៩. មហាបេសការបេតិវត្ថុវណ្ណនា

គូថញ្ច មុត្តំ រុហិរញ្ច បុព្ពន្តិ ឥទំ សត្ថរិ សាវត្ថិយំ វិហរន្តេ អញ្ញតរំ បេសការបេតិំ អារព្ភ វុត្តំ. ទ្វាទសមត្តា កិរ ភិក្ខូ សត្ថុ សន្តិកេ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា វសនយោគ្គដ្ឋានំ វីមំសន្តា ឧបកដ្ឋាយ វស្សូបនាយិកាយ អញ្ញតរំ ឆាយូទកសម្បន្នំ រមណីយំ អរញ្ញាយតនំ តស្ស ច នាតិទូរេ នាច្ចាសន្នេ គោចរគាមំ ទិស្វា តត្ថ ឯករត្តិំ វសិត្វា ទុតិយទិវសេ គាមំ បិណ្ឌាយ បវិសិំសុ. តត្ថ ឯកាទស បេសការា បដិវសន្តិ, តេ តេ ភិក្ខូ ទិស្វា សញ្ជាតសោមនស្សា ហុត្វា អត្តនោ អត្តនោ គេហំ នេត្វា បណីតេន អាហារេន បរិវិសិត្វា អាហំសុ ‘‘កុហិំ, ភន្តេ, គច្ឆថា’’តិ? ‘‘យត្ថ អម្ហាកំ ផាសុកំ, តត្ថ គមិស្សាមា’’តិ. ‘‘យទិ ឯវំ, ភន្តេ, ឥធេវ វសិតព្ព’’ន្តិ វស្សូបគមនំ យាចិំសុ. ភិក្ខូ សម្បដិច្ឆិំសុ. ឧបាសកា តេសំ តត្ថ អរញ្ញកុដិកាយោ ការេត្វា អទំសុ. ភិក្ខូ តត្ថ វស្សំ ឧបគច្ឆិំសុ.

តត្ថ ជេដ្ឋកបេសការោ ទ្វេ ភិក្ខូ ចតូហិ បច្ចយេហិ សក្កច្ចំ ឧបដ្ឋហិ, ឥតរេ ឯកេកំ ភិក្ខុំ ឧបដ្ឋហិំសុ. ជេដ្ឋកបេសការស្ស ភរិយា អស្សទ្ធា អប្បសន្នា មិច្ឆាទិដ្ឋិកា មច្ឆរិនី ភិក្ខូ ន សក្កច្ចំ ឧបដ្ឋាតិ. សោ តំ ទិស្វា តស្សាយេវ កនិដ្ឋភគិនិំ អានេត្វា អត្តនោ គេហេ ឥស្សរិយំ និយ្យាទេសិ. សា សទ្ធា បសន្នា ហុត្វា សក្កច្ចំ ភិក្ខូ បដិជគ្គិ. តេ សព្ពេ បេសការោ វស្សំ វុត្ថានំ ភិក្ខូនំ ឯកេកស្ស ឯកេកំ សាដកមទំសុ. តត្ថ មច្ឆរិនី ជេដ្ឋបេសការស្ស ភរិយា បទុដ្ឋចិត្តា អត្តនោ សាមិកំ បរិភាសិ – ‘‘យំ តយា សមណានំ សក្យបុត្តិយានំ ទានំ ទិន្នំ អន្នបានំ, តំ តេ បរលោកេ គូថមុត្តំ បុព្ពលោហិតញ្ច ហុត្វា និព្ពត្តតុ, សាដកា ច ជលិតា អយោមយបដ្ដា ហោន្តូ’’តិ.

តត្ថ ជេដ្ឋបេសការោ អបរេន សមយេន កាលំ កត្វា វិញ្ឈាដវិយំ អានុភាវសម្បន្នា រុក្ខទេវតា ហុត្វា និព្ពត្តិ. តស្ស បន កទរិយា ភរិយា កាលំ កត្វា តស្សេវ វសនដ្ឋានស្ស អវិទូរេ បេតី ហុត្វា និព្ពត្តិ. សា នគ្គា ទុព្ពណ្ណរូបា ជិឃច្ឆាបិបាសាភិភូតា តស្ស ភូមទេវស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា អាហ – ‘‘អហំ, សាមិ, និច្ចោឡា អតិវិយ ជិឃច្ឆាបិបាសាភិភូតា វិចរាមិ, ទេហិ មេ វត្ថំ អន្នបានញ្ចា’’តិ. សោ តស្សា ទិព្ពំ ឧឡារំ អន្នបានំ ឧបនេសិ. តំ តាយ គហិតមត្តមេវ គូថមុត្តំ បុព្ពលោហិតញ្ច សម្បជ្ជតិ, សាដកញ្ច ទិន្នំ តាយ បរិទហិតំ បជ្ជលិតំ អយោមយបដ្ដំ ហោតិ. សា មហាទុក្ខំ អនុភវន្តី តំ ឆឌ្ឌេត្វា កន្ទន្តី វិចរតិ.

