នីចាកុលីនោបិ មុនី ធិតីមា,

អាជានិយោ ហោតិ ហិរីនិសេធោ’’តិ. –

ឯស សង្ខេបោ, វិត្ថារោ បន អស្សលាយនសុត្តានុសារេន (ម. និ. ២.៤០១ អាទយោ) វេទិតព្ពោ.

៤៦៨. ឯវមេតំ ភគវា ចាតុវណ្ណិសុទ្ធិយា អនុសាសិត្វា ឥទានិ យត្ថ ហុតំ ឥជ្ឈតេ, យថា ច ហុតំ ឥជ្ឈតេ, តមត្ថំ ទស្សេតុំ ‘‘សច្ចេន ទន្តោ’’តិអាទិគាថមាហ. តត្ថ សច្ចេនាតិ បរមត្ថសច្ចេន. តញ្ហិ បត្តោ ទន្តោ ហោតិ. តេនាហ – ‘‘សច្ចេន ទន្តោ’’តិ. ទមសា ឧបេតោតិ ឥន្ទ្រិយទមេន សមន្នាគតោ. វេទន្តគូតិ វេទេហិ វា កិលេសានំ អន្តំ គតោ, វេទានំ វា អន្តំ ចតុត្ថមគ្គញាណំ គតោ. វូសិតព្រហ្មចរិយោតិ បុន វសិតព្ពាភាវតោ វុត្ថមគ្គព្រហ្មចរិយោ. កាលេន តម្ហិ ហព្យំ បវេច្ឆេតិ អត្តនោ ទេយ្យធម្មដ្ឋិតកាលំ តស្ស សម្មុខីភាវកាលញ្ច ឧបលក្ខេត្វា តេន កាលេន តាទិសេ ទក្ខិណេយ្យេ ទេយ្យធម្មំ បវេច្ឆេយ្យ, បវេសេយ្យ បដិបាទេយ្យ.

៤៦៩-៧១. កាមេតិ វត្ថុកាមេ ច កិលេសកាមេ ច. សុសមាហិតិន្ទ្រិយាតិ សុដ្ឋុ សមាហិតឥន្ទ្រិយា, អវិក្ខិត្តឥន្ទ្រិយាតិ វុត្តំ ហោតិ. ចន្ទោវ រាហុគ្គហណា បមុត្តាតិ យថា ចន្ទោ រាហុគ្គហណា, ឯវំ កិលេសគ្គហណា បមុត្តា យេ អតីវ ភាសន្តិ ចេវ តបន្តិ ច. សតាតិ សតិសម្បន្នា. មមាយិតានីតិ តណ្ហាទិដ្ឋិមមាយិតានិ.

៤៧២. យោ កាមេ ហិត្វាតិ ឥតោ បភុតិ អត្តានំ សន្ធាយ វទតិ. តត្ថ កាមេ ហិត្វាតិ កិលេសកាមេ បហាយ. អភិភុយ្យចារីតិ តេសំ បហីនត្តា វត្ថុកាមេ អភិភុយ្យចារី. ជាតិមរណស្ស អន្តំ នាម និព្ពានំ វុច្ចតិ, តញ្ច យោ វេទិ អត្តនោ បញ្ញាពលេន អញ្ញាសិ. ឧទករហទោ វាតិ យេ ឥមេ អនោតត្តទហោ កណ្ណមុណ្ឌទហោ រថការទហោ ឆទ្ទន្តទហោ កុណាលទហោ មន្ទាកិនិទហោ សីហប្បបាតទហោតិ ហិមវតិ សត្ត មហារហទា អគ្គិសូរិយសន្តាបេហិ អសម្ផុដ្ឋត្តា និច្ចំ សីតលា, តេសំ អញ្ញតរោ ឧទករហទោវ សីតោ បរិនិព្ពុតកិលេសបរិឡាហត្តា.

