១០. ខល្លាដិយបេតិវត្ថុវណ្ណនា

កា នុ អន្តោវិមានស្មិន្តិ ឥទំ សត្ថរិ សាវត្ថិយំ វិហរន្តេ អញ្ញតរំ ខល្លាដិយបេតិំ អារព្ភ វុត្តំ. អតីតេ កិរ ពារាណសិយំ អញ្ញតរា រូបូបជីវិនី ឥត្ថី អភិរូបា ទស្សនីយា បាសាទិកា បរមាយ វណ្ណបោក្ខរតាយ សមន្នាគតា អតិមនោហរកេសកលាបី អហោសិ. តស្សា ហិ កេសា នីលា ទីឃា តនូ មុទូ សិនិទ្ធា វេល្លិតគ្គា ទ្វិហត្ថគយ្ហា វិសដ្ឋា យាវ មេខលា កលាបា ឱលម្ពន្តិ. តំ តស្សា កេសសោភំ ទិស្វា តរុណជនោ យេភុយ្យេន តស្សំ បដិពទ្ធចិត្តោ អហោសិ. អថស្សា តំ កេសសោភំ អសហមានា ឥស្សាបកតា កតិបយា ឥត្ថិយោ មន្តេត្វា តស្សា ឯវ បរិចារិកទាសិំ អាមិសេន ឧបលាបេត្វា តាយ តស្សា កេសូបបាតនំ ភេសជ្ជំ ទាបេសុំ. សា កិរ ទាសី តំ ភេសជ្ជំ ន្ហានិយចុណ្ណេន សទ្ធិំ បយោជេត្វា គង្គាយ នទិយា ន្ហានកាលេ តស្សា អទាសិ. សា តេន កេសមូលេសុ តេមេត្វា ឧទកេ និមុជ្ជិ, និមុជ្ជនមត្តេយេវ កេសា សមូលា បរិបតិំសុ, សីសំ ចស្សា តិត្តកលាពុសទិសំ អហោសិ. អថ សា សព្ពសោ វិលូនកេសា លុញ្ចិតមត្ថកា កបោតី វិយ វិរូបា ហុត្វា លជ្ជាយ អន្តោនគរំ បវិសិតុំ អសក្កោន្តី វត្ថេន សីសំ វេឋេត្វា ពហិនគរេ អញ្ញតរស្មិំ បទេសេ វាសំ កប្បេន្តី កតិបាហច្ចយេន អបគតលជ្ជា តតោ និវត្តេត្វា តិលានិ បីឡេត្វា តេលវណិជ្ជំ សុរាវណិជ្ជញ្ច ករោន្តី ជីវិកំ កប្បេសិ. សា ឯកទិវសំ ទ្វីសុ តីសុ មនុស្សេសុ សុរាមត្តេសុ មហានិទ្ទំ ឱក្កមន្តេសុ សិថិលភូតានិ តេសំ និវត្ថវត្ថានិ អវហរិ.

អថេកទិវសំ សា ឯកំ ខីណាសវត្ថេរំ បិណ្ឌាយ ចរន្តំ ទិស្វា បសន្នចិត្តា អត្តនោ ឃរំ នេត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទាបេត្វា តេលសំសដ្ឋំ ទោណិនិម្មជ្ជនិំ បិញ្ញាកមទាសិ. សោ តស្សា អនុកម្បាយ តំ បដិគ្គហេត្វា បរិភុញ្ជិ. សា បសន្នមានសា ឧបរិ ឆត្តំ ធារយមានា អដ្ឋាសិ. សោ ច ថេរោ តស្សា ចិត្តំ បហំសេន្តោ អនុមោទនំ កត្វា បក្កាមិ. សា ច ឥត្ថី អនុមោទនកាលេយេវ ‘‘មយ្ហំ កេសា ទីឃា តនូ សិនិទ្ធា មុទូ វេល្លិតគ្គា ហោន្តូ’’តិ បត្ថនមកាសិ.

