៤. បិដ្ឋធីតលិកបេតវត្ថុវណ្ណនា

យំ កិញ្ចារម្មណំ កត្វាតិ ឥទំ សត្ថា សាវត្ថិយំ ជេតវនេ វិហរន្តោ អនាថបិណ្ឌិកស្ស គហបតិនោ ទានំ អារព្ភ កថេសិ. អនាថបិណ្ឌិកស្ស កិរ គហបតិនោ ធីតុ ធីតាយ ទារិកាយ ធាតិ បិដ្ឋធីតលិកំ អទាសិ ‘‘អយំ តេ ធីតា, ឥមំ គហេត្វា កីឡស្សូ’’តិ. សា តត្ថ ធីតុសញ្ញំ ឧប្បាទេសិ. អថស្សា ឯកទិវសំ តំ គហេត្វា កីឡន្តិយា បមាទេន បតិត្វា ភិជ្ជិ. តតោ ទារិកា ‘‘មម ធីតា មតា’’តិ បរោទិ. តំ រោទន្តិំ កោចិបិ គេហជនោ សញ្ញាបេតុំ នាសក្ខិ. តស្មិញ្ច សមយេ សត្ថា អនាថបិណ្ឌិកស្ស គហបតិនោ គេហេ បញ្ញត្តេ អាសនេ និសិន្នោ ហោតិ, មហាសេដ្ឋិ ច ភគវតោ សមីបេ និសិន្នោ អហោសិ. ធាតិ តំ ទារិកំ គហេត្វា សេដ្ឋិស្ស សន្តិកំ អគមាសិ. សេដ្ឋិ តំ ទិស្វា ‘‘កិស្សាយំ ទារិកា រោទតី’’តិ អាហ. ធាតិ តំ បវត្តិំ សេដ្ឋិស្ស អារោចេសិ. សេដ្ឋិ តំ ទារិកំ អង្កេ និសីទាបេត្វា ‘‘តវ ធីតុទានំ ទស្សាមី’’តិ សញ្ញាបេត្វា សត្ថុ អារោចេសិ – ‘‘ភន្តេ, មម នត្តុធីតរំ បិដ្ឋធីតលិកំ ឧទ្ទិស្ស ទានំ ទាតុកាមោ, តំ មេ បញ្ចហិ ភិក្ខុសតេហិ សទ្ធិំ ស្វាតនាយ អធិវាសេថា’’តិ. អធិវាសេសិ ភគវា តុណ្ហីភាវេន.

អថ ភគវា ទុតិយទិវសេ បញ្ចហិ ភិក្ខុសតេហិ សទ្ធិំ សេដ្ឋិស្ស ឃរំ គន្ត្វា ភត្តកិច្ចំ កត្វា អនុមោទនំ ករោន្តោ –

១០. ‘‘យំ កិញ្ចារម្មណំ កត្វា, ទជ្ជា ទានំ អមច្ឆរី;

បុព្ពបេតេ ច អារព្ភ, អថ វា វត្ថុទេវតា.

១១. ‘‘ចត្តារោ ច មហារាជេ, លោកបាលេ យសស្សិនេ;

កុវេរំ ធតរដ្ឋញ្ច, វិរូបក្ខំ វិរូឡ្ហកំ;

តេ ចេវ បូជិតា ហោន្តិ, ទាយកា ច អនិប្ផលា.

១២. ‘‘ន ហិ រុណ្ណំ វា សោកោ វា, យា ចញ្ញា បរិទេវនា;

ន តំ បេតស្ស អត្ថាយ, ឯវំ តិដ្ឋន្តិ ញាតយោ.

១៣. ‘‘អយញ្ច ខោ ទក្ខិណា ទិន្នា, សង្ឃម្ហិ សុប្បតិដ្ឋិតា;

ទីឃរត្តំ ហិតាយស្ស, ឋានសោ ឧបកប្បតី’’តិ. – ឥមា គាថា អភាសិ;

១០. តត្ថ យំ កិញ្ចារម្មណំ កត្វាតិ មង្គលាទីសុ អញ្ញតរំ យំ កិញ្ចិ អារព្ភ ឧទ្ទិស្ស. ទជ្ជាតិ ទទេយ្យ. អមច្ឆរីតិ អត្តនោ សម្បត្តិយា បរេហិ សាធារណភាវាសហនលក្ខណស្ស មច្ឆេរស្ស អភាវតោ អមច្ឆរី, បរិច្ចាគសីលោ មច្ឆរិយលោភាទិចិត្តមលំ ទូរតោ កត្វា ទានំ ទទេយ្យាតិ អធិប្បាយោ. បុព្ពបេតេ ច អារព្ភាតិ បុព្ពកេបិ បេតេ ឧទ្ទិស្ស. វត្ថុទេវតាតិ ឃរវត្ថុអាទីសុ អធិវត្ថា ទេវតា អារព្ភាតិ យោជនា. អថ វាតិ ឥមិនា អញ្ញេបិ ទេវមនុស្សាទិកេ យេ កេចិ អារព្ភ ទានំ ទទេយ្យាតិ ទស្សេតិ.