៤៧៣. សមោតិ តុល្យោ. សមេហីតិ វិបស្សិអាទីហិ ពុទ្ធេហិ. តេ ហិ បដិវេធសមត្តា ‘‘សមា’’តិ វុច្ចន្តិ. នត្ថិ តេសំ បដិវេធេនាធិគន្តព្ពេសុ គុណេសុ, បហាតព្ពេសុ វា ទោសេសុ វេមត្តតា, អទ្ធានអាយុកុលប្បមាណាភិនិក្ខមនបធានពោធិរស្មីហិ បន នេសំ វេមត្តតា ហោតិ. តថា ហិ តេ ហេដ្ឋិមបរិច្ឆេទេន ចតូហិ អសង្ខ្យេយ្យេហិ កប្បសតសហស្សេន ច បារមិយោ បូរេន្តិ, ឧបរិមបរិច្ឆេទេន សោឡសហិ អសង្ខ្យេយ្យេហិ កប្បសតសហស្សេន ច. អយំ នេសំ អទ្ធានវេមត្តតា. ហេដ្ឋិមបរិច្ឆេទេន ច វស្សសតាយុកកាលេ ឧប្បជ្ជន្តិ, ឧបរិមបរិច្ឆេទេន វស្សសតសហស្សាយុកកាលេ. អយំ នេសំ អាយុវេមត្តតា. ខត្តិយកុលេ វា ព្រាហ្មណកុលេ វា ឧប្បជ្ជន្តិ. អយំ កុលវេមត្តតា. ឧច្ចា វា ហោន្តិ អដ្ឋាសីតិហត្ថប្បមាណា, នីចា វា បន្នរសអដ្ឋារសហត្ថប្បមាណា. អយំ បមាណវេមត្តតា. ហត្ថិអស្សរថសិវិកាទីហិ និក្ខមន្តិ វេហាសេន វា. តថា ហិ វិបស្សិកកុសន្ធា អស្សរថេន និក្ខមិំសុ, សិខីកោណាគមនា ហត្ថិក្ខន្ធេន, វេស្សភូ សិវិកាយ, កស្សបោ វេហាសេន, សក្យមុនិ អស្សបិដ្ឋិយា. អយំ នេក្ខម្មវេមត្តតា. សត្តាហំ វា បធានមនុយុញ្ជន្តិ, អឌ្ឍមាសំ, មាសំ, ទ្វេមាសំ, តេមាសំ, ចតុមាសំ, បញ្ចមាសំ, ឆមាសំ, ឯកវស្សំ ទ្វិតិចតុបញ្ចឆវស្សានិ វា. អយំ បធានវេមត្តតា. អស្សត្ថោ វា ពោធិរុក្ខោ ហោតិ និគ្រោធាទីនំ វា អញ្ញតរោ. អយំ ពោធិវេមត្តតា. ព្យាមាសីតិអនន្តបភាយុត្តា ហោន្តិ. តត្ថ ព្យាមប្បភា វា អសីតិប្បភា វា សព្ពេសំ សមានា, អនន្តប្បភា បន ទូរម្បិ គច្ឆតិ អាសន្នម្បិ, ឯកគាវុតំ ទ្វិគាវុតំ យោជនំ អនេកយោជនំ ចក្កវាឡបរិយន្តម្បិ, មង្គលស្ស ពុទ្ធស្ស សរីរប្បភា ទសសហស្សចក្កវាឡំ អគមាសិ. ឯវំ សន្តេបិ មនសា ចិន្តាយត្តាវ សព្ពពុទ្ធានំ, យោ យត្តកមិច្ឆតិ, តស្ស តត្តកំ គច្ឆតិ. អយំ រស្មិវេមត្តតា. ឥមា អដ្ឋ វេមត្តតា ឋបេត្វា អវសេសេសុ បដិវេធេនាធិគន្តព្ពេសុ គុណេសុ, បហាតព្ពេសុ វា ទោសេសុ នត្ថិ នេសំ វិសេសោ, តស្មា ‘‘សមា’’តិ វុច្ចន្តិ. ឯវមេតេហិ សមោ សមេហិ.

