១២. អម្ពវនបេតវត្ថុវណ្ណនា

អយញ្ច តេ បោក្ខរណី សុរម្មាតិ ឥទំ សត្ថរិ សាវត្ថិយំ វិហរន្តេ អម្ពបេតំ អារព្ភ វុត្តំ. សាវត្ថិយំ កិរ អញ្ញតរោ គហបតិ បរិក្ខីណភោគោ អហោសិ. តស្ស ភរិយា កាលមកាសិ, ឯកា ធីតាយេវ ហោតិ. សោ តំ អត្តនោ មិត្តស្ស គេហេ ឋបេត្វា ឥណវសេន គហិតេន កហាបណសតេន ភណ្ឌំ គហេត្វា សត្ថេន សទ្ធិំ វណិជ្ជាយ គតោ, ន ចិរេនេវ មូលេន សហ ឧទយភូតានិ បញ្ច កហាបណសតានិ លភិត្វា សត្ថេន សហ បដិនិវត្តិ. អន្តរាមគ្គេ ចោរា បរិយុដ្ឋាយ សត្ថំ បាបុណិំសុ, សត្ថិកា ឥតោ ចិតោ ច បលាយិំសុ. សោ បន គហបតិ អញ្ញតរស្មិំ គច្ឆេ កហាបណេ និក្ខិបិត្វា អវិទូរេ និលីយិ. ចោរា តំ គហេត្វា ជីវិតា វោរោបេសុំ. សោ ធនលោភេន តត្ថេវ បេតោ ហុត្វា និព្ពត្តិ.

វាណិជា សាវត្ថិំ គន្ត្វា តស្ស ធីតុយា តំ បវត្តិំ អារោចេសុំ. សា បិតុ មរណេន អាជីវិកាភយេន ច អតិវិយ សញ្ជាតទោមនស្សា ពាឡ្ហំ បរិទេវិ. អថ នំ សោ បិតុ សហាយោ កុដុម្ពិកោ ‘‘យថា នាម កុលាលភាជនំ សព្ពំ ភេទនបរិយន្តំ, ឯវមេវ សត្តានំ ជីវិតំ ភេទនបរិយន្តំ. មរណំ នាម សព្ពសាធារណំ អប្បដិការញ្ច, តស្មា មា ត្វំ បិតរិ អតិពាឡ្ហំ សោចិ, មា បរិទេវិ, អហំ តេ បិតា, ត្វំ មយ្ហំ ធីតា, អហំ តវ បិតុ កិច្ចំ ករោមិ, ត្វំ បិតុនោ គេហេ វិយ ឥមស្មិំ គេហេ អវិមនា អភិរមស្សូ’’តិ វត្វា សមស្សាសេសិ. សា តស្ស វចនេន បដិប្បស្សទ្ធសោកា បិតរិ វិយ តស្មិំ សញ្ជាតគារវពហុមានា អត្តនោ កបណភាវេន តស្ស វេយ្យាវច្ចការិនី ហុត្វា វត្តមានា បិតរំ ឧទ្ទិស្ស មតកិច្ចំ កាតុកាមា យាគុំ បចិត្វា មនោសិលាវណ្ណានិ សុបរិបក្កានិ មធុរានិ អម្ពផលានិ កំសបាតិយំ ឋបេត្វា យាគុំ អម្ពផលានិ ច ទាសិយា គាហាបេត្វា វិហារំ គន្ត្វា សត្ថារំ វន្ទិត្វា ឯវមាហ – ‘‘ភគវា មយ្ហំ ទក្ខិណាយ បដិគ្គហណេន អនុគ្គហំ ករោថា’’តិ. សត្ថា មហាករុណាយ សញ្ចោទិតមានសោ តស្សា មនោរថំ បូរេន្តោ និសជ្ជាការំ ទស្សេសិ. សា ហដ្ឋតុដ្ឋា បញ្ញត្តវរពុទ្ធាសនេ អត្តនា ឧបនីតំ សុវិសុទ្ធវត្ថំ អត្ថរិត្វា អទាសិ, និសីទិ ភគវា បញ្ញត្តេ អាសនេ.

អថ សា ភគវតោ យាគុំ ឧបនាមេសិ, បដិគ្គហេសិ ភគវា យាគុំ. អថ សង្ឃំ ឧទ្ទិស្ស ភិក្ខូនម្បិ យាគុំ ទត្វា បុន ធោតហត្ថា អម្ពផលានិ ភគវតោ ឧបនាមេសិ, ភគវា តានិ បរិភុញ្ជិ. សា ភគវន្តំ វន្ទិត្វា ឯវមាហ – ‘‘យា មេ, ភន្តេ, បច្ចត្ថរណយាគុអម្ពផលទានវសេន បវត្តា ទក្ខិណា, សា មេ បិតរំ បាបុណាតូ’’តិ. ភគវា ‘‘ឯវំ ហោតូ’’តិ វត្វា អនុមោទនំ អកាសិ. សា ភគវន្តំ វន្ទិត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ. តាយ ទក្ខិណាយ សមុទ្ទិដ្ឋមត្តាយ សោ បេតោ អម្ពវនឧយ្យានវិមានកប្បរុក្ខបោក្ខរណិយោ មហតិញ្ច ទិព្ពសម្បត្តិំ បដិលភិ.