១១. តត្ថ ទេវេសុ តាវ ឯកច្ចេ បាកដេ ទេវេ ទស្សេន្តោ ‘‘ចត្តារោ ច មហារាជេ’’តិ វត្វា បុន តេ នាមតោ គណ្ហន្តោ ‘‘កុវេរ’’ន្តិអាទិមាហ. តត្ថ កុវេរន្តិ វេស្សវណំ. ធតរដ្ឋន្តិអាទីនិ សេសានំ តិណ្ណំ លោកបាលានំ នាមានិ. តេ ចេវ បូជិតា ហោន្តីតិ តេ ច មហារាជានោ បុព្ពបេតវត្ថុទេវតាយោ ច ឧទ្ទិសនកិរិយាយ បដិមានិកា ហោន្តិ. ទាយកា ច អនិប្ផលាតិ យេ ទានំ ទេន្តិ, តេ ទាយកា ច បរេសំ ឧទ្ទិសនមត្តេន ន និប្ផលា, អត្តនោ ទានផលស្ស ភាគិនោ ឯវ ហោន្តិ.

១២. ឥទានិ ‘‘យេ អត្តនោ ញាតីនំ មរណេន រោទន្តិ បរិទេវន្តិ សោចន្តិ, តេសំ តំ និរត្ថកំ, អត្តបរិតាបនមត្តមេវា’’តិ ទស្សេតុំ ‘‘ន ហិ រុណ្ណំ វា’’តិ គាថមាហ. តត្ថ រុណ្ណន្តិ រុទិតំ អស្សុមោចនំ ន ហិ កាតព្ពន្តិ វចនសេសោ. សោកោតិ សោចនំ ចិត្តសន្តាបោ, អន្តោនិជ្ឈានន្តិ អត្ថោ. យា ចញ្ញា បរិទេវនាតិ យា ច រុណ្ណសោកតោ អញ្ញា បរិទេវនា, ‘‘កហំ ឯកបុត្តកា’’តិអាទិវាចាវិប្បលាបោ, សោបិ ន កាតព្ពោតិ អត្ថោ. សព្ពត្ថ វា-សទ្ទោ វិកប្បនត្ថោ. ន តំ បេតស្ស អត្ថាយាតិ យស្មា រុណ្ណំ វា សោកោ វា បរិទេវនា វាតិ សព្ពម្បិ តំ បេតស្ស កាលកតស្ស អត្ថាយ ឧបការាយ ន ហោតិ, តស្មា ន ហិ តំ កាតព្ពំ, តថាបិ ឯវំ តិដ្ឋន្តិ ញាតយោ អវិទ្ទសុនោតិ អធិប្បាយោ.

១៣. ឯវំ រុណ្ណាទីនំ និរត្ថកភាវំ ទស្សេត្វា ឥទានិ យា បុព្ពបេតាទិកេ អារព្ភ ទាយកេន សង្ឃស្ស ទក្ខិណា ទិន្នា, តស្សា សាត្ថកភាវំ ទស្សេន្តោ ‘‘អយញ្ច ខោ ទក្ខិណា’’តិ គាថមាហ. តត្ថ អយន្តិ ទាយកេន តំ ទិន្នំ ទានំ បច្ចក្ខតោ ទស្សេន្តោ វទតិ. ច-សទ្ទោ ព្យតិរេកត្ថោ, តេន យថា រុណ្ណាទិ បេតស្ស ន កស្សចិ អត្ថាយ ហោតិ, ន ឯវមយំ, អយំ បន ទក្ខិណា ទីឃរត្តំ ហិតាយស្ស ហោតីតិ វក្ខមានមេវ វិសេសំ ជោតេតិ. ខោតិ អវធារណេ. ទក្ខិណាតិ ទានំ. សង្ឃម្ហិ សុប្បតិដ្ឋិតាតិ អនុត្តរេ បុញ្ញក្ខេត្តេ សង្ឃេ សុដ្ឋុ បតិដ្ឋិតា. ទីឃរត្តំ ហិតាយស្សាតិ អស្ស បេតស្ស ចិរកាលំ ហិតាយ អត្ថាយ. ឋានសោ ឧបកប្បតីតិ តង្ខណញ្ញេវ និប្ផជ្ជតិ, ន កាលន្តរេតិ អត្ថោ. អយញ្ហិ តត្ថ ធម្មតា – យំ បេតេ ឧទ្ទិស្ស ទានេ ទិន្នេ បេតា ចេ អនុមោទន្តិ, តាវទេវ តស្ស ផលេន បេតា បរិមុច្ចន្តីតិ.

ឯវំ ភគវា ធម្មំ ទេសេត្វា មហាជនំ បេតេ ឧទ្ទិស្ស ទានាភិរតមានសំ កត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមិ. បុនទិវសេ សេដ្ឋិភរិយា អវសេសា ច ញាតកា សេដ្ឋិំ អនុវត្តន្តា ឯវំ តេមាសមត្តំ មហាទានំ បវត្តេសុំ. អថ រាជា បសេនទិ កោសលោ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា ‘‘កស្មា, ភន្តេ, ភិក្ខូ មាសមត្តំ មម ឃរំ នាគមិំសូ’’តិ បុច្ឆិ. សត្ថារា តស្មិំ ការណេ កថិតេ រាជាបិ សេដ្ឋិំ អនុវត្តន្តោ ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស មហាទានំ បវត្តេសិ, តំ ទិស្វា នាគរា រាជានំ អនុវត្តន្តា មាសមត្តំ មហាទានំ បវត្តេសុំ. ឯវំ មាសទ្វយំ បិដ្ឋធីតលិកមូលកំ មហាទានំ បវត្តេសុន្តិ.

បិដ្ឋធីតលិកបេតវត្ថុវណ្ណនា និដ្ឋិតា.