តេន ច សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ វុត្ថវស្សោ សត្ថារំ វន្ទិតុំ គច្ឆន្តោ មហតា សត្ថេន សទ្ធិំ វិញ្ឈាដវិំ បដិបជ្ជិ. សត្ថិកា រត្តិំ មគ្គំ គន្ត្វា ទិវា វនេ សន្ទច្ឆាយូទកសម្បន្នំ បទេសំ ទិស្វា យានានិ មុញ្ចិត្វា មុហុត្តំ វិស្សមិំសុ. ភិក្ខុ បន វិវេកកាមតាយ ថោកំ អបក្កមិត្វា អញ្ញតរស្ស សន្ទច្ឆាយស្ស វនគហនបដិច្ឆន្នស្ស រុក្ខស្ស មូលេ សង្ឃាដិំ បញ្ញបេត្វា និបន្នោ រត្តិយំ មគ្គគមនបរិស្សមេន កិលន្តកាយោ និទ្ទំ ឧបគញ្ឆិ. សត្ថិកា វិស្សមិត្វា មគ្គំ បដិបជ្ជិំសុ, សោ ភិក្ខុ ន បដិពុជ្ឈិ. អថ សាយន្ហសមយេ ឧដ្ឋហិត្វា តេ អបស្សន្តោ អញ្ញតរំ កុម្មគ្គំ បដិបជ្ជិត្វា អនុក្កមេន តស្សា ទេវតាយ វសនដ្ឋានំ សម្បាបុណិ. អថ នំ សោ ទេវបុត្តោ ទិស្វា មនុស្សរូបេន ឧបគន្ត្វា បដិសន្ថារំ កត្វា អត្តនោ វិមានំ បវេសេត្វា បាទព្ភញ្ជនាទីនិ ទត្វា បយិរុបាសន្តោ និសីទិ. តស្មិញ្ច សមយេ សា បេតី អាគន្ត្វា ‘‘ទេហិ មេ, សាមិ, អន្នបានំ សាដកញ្ចា’’តិ អាហ. សោ តស្សា តានិ អទាសិ. តានិ ច តាយ គហិតមត្តានិ គូថមុត្តបុព្ពលោហិតបជ្ជលិតអយោបដ្ដាយេវ អហេសុំ. សោ ភិក្ខុ តំ ទិស្វា សញ្ជាតសំវេគោ តំ ទេវបុត្តំ –

៥៤. ‘‘គូថញ្ច មុត្តំ រុហិរញ្ច បុព្ពំ, បរិភុញ្ជតិ កិស្ស អយំ វិបាកោ;

អយំ នុ កិំ កម្មមកាសិ នារី, យា សព្ពទា លោហិតបុព្ពភក្ខា.

៥៥. ‘‘នវានិ វត្ថានិ សុភានិ ចេវ, មុទូនិ សុទ្ធានិ ច លោមសានិ;

ទិន្នានិ មិស្សា កិតកា ភវន្តិ, អយំ នុ កិំ កម្មមកាសិ នារី’’តិ. –

ទ្វីហិ គាថាហិ បដិបុច្ឆិ. តត្ថ កិស្ស អយំ វិបាកោតិ កីទិសស្ស កម្មស្ស អយំ វិបាកោ, យំ ឯសា ឥទានិ បច្ចនុភវតីតិ. អយំ នុ កិំ កម្មមកាសិ នារីតិ អយំ ឥត្ថី កិំ នុ ខោ កម្មំ បុព្ពេ អកាសិ. យា សព្ពទា លោហិតបុព្ពភក្ខាតិ យា សព្ពកាលំ រុហិរបុព្ពមេវ ភក្ខតិ បរិភុញ្ជតិ. នវានីតិ បច្ចគ្ឃានិ តាវទេវ បាតុភូតានិ. សុភានីតិ សុន្ទរានិ ទស្សនីយានិ. មុទូនីតិ សុខសម្ផស្សានិ. សុទ្ធានីតិ បរិសុទ្ធវណ្ណានិ. លោមសានីតិ សលោមកានិ សុខសម្ផស្សានិ, សុន្ទរានីតិ អត្ថោ. ទិន្នានិ មិស្សា កិតកា ភវន្តីតិ កិតកកណ្ដកសទិសានិ លោហបដ្ដសទិសានិ ភវន្តិ. ‘‘កីដកា ភវន្តី’’តិ វា បាឋោ, ខាទកបាណកវណ្ណានិ ភវន្តីតិ អត្ថោ.