សា អបរេន សមយេន កាលំ កត្វា មិស្សកកម្មស្ស ផលេន សមុទ្ទមជ្ឈេ កនកវិមានេ ឯកិកា ហុត្វា និព្ពត្តិ. តស្សា កេសា បត្ថិតាការាយេវ សម្បជ្ជិំសុ. មនុស្សានំ សាដកាវហរណេន បន នគ្គា អហោសិ. សា តស្មិំ កនកវិមានេ បុនប្បុនំ ឧប្បជ្ជិត្វា ឯកំ ពុទ្ធន្តរំ នគ្គាវ ហុត្វា វីតិនាមេសិ. អថ អម្ហាកំ ភគវតិ លោកេ ឧប្បជ្ជិត្វា បវត្តិតវរធម្មចក្កេ អនុបុព្ពេន សាវត្ថិយំ វិហរន្តេ សាវត្ថិវាសិនោ សត្តសតា វាណិជា សុវណ្ណភូមិំ ឧទ្ទិស្ស នាវាយ មហាសមុទ្ទំ ឱតរិំសុ. តេហិ អារុឡ្ហា នាវា វិសមវាតវេគុក្ខិត្តា ឥតោ ចិតោ ច បរិព្ភមន្តី តំ បទេសំ អគមាសិ. អថ សា វិមានបេតី សហ វិមានេន តេសំ អត្តានំ ទស្សេសិ. តំ ទិស្វា ជេដ្ឋវាណិជោ បុច្ឆន្តោ –

៥៨. ‘‘កា នុ អន្តោវិមានស្មិំ, តិដ្ឋន្តី នូបនិក្ខមិ;

ឧបនិក្ខមស្សុ ភទ្ទេ, បស្សាម តំ ពហិដ្ឋិត’’ន្តិ. –

គាថមាហ. តត្ថ កា នុ អន្តោវិមានស្មិំ តិដ្ឋន្តីតិ វិមានស្ស អន្តោ អព្ភន្តរេ តិដ្ឋន្តី កា នុ ត្វំ, កិំ មនុស្សិត្ថី, ឧទាហុ អមនុស្សិត្ថីតិ បុច្ឆតិ. នូបនិក្ខមីតិ វិមានតោ ន និក្ខមិ. ឧបនិក្ខមស្សុ, ភទ្ទេ, បស្សាម តំ ពហិដ្ឋិតន្តិ, ភទ្ទេ, តំ មយំ ពហិ ឋិតំ បស្សាម ទដ្ឋុកាមម្ហា, តស្មា វិមានតោ និក្ខមស្សុ. ‘‘ឧបនិក្ខមស្សុ ភទ្ទន្តេ’’តិ វា បាឋោ, ភទ្ទំ តេ អត្ថូតិ អត្ថោ.

អថស្ស សា អត្តនោ ពហិ និក្ខមិសុំ អសក្កុណេយ្យតំ បកាសេន្តី –

៥៩. ‘‘អដ្ដីយាមិ ហរាយាមិ, នគ្គា និក្ខមិតុំ ពហិ;

កេសេហម្ហិ បដិច្ឆន្នា, បុញ្ញំ មេ អប្បកំ កត’’ន្តិ. –

គាថមាហ. តត្ថ អដ្ដីយាមីតិ នគ្គា ហុត្វា ពហិ និក្ខមិតុំ អដ្ដិកា ទុក្ខិតា អម្ហិ. ហរាយាមីតិ លជ្ជាមិ. កេសេហម្ហិ បដិច្ឆន្នាតិ កេសេហិ អម្ហិ អហំ បដិច្ឆាទិតា បារុតសរីរា. បុញ្ញំ មេ អប្បកំ កតន្តិ អប្បកំ បរិត្តំ មយា កុសលកម្មំ កតំ, បិញ្ញាកទានមត្តន្តិ អធិប្បាយោ.