វិសមេហិ ទូរេតិ ន សមា វិសមា, បច្ចេកពុទ្ធាទយោ អវសេសសព្ពសត្តា. តេហិ វិសមេហិ អសទិសតាយ ទូរេ. សកលជម្ពុទីបំ បូរេត្វា បល្លង្កេន បល្លង្កំ សង្ឃដ្ដេត្វា និសិន្នា បច្ចេកពុទ្ធាបិ ហិ គុណេហិ ឯកស្ស សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស កលំ នាគ្ឃន្តិ សោឡសិំ, កោ បន វាទោ សាវកាទីសុ. តេនាហ – ‘‘វិសមេហិ ទូរេ’’តិ. តថាគតោ ហោតីតិ ឧភយបទេហិ ទូរេតិ យោជេតព្ពំ. អនន្តបញ្ញោតិ អបរិមិតបញ្ញោ. លោកិយមនុស្សានញ្ហិ បញ្ញំ ឧបនិធាយ អដ្ឋមកស្ស បញ្ញា អធិកា, តស្ស បញ្ញំ ឧបនិធាយ សោតាបន្នស្ស. ឯវំ យាវ អរហតោ បញ្ញំ ឧបនិធាយ បច្ចេកពុទ្ធស្ស បញ្ញា អធិកា, បច្ចេកពុទ្ធស្ស បញ្ញំ បន ឧបនិធាយ តថាគតស្ស បញ្ញា អធិកាតិ ន វត្តព្ពា, អនន្តា ឥច្ចេវ បន វត្តព្ពា. តេនាហ – ‘‘អនន្តបញ្ញោ’’តិ. អនូបលិត្តោតិ តណ្ហាទិដ្ឋិលេបេហិ អលិត្តោ. ឥធ វា ហុរំ វាតិ ឥធលោកេ វា បរលោកេ វា. យោជនា បនេត្ថ – សមោ សមេហិ វិសមេហិ ទូរេ តថាគតោ ហោតិ. កស្មា? យស្មា អនន្តបញ្ញោ អនុបលិត្តោ ឥធ វា ហុរំ វា, តេន តថាគតោ អរហតិ បូរឡាសន្តិ.

៤៧៤. យម្ហិ ន មាយាតិ អយំ បន គាថា អញ្ញា ច ឦទិសា មាយាទិទោសយុត្តេសុ ព្រាហ្មណេសុ ទក្ខិណេយ្យសញ្ញាបហានត្ថំ វុត្តាតិ វេទិតព្ពា. តត្ថ អមមោតិ សត្តសង្ខារេសុ ‘‘ឥទំ មមា’’តិ បហីនមមាយិតភាវោ.

៤៧៥. និវេសនន្តិ តណ្ហាទិដ្ឋិនិវេសនំ. តេន ហិ មនោ តីសុ ភវេសុ និវិសតិ, តេន តំ ‘‘និវេសនំ មនសោ’’តិ វុច្ចតិ. តត្ថេវ វា និវិសតិ តំ ហិត្វា គន្តុំ អសមត្ថតាយ. តេនបិ ‘‘និវេសន’’ន្តិ វុច្ចតិ. បរិគ្គហាតិ តណ្ហាទិដ្ឋិយោ ឯវ, តាហិ បរិគ្គហិតធម្មា វា. កេចីតិ អប្បមត្តកាបិ. អនុបាទិយានោតិ តេសំ និវេសនបរិគ្គហានំ អភាវា កញ្ចិ ធម្មំ អនុបាទិយមានោ.

៤៧៦. សមាហិតោ មគ្គសមាធិនា. ឧទតារីតិ ឧត្តិណ្ណោ. ធម្មំ ចញ្ញាសីតិ សព្ពញ្ច ញេយ្យធម្មំ អញ្ញាសិ. បរមាយ ទិដ្ឋិយាតិ សព្ពញ្ញុតញ្ញាណេន.

៤៧៧. ភវាសវាតិ ភវតណ្ហាឈាននិកន្តិសស្សតទិដ្ឋិសហគតា រាគា. វចីតិ វាចា. ខរាតិ កក្ខឡា ផរុសា. វិធូបិតាតិ ទឌ្ឍា. អត្ថគតាតិ អត្ថង្គតា. ន សន្តីតិ វិធូបិតត្តា អត្ថង្គតត្តា ច. ឧភយេហិ បន ឧភយំ យោជេតព្ពំ សព្ពធីតិ សព្ពេសុ ខន្ធាយតនាទីសុ.