អថ តេ វាណិជា អបរេន សមយេន វណិជ្ជាយ គច្ឆន្តា តមេវ មគ្គំ បដិបន្នា បុព្ពេ វសិតដ្ឋានេ ឯករត្តិំ វាសំ កប្បេសុំ. តេ ទិស្វា សោ វិមានបេតោ ឧយ្យានវិមានាទីហិ សទ្ធិំ តេសំ អត្តានំ ទស្សេសិ. តេ វាណិជា តំ ទិស្វា តេន លទ្ធសម្បត្តិំ បុច្ឆន្តា –

៧៩៦. ‘‘អយញ្ច តេ បោក្ខរណី សុរម្មា, សមា សុតិត្ថា ច មហោទកា ច;

សុបុប្ផិតា ភមរគណានុកិណ្ណា, កថំ តយា លទ្ធា អយំ មនុញ្ញា.

៧៩៧. ‘‘ឥទញ្ច តេ អម្ពវនំ សុរម្មំ, សព្ពោតុកំ ធារយតេ ផលានិ;

សុបុប្ផិតំ ភមរគណានុកិណ្ណំ, កថំ តយា លទ្ធមិទំ វិមាន’’ន្តិ. –

ឥមា ទ្វេ គាថា អវោចុំ.

៧៩៦. តត្ថ សុរម្មាតិ សុដ្ឋុ រមណីយា. សមាតិ សមតលា. សុតិត្ថាតិ រតនមយសោបានតាយ សុន្ទរតិត្ថា. មហោទកាតិ ពហុជលា.

៧៩៧. សព្ពោតុកន្តិ បុប្ផូបគផលូបគរុក្ខាទីហិ សព្ពេសុ ឧតូសុ សុខាវហំ. តេនាហ ‘‘ធារយតេ ផលានី’’តិ. សុបុប្ផិតន្តិ និច្ចំ សុបុប្ផិតំ.

តំ សុត្វា បេតោ បោក្ខរណិអាទីនំ បដិលាភការណំ អាចិក្ខន្តោ –

៧៩៨. ‘‘អម្ពបក្កំ ទកំ យាគុ, សីតច្ឆាយា មនោរមា;

ធីតាយ ទិន្នទានេន, តេន មេ ឥធ លព្ភតី’’តិ. –

គាថមាហ. តត្ថ តេន មេ ឥធ លព្ភតីតិ យំ តំ ភគវតោ ភិក្ខូនញ្ច អម្ពបក្កំ ឧទកំ យាគុញ្ច មមំ ឧទ្ទិស្ស ទេន្តិយា មយ្ហំ ធីតាយ ទិន្នំ ទានំ, តេន មេ ធីតាយ ទិន្នទានេន ឥធ ឥមស្មិំ ទិព្ពេ អម្ពវនេ សព្ពោតុកំ អម្ពបក្កំ, ឥមិស្សា ទិព្ពាយ មនុញ្ញាយ បោក្ខរណិយា ទិព្ពំ ឧទកំ, យាគុយា អត្ថរណស្ស ច ទានេន ឧយ្យានវិមានកប្បរុក្ខាទីសុ សីតច្ឆាយា មនោរមា ឥធ លព្ភតិ, សមិជ្ឈតីតិ អត្ថោ.

ឯវញ្ច បន វត្វា សោ បេតោ តេ វាណិជេ នេត្វា តានិ បញ្ច កហាបណសតានិ ទស្សេត្វា ‘‘ឥតោ ឧបឌ្ឍំ តុម្ហេ គណ្ហថ, ឧបឌ្ឍំ មយា គហិតំ ឥណំ សោធេត្វា សុខេន ជីវតូតិ មយ្ហំ ធីតាយ ទេថា’’តិ អាហ. វាណិជា អនុក្កមេន សាវត្ថិំ បត្វា តស្ស ធីតាយ កថេត្វា តេន អត្តនោ ទិន្នភាគម្បិ តស្សា ឯវ អទំសុ. សា កហាបណសតំ ធនិកានំ ទត្វា ឥតរំ អត្តនោ បិតុ សហាយស្ស តស្ស កុដុម្ពិកស្ស ទត្វា សយំ វេយ្យាវច្ចំ ករោន្តិ និវសតិ. សោ ‘‘ឥទំ សព្ពំ តុយ្ហំយេវ ហោតូ’’តិ តស្សាយេវ បដិទត្វា តំ អត្តនោ ជេដ្ឋបុត្តស្ស ឃរសាមិនិំ អកាសិ.

សា គច្ឆន្តេ កាលេ ឯកំ បុត្តំ លភិត្វា តំ ឧបលាលេន្តី –

៧៩៩. ‘‘សន្ទិដ្ឋិកំ កម្មំ ឯវំ បស្សថ, ទានស្ស ទមស្ស សំយមស្ស វិបាកំ;

ទាសី អហំ អយ្យកុលេសុ ហុត្វា, សុណិសា ហោមិ អគារស្ស ឥស្សរា’’តិ. –

ឥមំ គាថំ វទតិ.

អថេកទិវសំ សត្ថា តស្សា ញាណបរិបាកំ ឱលោកេត្វា ឱភាសំ ផរិត្វា សម្មុខេ ឋិតោ វិយ អត្តានំ ទស្សេត្វា –

‘‘អសាតំ សាតរូបេន, បិយរូបេន អប្បិយំ;

ទុក្ខំ សុខស្ស រូបេន, បមត្តំ អតិវត្តតី’’តិ. (ឧទា. ១៨; ជា. ១.១.១០០) –

ឥមំ គាថមាហ. សា គាថាបរិយោសានេ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋិតា. សា ទុតិយទិវសេ ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស ទានំ ទត្វា តំ បវត្តិំ ភគវតោ អារោចេសិ. ភគវា តមត្ថំ អដ្ឋុប្បត្តិំ កត្វា សម្បត្តបរិសាយ ធម្មំ ទេសេសិ. សា ទេសនា មហាជនស្ស សាត្ថិកា អហោសីតិ.

អម្ពវនបេតវត្ថុវណ្ណនា និដ្ឋិតា.