អថស្សា វាណិជោ អត្តនោ ឧត្តរិសាដកំ ទាតុកាមោ –-

៦០. ‘‘ហន្ទុត្តរីយំ ទទាមិ តេ, ឥទំ ទុស្សំ និវាសយ;

ឥទំ ទុស្សំ និវាសេត្វា, ឯហិ និក្ខម សោភនេ;

ឧបនិក្ខមស្សុ ភទ្ទេ, បស្សាម តំ ពហិដ្ឋិត’’ន្តិ. –

គាថមាហ. តត្ថ ហន្ទាតិ គណ្ហ. ឧត្តរីយន្តិ ឧបសំព្យានំ ឧត្តរិសាដកន្តិ អត្ថោ. ទទាមិ តេតិ តុយ្ហំ ទទាមិ. ឥទំ ទុស្សំ និវាសយាតិ ឥទំ មម ឧត្តរិសាដកំ ត្វំ និវាសេហិ. សោភនេតិ សុន្ទររូបេ.

ឯវញ្ច បន វត្វា អត្តនោ ឧត្តរិសាដកំ តស្សា ឧបនេសិ, សា តថា ទិយ្យមានស្ស អត្តនោ អនុបកប្បនីយតញ្ច, យថា ទិយ្យមានំ ឧបកប្បតិ, តញ្ច ទស្សេន្តី –

៦១. ‘‘ហត្ថេន ហត្ថេ តេ ទិន្នំ, ន មយ្ហំ ឧបកប្បតិ;

ឯសេត្ថុបាសកោ សទ្ធោ, សម្មាសម្ពុទ្ធសាវកោ.

៦២. ‘‘ឯតំ អច្ឆាទយិត្វាន, មម ទក្ខិណមាទិស;

តថាហំ សុខិតា ហេស្សំ, សព្ពកាមសមិទ្ធិនី’’តិ. –

គាថាទ្វយមាហ. តត្ថ ហត្ថេន ហត្ថេ តេ ទិន្នំ, ន មយ្ហំ ឧបកប្បតីតិ, មារិស, តវ ហត្ថេន មម ហត្ថេ តយា ទិន្នំ ន មយ្ហំ ឧបកប្បតិ ន វិនិយុជ្ជតិ, ឧបភោគយោគ្គំ ន ហោតីតិ អត្ថោ. ឯសេត្ថុបាសកោ សទ្ធោតិ ឯសោ រតនត្តយំ ឧទ្ទិស្ស សរណគមនេន ឧបាសកោ កម្មផលសទ្ធាយ ច សមន្នាគតត្តា សទ្ធោ ឯត្ថ ឯតស្មិំ ជនសមូហេ អត្ថិ. ឯតំ អច្ឆាទយិត្វាន, មម ទក្ខិណមាទិសាតិ ឯតំ ឧបាសកំ មម ទិយ្យមានំ សាដកំ បរិទហាបេត្វា តំ ទក្ខិណំ មយ្ហំ អាទិស បត្តិទានំ ទេហិ. តថាហំ សុខិតា ហេស្សន្តិ តថា កតេ អហំ សុខិតា ទិព្ពវត្ថនិវត្ថា សុខប្បត្តា ភវិស្សាមីតិ.

តំ សុត្វា វាណិជា តំ ឧបាសកំ ន្ហាបេត្វា វិលិម្បេត្វា វត្ថយុគេន អច្ឆាទេសុំ. តមត្ថំ បកាសេន្តា សង្គីតិការា –

៦៣. ‘‘តញ្ច តេ ន្ហាបយិត្វាន, វិលិម្បេត្វាន វាណិជា;

វត្ថេហច្ឆាទយិត្វាន, តស្សា ទក្ខិណមាទិសុំ.

៦៤. ‘‘សមនន្តរានុទ្ទិដ្ឋេ, វិបាកោ ឧទបជ្ជថ;

ភោជនច្ឆាទនបានីយំ, ទក្ខិណាយ ឥទំ ផលំ.

៦៥. ‘‘តតោ សុទ្ធា សុចិវសនា, កាសិកុត្តមធារិនី;

ហសន្តី វិមានា និក្ខមិ, ទក្ខិណាយ ឥទំ ផល’’ន្តិ. –

តិស្សោ គាថាយោ អវោចុំ.

