៦. បញ្ចបុត្តខាទកបេតិវត្ថុវណ្ណនា

នគ្គា ទុព្ពណ្ណរូបាសីតិ ឥទំ សត្ថរិ សាវត្ថិយំ វិហរន្តេ បញ្ចបុត្តខាទកបេតិំ អារព្ភ វុត្តំ. សាវត្ថិយា កិរ អវិទូរេ គាមកេ អញ្ញតរស្ស កុដុម្ពិកស្ស ភរិយា វញ្ឈា អហោសិ. តស្ស ញាតកា ឯតទវោចុំ – ‘‘តវ បជាបតិ វញ្ឈា, អញ្ញំ តេ កញ្ញំ អានេមា’’តិ. សោ តស្សោ ភរិយាយ សិនេហេន ន ឥច្ឆិ. អថស្ស ភរិយា តំ បវត្តិំ សុត្វា សាមិកំ ឯវមាហ – ‘‘សាមិ, អហំ វញ្ឈា, អញ្ញា កញ្ញា អានេតព្ពា, មា តេ កុលវំសោ ឧបច្ឆិជ្ជី’’តិ. សោ តាយ និប្បីឡិយមានោ អញ្ញំ កញ្ញំ អានេសិ. សា អបរេន សមយេន គព្ភិនី អហោសិ. វញ្ឈិត្ថី – ‘‘អយំ បុត្តំ លភិត្វា ឥមស្ស គេហស្ស ឥស្សរា ភវិស្សតី’’តិ ឥស្សាបកតា តស្សា គព្ភបាតនូបាយំ បរិយេសន្តី អញ្ញតរំ បរិព្ពាជិកំ អន្នបានាទីហិ សង្គណ្ហិត្វា តាយ តស្សា គព្ភបាតនំ ទាបេសិ. សា គព្ភេ បតិតេ អត្តនោ មាតុយា អារោចេសិ, មាតា អត្តនោ ញាតកេ សមោធានេត្វា តមត្ថំ និវេទេសិ. តេ វញ្ឈិត្ថិំ ឯតទវោចុំ – ‘‘តយា ឥមិស្សា គព្ភោ បាតិតោ’’តិ? ‘‘នាហំ បាតេមី’’តិ. ‘‘សចេ តយា គព្ភោ ន បាតិតោ, សបថំ ករោហី’’តិ. ‘‘សចេ មយា គព្ភោ បាតិតោ, ទុគ្គតិបរាយណា ខុប្បិបាសាភិភូតា សាយំ បាតំ បញ្ច បញ្ច បុត្តេ វិជាយិត្វា ខាទិត្វា តិត្តិំ ន គច្ឆេយ្យំ, និច្ចំ ទុគ្គន្ធា មក្ខិកាបរិកិណ្ណា ច ភវេយ្យ’’ន្តិ មុសា វត្វា សបថំ អកាសិ. សា នចិរស្សេវ កាលំ កត្វា តស្សេវ គាមស្ស អវិទូរេ ទុព្ពណ្ណរូបា បេតី ហុត្វា និព្ពត្តិ.

តទា ជនបទេ វុត្ថវស្សា អដ្ឋ ថេរា សត្ថុ ទស្សនត្ថំ សាវត្ថិំ អាគច្ឆន្តា តស្ស គាមស្ស អវិទូរេ ឆាយូទកសម្បន្នេ អរញ្ញដ្ឋានេ វាសំ ឧបគច្ឆិំសុ. អថ សា បេតី ថេរានំ អត្តានំ ទស្សេសិ. តេសុ សង្ឃត្ថេរោ តំ បេតិំ –

២៦. ‘‘នគ្គា ទុព្ពណ្ណរូបាសិ, ទុគ្គន្ធា បូតិ វាយសិ;

មក្ខិកាហិ បរិកិណ្ណា, កា នុ ត្វំ ឥធ តិដ្ឋសី’’តិ. –

គាថាយ បដិបុច្ឆិ. តត្ថ នគ្គាតិ និច្ចោឡា. ទុព្ពណ្ណរូបាសីតិ ណវិរូបា អតិវិយ ពីភច្ឆរូបេន សមន្នាគតា អសិ. ទុគ្គន្ធាតិ អនិដ្ឋគន្ធា. បូតិ វាយសីតិ សរីរតោ កុណបគន្ធំ វាយសិ. មក្ខិកាហិ បរិកិណ្ណាតិ នីលមក្ខិកាហិ សមន្តតោ អាកិណ្ណា. កា នុ ត្វំ ឥធ តិដ្ឋសីតិ កា នាម ឯវរូបា ឥមស្មិំ ឋានេ តិដ្ឋសិ, ឥតោ ចិតោ ច វិចរសីតិ អត្ថោ.

អថ សា បេតី មហាថេរេន ឯវំ បុដ្ឋា អត្តានំ បកាសេន្តី សត្តានំ សំវេគំ ជនេន្តី –

២៧. ‘‘អហំ ភទន្តេ បេតីម្ហិ, ទុគ្គតា យមលោកិកា;

បាបកម្មំ ករិត្វាន, បេតលោកំ ឥតោ គតា.