៤៧៨. មានសត្តេសូតិ មានេន លគ្គេសុ. ទុក្ខំ បរិញ្ញាយាតិ វដ្ដទុក្ខំ តីហិ បរិញ្ញាហិ បរិជានិត្វា. សខេត្តវត្ថុន្តិ សហេតុបច្ចយំ, សទ្ធិំ កម្មកិលេសេហីតិ វុត្តំ ហោតិ.

៤៧៩. អាសំ អនិស្សាយាតិ តណ្ហំ អនល្លីយិត្វា. វិវេកទស្សីតិ និព្ពានទស្សី. បរវេទិយន្តិ បរេហិ ញាបេតព្ពំ. ទិដ្ឋិមុបាតិវត្តោតិ ទ្វាសដ្ឋិភេទម្បិ មិច្ឆាទិដ្ឋិំ អតិក្កន្តោ. អារម្មណាតិ បច្ចយា, បុនព្ភវការណានីតិ វុត្តំ ហោតិ.

៤៨០. បរោបរាតិ វរាវរា សុន្ទរាសុន្ទរា. បរា វា ពាហិរា, អបរា អជ្ឈត្តិកា. សមេច្ចាតិ ញាណេន បដិវិជ្ឈិត្វា. ធម្មាតិ ខន្ធាយតនាទយោ ធម្មា. ឧបាទានខយេ វិមុត្តោតិ និព្ពានេ និព្ពានារម្មណតោ វិមុត្តោ, និព្ពានារម្មណវិមុត្តិលាភីតិ អត្ថោ.

៤៨១. សំយោជនំជាតិខយន្តទស្សីតិ សំយោជនក្ខយន្តទស្សី ជាតិក្ខយន្តទស្សី ច. សំយោជនក្ខយន្តេន ចេត្ថ សឧបាទិសេសា និព្ពានធាតុ, ជាតិក្ខយន្តេន អនុបាទិសេសា វុត្តា. ខយន្តោតិ ហិ អច្ចន្តខយស្ស សមុច្ឆេទប្បហានស្សេតំ អធិវចនំ. អនុនាសិកលោបោ ចេត្ថ ‘‘វិវេកជំ បីតិសុខ’’ន្តិអាទីសុ វិយ ន កតោ. យោបានុទីតិ យោ អបនុទិ. រាគបថន្តិ រាគារម្មណំ, រាគមេវ វា. រាគោបិ ហិ ទុគ្គតីនំ បថត្តា ‘‘រាគបថោ’’តិ វុច្ចតិ កម្មបថោ វិយ. សុទ្ធោ និទោសោ វិមលោ អកាចោតិ បរិសុទ្ធកាយសមាចារាទិតាយ សុទ្ធោ. យេហិ ‘‘រាគទោសា អយំ បជា, ទោសទោសា, មោហទោសា’’តិ វុច្ចតិ. តេសំ អភាវា និទោសោ. អដ្ឋបុរិសមលវិគមា វិមលោ, ឧបក្កិលេសាភាវតោ អកាចោ. ឧបក្កិលិដ្ឋោ ហិ ឧបក្កិលេសេន ‘‘សកាចោ’’តិ វុច្ចតិ. សុទ្ធោ វា យស្មា និទ្ទោសោ, និទ្ទោសតាយ វិមលោ, ពាហិរមលាភាវេន វិមលត្តា អកាចោ. សមលោ ហិ ‘‘សកាចោ’’តិ វុច្ចតិ. វិមលត្តា វា អាគុំ ន ករោតិ, តេន អកាចោ. អាគុកិរិយា ហិ ឧបឃាតករណតោ ‘‘កាចោ’’តិ វុច្ចតិ.