៦៣. តត្ថ តន្តិ តំ ឧបាសកំ. ច-សទ្ទោ និបាតមត្តំ. តេតិ តេ វាណិជាតិ យោជនា. វិលិម្បេត្វានាតិ ឧត្តមេន គន្ធេន វិលិម្បេត្វា. វត្ថេហច្ឆាទយិត្វានាតិ វណ្ណគន្ធរសសម្បន្នំ សព្យញ្ជនំ ភោជនំ ភោជេត្វា និវាសនំ ឧត្តរីយន្តិ ទ្វីហិ វត្ថេហិ អច្ឆាទេសុំ, ទ្វេ វត្ថានិ អទំសូតិ អត្ថោ. តស្សា ទក្ខិណមាទិសុន្តិ តស្សា បេតិយា តំ ទក្ខិណំ អាទិសិំសុ.

៦៤. សមនន្តរានុទ្ទិដ្ឋេតិ អនូ-តិ និបាតមត្តំ, តស្សា ទក្ខិណាយ ឧទ្ទិដ្ឋសមនន្តរមេវ. វិបាកោ ឧទបជ្ជថាតិ តស្សា បេតិយា វិបាកោ ទក្ខិណាយ ផលំ ឧប្បជ្ជិ. កីទិសោតិ បេតី អាហ ភោជនច្ឆាទនបានីយន្តិ. នានប្បការំ ទិព្ពភោជនសទិសំ ភោជនញ្ច នានាវិរាគវណ្ណសមុជ្ជលំ ទិព្ពវត្ថសទិសំ វត្ថញ្ច អនេកវិធំ បានកញ្ច ទក្ខិណាយ ឥទំ ឦទិសំ ផលំ ឧទបជ្ជថាតិ យោជនា.

៦៥. តតោតិ យថាវុត្តភោជនាទិបដិលាភតោ បច្ឆា. សុទ្ធាតិ ន្ហានេន សុទ្ធសរីរា. សុចិវសនាតិ សុវិសុទ្ធវត្ថនិវត្ថា. កាសិកុត្តមធារិនីតិ កាសិកវត្ថតោបិ ឧត្តមវត្ថធារិនី. ហសន្តីតិ ‘‘បស្សថ តាវ តុម្ហាកំ ទក្ខិណាយ ឥទំ ផលវិសេស’’ន្តិ បកាសនវសេន ហសមានា វិមានតោ និក្ខមិ.

អថ តេ វាណិជា ឯវំ បច្ចក្ខតោ បុញ្ញផលំ ទិស្វា អច្ឆរិយព្ភុតចិត្តជាតា តស្មិំ ឧបាសកេ សញ្ជាតគារវពហុមានា កតញ្ជលី តំ បយិរុបាសិំសុ. សោបិ តេ ធម្មកថាយ ភិយ្យោសោមត្តាយ បសាទេត្វា សរណេសុ ច សីលេសុ ច បតិដ្ឋាបេសិ. តេ តាយ វិមានបេតិយា កតកម្មំ –

៦៦. ‘‘សុចិត្តរូបំ រុចិរំ, វិមានំ តេ បភាសតិ;

ទេវតេ បុច្ឆិតាចិក្ខ, កិស្ស កម្មស្សិទំ ផល’’ន្តិ. –

ឥមាយ គាថាយ បុច្ឆិំសុ. តត្ថ សុចិត្តរូបន្តិ ហត្ថិអស្សឥត្ថិបុរិសាទិវសេន ចេវ មាលាកម្មលតាកម្មាទិវសេន ច សុដ្ឋុ វិហិតចិត្តរូបំ. រុចិរន្តិ រមណីយំ ទស្សនីយំ. កិស្ស កម្មស្សិទំ ផលន្តិ កីទិសស្ស កម្មស្ស, កិំ ទានមយស្ស ឧទាហុ សីលមយស្ស ឥទំ ផលន្តិ អត្ថោ.

សា តេហិ ឯវំ បុដ្ឋា ‘‘មយា កតស្ស បរិត្តកស្ស កុសលកម្មស្ស តាវ ឥទំ ផលំ, អកុសលកម្មស្ស បន អាយតិំ និរយេ ឯទិសំ ភវិស្សតី’’តិ តទុភយំ អាចិក្ខន្តី –

៦៧. ‘‘ភិក្ខុនោ ចរមានស្ស, ទោណិនិម្មជ្ជនិំ អហំ;

អទាសិំ ឧជុភូតស្ស, វិប្បសន្នេន ចេតសា.