២៨. ‘‘កាលេន បញ្ច បុត្តានិ, សាយំ បញ្ច បុនាបរេ;

វិជាយិត្វាន ខាទាមិ, តេបិ នា ហោន្តិ មេ អលំ.

២៩. ‘‘បរិឌយ្ហតិ ធូមាយតិ, ខុទាយ ហទយំ មម;

បានីយំ ន លភេ បាតុំ, បស្ស មំ ព្យសនំ គត’’ន្តិ. –

ឥមា តិស្សោ គាថា អភាសិ.

២៧. តត្ថ ភទន្តេតិ ថេរំ គារវេន អាលបតិ. ទុគ្គតាតិ ទុគ្គតិំ គតា. យមលោកិកាតិ ‘‘យមលោកោ’’តិ លទ្ធនាមេ បេតលោកេ តត្ថ បរិយាបន្នភាវេន វិទិតា. ឥតោ គតាតិ ឥតោ មនុស្សលោកតោ បេតលោកំ ឧបបជ្ជនវសេន គតា, ឧបបន្នាតិ អត្ថោ.

២៨. កាលេនាតិ រត្តិយា វិភាតកាលេ. ភុម្មត្ថេ ហិ ឯតំ ករណវចនំ. បញ្ច បុត្តានីតិ បញ្ច បុត្តេ. លិង្គវិបល្លាសេន ហេតំ វុត្តំ. សាយំ បញ្ច បុនាបរេតិ សាយន្ហកាលេ បុន អបរេ បញ្ច បុត្តេ ខាទាមីតិ យោជនា. វិជាយិត្វានាតិ ទិវសេ ទិវសេ ទស ទស បុត្តេ វិជាយិត្វា. តេបិ នា ហោន្តិ មេ អលន្តិ តេបិ ទសបុត្តា ឯកទិវសំ មយ្ហំ ខុទាយ បដិឃាតាយ អហំ បរិយត្តា ន ហោន្តិ. គាថាសុខត្ថញ្ហេត្ថ នា-ឥតិ ទីឃំ កត្វា វុត្តំ.

២៩. បរិឌយ្ហតិ ធូមាយតិ ខុទាយ ហទយំ មមាតិ ខុទាយ ជិឃច្ឆាយ ពាធិយមានាយ មម ហទយបទេសោ ឧទរគ្គិនា បរិសមន្តតោ ឈាយតិ ធូមាយតិ សន្តប្បតិ. បានីយំ ន លភេ បាតុន្តិ បិបាសាភិភូតា តត្ថ តត្ថ វិចរន្តី បានីយម្បិ បាតុំ ន លភាមិ. បស្ស មំ ព្យសនំ គតន្តិ បេតូបបត្តិយា សាធារណំ អសាធារណញ្ច ឥមំ ឦទិសំ ព្យសនំ ឧបគតំ មំ បស្ស, ភន្តេតិ អត្តនា អនុភវិយមានំ ទុក្ខំ ថេរស្ស បវេទេសិ.

តំ សុត្វា ថេរោ តាយ កតកម្មំ បុច្ឆន្តោ –

៣០. ‘‘កិំ នុ កាយេន វាចាយ, មនសា ទុក្កដំ កតំ;

កិស្ស កម្មវិបាកេន, បុត្តមំសានិ ខាទសី’’តិ. –

គាថមាហ. តត្ថ ទុក្កដន្តិ ទុច្ចរិតំ. កិស្ស កម្មវិបាកេនាតិ កីទិសស្ស កម្មស្ស វិបាកេន, កិំ បាណាតិបាតស្ស, ឧទាហុ អទិន្នាទានាទីសុ អញ្ញតរស្សាតិ អត្ថោ. ‘‘កេន កម្មវិបាកេនា’’តិ កេចិ បឋន្តិ.

អថ សា បេតី អត្តនា កតកម្មំ ថេរស្ស កថេន្តី –

៣១. ‘‘សបតី មេ គព្ភិនី អាសិ, តស្សា បាបំ អចេតយិំ;

សាហំ បទុដ្ឋមនសា, អករិំ គព្ភបាតនំ.

៣២. ‘‘តស្ស ទ្វេមាសិកោ គព្ភោ, លោហិតញ្ញេវ បគ្ឃរិ;

តទស្សា មាតា កុបិតា, មយ្ហំ ញាតី សមានយិ;

សបថញ្ច មំ អការេសិ, បរិភាសាបយី ច មំ.

៣៣. ‘‘សាហំ ឃោរញ្ច សបថំ, មុសាវាទំ អភាសិសំ;

‘បុត្តមំសានិ ខាទាមិ, សចេ តំ បកតំ មយា’.