៤៨២. អត្តនោ អត្តានំ នានុបស្សតីតិ ញាណសម្បយុត្តេន ចិត្តេន វិបស្សន្តោ អត្តនោ ខន្ធេសុ អញ្ញំ អត្តានំ នាម ន បស្សតិ, ខន្ធមត្តមេវ បស្សតិ. យា ចាយំ ‘‘អត្តនាវ អត្តានំ សញ្ជានាមី’’តិ តស្ស សច្ចតោ ថេតតោ ទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជតិ, តស្សា អភាវា អត្តនោ អត្តានំ នានុបស្សតិ, អញ្ញទត្ថុ បញ្ញាយ ខន្ធេ បស្សតិ. មគ្គសមាធិនា សមាហិតោ, កាយវង្កាទីនំ អភាវា ឧជ្ជុគតោ, លោកធម្មេហិ អកម្បនីយតោ ឋិតត្តោ, តណ្ហាសង្ខាតាយ ឯជាយ បញ្ចន្នំ ចេតោខិលានញ្ច អដ្ឋដ្ឋានាយ កង្ខាយ ច អភាវា អនេជោ អខិលោ អកង្ខោ.

៤៨៣. មោហន្តរាតិ មោហការណា មោហបច្ចយា, សព្ពកិលេសានមេតំ អធិវចនំ. សព្ពេសុ ធម្មេសុ ច ញាណទស្សីតិ សច្ឆិកតសព្ពញ្ញុតញ្ញាណោ. តញ្ហិ សព្ពេសុ ធម្មេសុ ញាណំ, តញ្ច ភគវា បស្សិ, ‘‘អធិគតំ មេ’’តិ សច្ឆិកត្វា វិហាសិ. តេន វុច្ចតិ ‘‘សព្ពេសុ ធម្មេសុ ច ញាណទស្សី’’តិ. សម្ពោធិន្តិ អរហត្តំ. អនុត្តរន្តិ បច្ចេកពុទ្ធសាវកេហិ អសាធារណំ. សិវន្តិ ខេមំ និរុបទ្ទវំ សស្សិរិកំ វា. យក្ខស្សាតិ បុរិសស្ស. សុទ្ធីតិ វោទានតា. ឯត្ថ ហិ មោហន្តរាភាវេន សព្ពទោសាភាវោ, តេន សំសារការណសមុច្ឆេទោ អន្តិមសរីរធារិតា, ញាណទស្សិតាយ សព្ពគុណសម្ភវោ. តេន អនុត្តរា សម្ពោធិបត្តិ, ឥតោ បរញ្ច បហាតព្ពមធិគន្តព្ពំ វា នត្ថិ. តេនាហ – ‘‘ឯត្តាវតា យក្ខស្ស សុទ្ធី’’តិ.

៤៨៤. ឯវំ វុត្តេ ព្រាហ្មណោ ភិយ្យោសោមត្តាយ ភគវតិ បសន្នោ បសន្នាការំ ករោន្តោ អាហ ‘‘ហុតញ្ច មយ្ហ’’ន្តិ. តស្សត្ថោ – យមហំ ឥតោ បុព្ពេ ព្រហ្មានំ អារព្ភ អគ្គិម្ហិ អជុហំ, តំ មេ ហុតំ សច្ចំ វា ហោតិ, អលិកំ វាតិ ន ជានាមិ. អជ្ជ បន ឥទំ ហុតញ្ច មយ្ហំ ហុតមត្ថុ សច្ចំ, សច្ចហុតមេវ អត្ថូតិ យាចន្តោ ភណតិ. យំ តាទិសំ វេទគុនំ អលត្ថំ, យស្មា ឥធេវ ឋិតោ ភវន្តរូបំ វេទគុំ អលត្ថំ. ព្រហ្មា ហិ សក្ខិ, បច្ចក្ខមេវ ហិ ត្វំ ព្រហ្មា, យតោ បដិគ្គណ្ហាតុ មេ ភគវា, បដិគ្គហេត្វា ច ភុញ្ជតុ មេ ភគវា បូរឡាសន្តិ តំ ហព្យសេសំ ឧបនាមេន្តោ អាហ.