៦៨. ‘‘តស្ស កម្មស្ស កុសលស្ស, វិបាកំ ទីឃមន្តរំ;

អនុភោមិ វិមានស្មិំ, តញ្ច ទានិ បរិត្តកំ.

៦៩. ‘‘ឧទ្ធំ ចតូហិ មាសេហិ, កាលំកិរិយា ភវិស្សតិ;

ឯកន្តកដុកំ ឃោរំ, និរយំ បបតិស្សហំ.

៧០. ‘‘ចតុក្កណ្ណំ ចតុទ្វារំ, វិភត្តំ ភាគសោ មិតំ;

អយោបាការបរិយន្តំ, អយសា បដិកុជ្ជិតំ.

៧១. ‘‘តស្ស អយោមយា ភូមិ, ជលិតា តេជសា យុតា;

សមន្តា យោជនសតំ, ផរិត្វា តិដ្ឋតិ សព្ពទា.

៧២. ‘‘តត្ថាហំ ទីឃមទ្ធានំ, ទុក្ខំ វេទិស្ស វេទនំ;

ផលញ្ច បាបកម្មស្ស, តស្មា សោចាមហំ ភុស’’ន្តិ. – គាថាយោ អភាសិ;

៦៧. តត្ថ ភិក្ខុនោ ចរមានស្សាតិ អញ្ញតរស្ស ភិន្នកិលេសស្ស ភិក្ខុនោ ភិក្ខាយ ចរន្តស្ស. ទោណិនិម្មជ្ជនិន្តិ វិស្សន្ទមានតេលំ បិញ្ញាកំ. ឧជុភូតស្សាតិ ចិត្តជិម្ហវង្កកុដិលភាវករានំ កិលេសានំ អភាវេន ឧជុភាវប្បត្តស្ស. វិប្បសន្នេន ចេតសាតិ កម្មផលសទ្ធាយ សុដ្ឋុ បសន្នេន ចិត្តេន.

៦៨-៦៩. ទីឃមន្តរន្តិ ម-ការោ បទសន្ធិករោ, ទីឃអន្តរំ ទីឃកាលន្តិ អត្ថោ. តញ្ច ទានិ បរិត្តកន្តិ តញ្ច បុញ្ញផលំ វិបក្កវិបាកត្តា កម្មស្ស ឥទានិ បរិត្តកំ អប្បាវសេសំ, ន ចិរេនេវ ឥតោ ចវិស្សាមីតិ អត្ថោ. តេនាហ ‘‘ឧទ្ធំ ចតូហិ មាសេហិ, កាលំកិរិយា ភវិស្សតី’’តិ ចតូហិ មាសេហិ ឧទ្ធំ ចតុន្នំ មាសានំ ឧបរិ បញ្ចមេ មាសេ មម កាលំកិរិយា ភវិស្សតីតិ ទស្សេតិ. ឯកន្តកដុកន្តិ ឯកន្តេនេវ អនិដ្ឋឆផស្សាយតនិកភាវតោ ឯកន្តទុក្ខន្តិ អត្ថោ. ឃោរន្តិ ទារុណំ. និរយន្តិ នត្ថិ ឯត្ថ អយោ សុខន្តិ កត្វា ‘‘និរយ’’ន្តិ លទ្ធនាមំ នរកំ. បបតិស្សហន្តិ បបហិស្សាមិ អហំ.

៧០. ‘‘និរយ’’ន្តិ ចេត្ថ អវីចិមហានិរយស្ស អធិប្បេតត្តា តំ សរូបតោ ទស្សេតុំ ‘‘ចតុក្កណ្ណ’’ន្តិអាទិមាហ. តត្ថ ចតុក្កណ្ណន្តិ ចតុក្កោណំ. ចតុទ្វារន្តិ ចតូសុ ទិសាសុ ចតូហិ ទ្វារេហិ យុត្តំ. វិភត្តន្តិ សុដ្ឋុ វិភត្តំ.