៣៤. ‘‘តស្ស កម្មស្ស វិបាកេន, មុសាវាទស្ស ចូភយំ;

បុត្តមំសានិ ខាទាមិ, បុព្ពលោហិតមក្ខិតា’’តិ. – គាថាយោ អភាសិ;

៣១-៣២. តត្ថ សបតីតិ សមានបតិកា ឥត្ថី វុច្ចតិ. តស្សា បាបំ អចេតយិន្តិ តស្ស សបតិយា បាបំ លុទ្ទកំ កម្មំ អចេតយិំ. បទុដ្ឋមនសាតិ បទុដ្ឋចិត្តា, បទុដ្ឋេន វា មនសា. ទ្វេមាសិកោតិ ទ្វេមាសជាតោ បតិដ្ឋិតោ ហុត្វា ទ្វេមាសិកា. លោហិតញ្ញេវ បគ្ឃរីតិ វិបជ្ជមានោ រុហិរញ្ញេវ ហុត្វា វិស្សន្ទិ. តទស្សា មាតា កុបិតា, មយ្ហំ ញាតី សមានយីតិ តទា អស្សា សបតិយា មាតា មយ្ហំ កុបិតា អត្តនោ ញាតកេ សមោធានេសិ. ‘‘តតស្សា’’តិ វា បាឋោ, តតោ អស្សាតិ បទវិភាគោ.

៣៣-៣៤. សបថន្តិ សបនំ. បរិភាសាបយីតិ ភយេន តជ្ជាបេសិ. សបថំ មុសាវាទំ អភាសិសន្តិ ‘‘សចេ តំ មយា កតំ, ឦទិសី ភវេយ្យ’’ន្តិ កតមេវ បាបំ អកតំ កត្វា ទស្សេន្តី មុសាវាទំ អភូតំ សបថំ អភាសិំ. មុត្តមំសានិ ខាទាមិ, សចេតំ បកតំ មយាតិ ឥទំ តទា សបថស្ស កតាការទស្សនំ. យទិ ឯតំ គព្ភបាតនបាបំ មយា កតំ, អាយតិំ បុនព្ភវាភិនិព្ពត្តិយំ មយ្ហំ បុត្តមំសានិយេវ ខាទេយ្យន្តិ អត្ថោ. តស្ស កម្មស្សាតិ តស្ស គព្ភបាតនវសេន បកតស្ស បាណាតិបាតកម្មស្ស. មុសាវាទស្ស ចាតិ មុសាវាទកម្មស្ស ច. ឧភយន្តិ ឧភយស្សបិ កម្មស្ស ឧភយេន វិបាកេន. ករណត្ថេ ហិ ឥទំ បច្ចត្តវចនំ. បុព្ពលោហិតមក្ខិតាតិ បសវនវសេន បរិភិជ្ជនវសេន ច បុព្ពេន ច លោហិតេន ច មក្ខិតា ហុត្វា បុត្តមំសានិ ខាទាមីតិ យោជនា.

ឯវំ សា បេតី អត្តនោ កម្មវិបាកំ បវេទេត្វា បុន ថេរេ ឯវមាហ – ‘‘អហំ, ភន្តេ, ឥមស្មិំយេវ គាមេ អសុកស្ស កុដុម្ពិកស្ស ភរិយា ឥស្សាបកតា ហុត្វា បាបកម្មំ កត្វា ឯវំ បេតយោនិយំ និព្ពត្តា. សាធុ, ភន្តេ, តស្ស កុដុម្ពិកស្ស គេហំ គច្ឆថ, សោ តុម្ហាកំ ទានំ ទស្សតិ, តំ ទក្ខិណំ មយ្ហំ ឧទ្ទិសាបេយ្យាថ, ឯវំ មេ ឥតោ បេតលោកតោ មុត្តិ ភវិស្សតី’’តិ. ថេរា តំ សុត្វា តំ អនុកម្បមានា ឧល្លុម្បនសភាវសណ្ឋិតា តស្ស កុដុម្ពិកស្ស គេហំ បិណ្ឌាយ បវិសិំសុ. កុដម្ពិកោ ថេរេ ទិស្វា សញ្ជាតប្បសាទោ បច្ចុគ្គន្ត្វា បត្តានិ គហេត្វា ថេរេ អាសនេសុ និសីទាបេត្វា បណីតេន អាហារេន ភោជេតុំ អារភិ. ថេរា តំ បវត្តិំ កុដុម្ពិកស្ស អារោចេត្វា តំ ទានំ តស្សា បេតិយា ឧទ្ទិសាបេសុំ. តង្ខណញ្ញេវ ច សា បេតី តតោ ទុក្ខតោ អបេតា ឧឡារសម្បត្តិំ បដិលភិត្វា រត្តិយំ កុដុម្ពិកស្ស អត្តានំ ទស្សេសិ. អថ ថេរា អនុក្កមេន សាវត្ថិំ គន្ត្វា ភគវតោ តមត្ថំ អារោចេសុំ. ភគវា ច តមត្ថំ អដ្ឋុប្បត្តិំ កត្វា សម្បត្តបរិសាយ ធម្មំ ទេសេសិ. ទេសនាវសានេ មហាជនោ បដិលទ្ធសំវេគោ ឥស្សាមច្ឆេរតោ បដិវិរមិ. ឯវំ សា ទេសនា មហាជនស្ស សាត្ថិកា អហោសីតិ.

បញ្ចបុត្តខាទកបេតិវត្ថុវណ្ណនា និដ្ឋិតា.