៤៨៧. អថ ភគវា កសិភារទ្វាជសុត្តេ វុត្តនយេន គាថាទ្វយមភាសិ. តតោ ព្រាហ្មណោ ‘‘អយំ អត្តនា ន ឥច្ឆតិ, កម្បិ ចញ្ញំ សន្ធាយ ‘កេវលិនំ មហេសិំ ខីណាសវំ កុក្កុច្ចវូបសន្តំ អន្នេន បានេន ឧបដ្ឋហស្សូ’តិ ភណតី’’តិ ឯវំ គាថាយ អត្ថំ អសល្លក្ខេត្វា តំ ញាតុកាមោ អាហ ‘‘សាធាហំ ភគវា’’តិ. តត្ថ សាធូតិ អាយាចនត្ថេ និបាតោ. តថាតិ យេន ត្វមាហ, តេន បការេន. វិជញ្ញន្តិ ជានេយ្យំ. យន្តិ យំ ទក្ខិណេយ្យំ យញ្ញកាលេ បរិយេសមានោ ឧបដ្ឋហេយ្យន្តិ បាឋសេសោ. បប្បុយ្យាតិ បត្វា. តវ សាសនន្តិ តវ ឱវាទំ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ. សាធាហំ ភគវា តវ ឱវាទំ អាគម្ម តថា វិជញ្ញំ អារោចេហិ មេ តំ កេវលិនន្តិ អធិប្បាយោ. យោ ទក្ខិណំ ភុញ្ជេយ្យ មាទិសស្ស, យំ ចាហំ យញ្ញកាលេ បរិយេសមានោ ឧបដ្ឋហេយ្យំ, តថារូបំ មេ ទក្ខិណេយ្យំ ទស្សេហិ, សចេ ត្វំ ន ភុញ្ជសីតិ.

៤៨៨-៩០. អថស្ស ភគវា បាកដេន នយេន តថារូបំ ទក្ខិណេយ្យំ ទស្សេន្តោ ‘‘សារម្ភា យស្សា’’តិ គាថាត្តយមាហ. តត្ថ សីមន្តានំ វិនេតារន្តិ សីមាតិ មរិយាទា សាធុជនវុត្តិ, តស្សា អន្តា បរិយោសានា អបរភាគាតិ កត្វា សីមន្តា វុច្ចន្តិ កិលេសា, តេសំ វិនេតារន្តិ អត្ថោ. សីមន្តាតិ ពុទ្ធវេនេយ្យា សេក្ខា ច បុថុជ្ជនា ច, តេសំ វិនេតារន្តិបិ ឯកេ. ជាតិមរណកោវិទន្តិ ‘‘ឯវំ ជាតិ ឯវំ មរណ’’ន្តិ ឯត្ថ កុសលំ. មោនេយ្យសម្បន្នន្តិ បញ្ញាសម្បន្នំ, កាយមោនេយ្យាទិសម្បន្នំ វា. ភកុដិំ វិនយិត្វានាតិ យំ ឯកច្ចេ ទុព្ពុទ្ធិនោ យាចកំ ទិស្វា ភកុដិំ ករោន្តិ, តំ វិនយិត្វា, បសន្នមុខា ហុត្វាតិ អត្ថោ. បញ្ជលិកាតិ បគ្គហិតអញ្ជលិនោ ហុត្វា.

៤៩១. អថ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ថោមយមានោ ‘‘ពុទ្ធោ ភវ’’ន្តិ គាថមាហ. តត្ថ អាយាគោតិ អាយជិតព្ពោ, តតោ តតោ អាគម្ម វា យជិតព្ពមេត្ថាតិបិ អាយាគោ, ទេយ្យធម្មានំ អធិដ្ឋានភូតោតិ វុត្តំ ហោតិ. សេសមេត្ថ ឥតោ បុរិមគាថាសុ ច យំ ន វណ្ណិតំ, តំ សក្កា អវណ្ណិតម្បិ ជានិតុន្តិ ឧត្តានត្ថត្តាយេវ ន វណ្ណិតំ. ឥតោ បរំ បន កសិភារទ្វាជសុត្តេ វុត្តនយមេវាតិ.

បរមត្ថជោតិកាយ ខុទ្ទក-អដ្ឋកថាយ

សុត្តនិបាត-អដ្ឋកថាយ បូរឡាសសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.