ភាគសោតិ ភាគតោ. មិតន្តិ តុលិតំ. អយោបាការបរិយន្តន្តិ អយោមយេន បាការេន បរិក្ខិត្តំ. អយសា បដិកុជ្ជិតន្តិ អយោបដលេនេវ ឧបរិ បិហិតំ.

៧១-៧២. តេជសា យុតាតិ សមន្តតោ សមុដ្ឋិតជាលេន មហតា អគ្គិនា និរន្តរំ សមាយុតជាលា. សមន្តា យោជនសតន្តិ ឯវំ បន សមន្តា ពហិ សព្ពទិសាសុ យោជនសតំ យោជនានំ សតំ. សព្ពទាតិ សព្ពកាលំ. ផរិត្វា តិដ្ឋតីតិ ព្យាបេត្វា តិដ្ឋតិ. តត្ថាតិ តស្មិំ មហានិរយេ. វេទិស្សន្តិ វេទិស្សាមិ អនុភវិស្សាមិ. ផលញ្ច បាបកម្មស្សាតិ ឥទំ ឦទិសំ ទុក្ខានុភវនំ មហា ឯវំ កតស្ស បាបស្ស កម្មស្ស ផលន្តិ អត្ថោ.

ឯវំ តាយ អត្តនា កតកម្មផលេ អាយតិំ នេរយិកភយេ ច បកាសិតេ សោ ឧបាសកោ ករុណាសញ្ចោទិតមានសោ ‘‘ហន្ទស្សាហំ បតិដ្ឋា ភវេយ្យ’’ន្តិ ចិន្តេត្វា អាហ – ‘‘ទេវតេ, ត្វំ មយ្ហំ ឯកស្ស ទានវសេន សព្ពកាមសមិទ្ធា ឧដ្ឋារសម្បត្តិយុត្តា ជាតា, ឥទានិ បន ឥមេសំ ឧបាសកានំ ទានំ ទត្វា សត្ថុ ច គុណេ អនុស្សរិត្វា និរយូបបត្តិតោ មុច្ចិស្សសី’’តិ. សា បេតី ហដ្ឋតុដ្ឋា ‘‘សាធូ’’តិ វត្វា តេ ទិព្ពេន អន្នបានេន សន្តប្បេត្វា ទិព្ពានិ វត្ថានិ នានាវិធានិ រតនានិ ច អទាសិ, ភគវន្តញ្ច ឧទ្ទិស្ស ទិព្ពំ ទុស្សយុគំ តេសំ ហត្ថេ ទត្វា ‘‘អញ្ញតរា, ភន្តេ, វិមានបេតី ភគវតោ បាទេ សិរសា វន្ទតីតិ សាវត្ថិំ គន្ត្វា សត្ថារំ មម វចនេន វន្ទថា’’តិ វន្ទនញ្ច បេសេសិ, តញ្ច នាវំ អត្តនោ ឥទ្ធានុភាវេន តេហិ ឥច្ឆិតបដ្ដនំ តំ ទិវសមេវ ឧបនេសិ.

អថ តេ វាណិជា តតោ បដ្ដនតោ អនុក្កមេន សាវត្ថិំ បត្វា ជេតវនំ បវិសិត្វា សត្ថុ តំ ទុស្សយុគំ ទត្វា វន្ទនញ្ច និវេទេត្វា អាទិតោ បដ្ឋាយ តំ បវត្តិំ ភគវតោ អារោចេសុំ. សត្ថា តមត្ថំ អដ្ឋុប្បត្តិំ កត្វា សម្បត្តបរិសាយ វិត្ថារេន ធម្មំ ទេសេសិ, សា ទេសនា មហាជនស្ស សាត្ថិកា ជាតា. តេ បន ឧបាសកា ទុតិយទិវសេ ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស មហាទានំ ទត្វា តស្សា ទក្ខិណមាទិសិំសុ. សា ច តតោ បេតលោកតោ ចវិត្វា វិវិធរតនវិជ្ជោតិតេ តាវតិំសភវនេ កនកវិមានេ អច្ឆរាសហស្សបរិវារា និព្ពត្តីតិ.

ខល្លាដិយបេតិវត្ថុវណ្ណនា និដ្ឋិតា.