ឯវំ សោ ទេវបុត្តោ តេន ភិក្ខុនា បុដ្ឋោ តាយ បុរិមជាតិយា កតកម្មំ បកាសេន្តោ –

៥៦. ‘‘ភរិយា មមេសា អហុ ភទន្តេ, អទាយិកា មច្ឆរិនី កទរិយា;

សា មំ ទទន្តំ សមណព្រាហ្មណានំ, អក្កោសតិ ច បរិភាសតិ ច.

៥៧. ‘‘គូថញ្ច មុត្តំ រុហិរញ្ច បុព្ពំ, បរិភុញ្ជ ត្វំ អសុចិំ សព្ពកាលំ;

ឯតំ តេ បរលោកស្មិំ ហោតុ, វត្ថា ច តេ កិតកសមា ភវន្តុ;

ឯតាទិសំ ទុច្ចរិតំ ចរិត្វា, ឥធាគតា ចិររត្តាយ ខាទតី’’តិ. –

ទ្វេ គាថា អភាសិ. តត្ថ អទាយិកាតិ កស្សចិ កិញ្ចិបិ អទានសីលា. មច្ឆរិនី កទរិយាតិ បឋមំ មច្ឆេរមលស្ស សភាវេន មច្ឆរិនី, តាយ ច បុនប្បុនំ អាសេវនតាយ ថទ្ធមច្ឆរិនី, តាយ កទរិយា អហូតិ យោជនា. ឥទានិ តស្សា តមេវ កទរិយតំ ទស្សេន្តោ ‘‘សា មំ ទទន្ត’’ន្តិអាទិមាហ. តត្ថ ឯតាទិសន្តិ ឯវរូបំ យថាវុត្តវចីទុច្ចរិតាទិំ ចរិត្វា. ឥធាគតាតិ ឥមំ បេតលោកំ អាគតា, បេតត្តភាវំ ឧបគតា. ចិររត្តាយ ខាទតីតិ ចិរកាលំ គូថាទិមេវ ខាទតិ. តស្សា ហិ យេនាការេន អក្កុដ្ឋំ, តេនេវាការេន បវត្តមានម្បិ ផលំ. យំ ឧទ្ទិស្ស អក្កុដ្ឋំ, តតោ អញ្ញត្ថ បថវិយំ កមន្តកសង្ខាតេ មត្ថកេ អសនិបាតោ វិយ អត្តនោ ឧបរិ បតតិ.

ឯវំ សោ ទេវបុត្តោ តាយ បុព្ពេ កតកម្មំ កថេត្វា បុន តំ ភិក្ខុំ អាហ – ‘‘អត្ថិ បន, ភន្តេ, កោចិ ឧបាយោ ឥមំ បេតលោកតោ មោចេតុ’’ន្តិ? ‘‘អត្ថី’’តិ ច វុត្តេ ‘‘កថេថ, ភន្តេ’’តិ. យទិ ភគវតោ អរិយសង្ឃស្ស ច ឯកស្សេវ វា ភិក្ខុនោ ទានំ ទត្វា ឥមិស្សា ឧទ្ទិសិយតិ, អយញ្ច តំ អនុមោទតិ, ឯវមេតិស្សា ឥតោ ទុក្ខតោ មុត្តិ ភវិស្សតីតិ. តំ សុត្វា ទេវបុត្តោ តស្ស ភិក្ខុនោ បណីតំ អន្នបានំ ទត្វា តំ ទក្ខិណំ តស្សា បេតិយា អាទិសិ. តាវទេវ សា បេតី សុហិតា បីណិន្ទ្រិយា ទិព្ពាហារស្ស តិត្តា អហោសិ. បុន តស្សេវ ភិក្ខុនោ ហត្ថេ ទិព្ពសាដកយុគំ ភគវន្តំ ឧទ្ទិស្ស ទត្វា តញ្ច ទក្ខិណំ បេតិយា អាទិសិ. តាវទេវ ច សា ទិព្ពវត្ថនិវត្ថា ទិព្ពាលង្ការវិភូសិតា សព្ពកាមសមិទ្ធា ទេវច្ឆរាបដិភាគា អហោសិ. សោ ច ភិក្ខុ តស្ស ទេវបុត្តស្ស ឥទ្ធិយា តទហេវ សាវត្ថិំ បត្វា ជេតវនំ បវិសិត្វា ភគវតោ សន្តិកំ ឧបគន្ត្វា វន្ទិត្វា តំ សាដកយុគំ ទត្វា តំ បវត្តិំ អារោចេសិ. ភគវាបិ តមត្ថំ អដ្ឋុប្បត្តិំ កត្វា សម្បត្តបរិសាយ ធម្មំ ទេសេសិ. សា ទេសនា មហាជនស្ស សាត្ថិកា អហោសីតិ.

មហាបេសការបេតិវត្ថុវណ្ណនា និដ្ឋិតា.