១២. ឧរគបេតវត្ថុវណ្ណនា

ឧរគោវ តចំ ជិណ្ណន្តិ ឥទំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ អញ្ញតរំ ឧបាសកំ អារព្ភ កថេសិ. សាវត្ថិយំ កិរ អញ្ញតរស្ស ឧបាសកស្ស បុត្តោ កាលមកាសិ. សោ បុត្តមរណហេតុ បរិទេវសោកសមាបន្នោ ពហិ និក្ខមិត្វា កិញ្ចិ កម្មំ កាតុំ អសក្កោន្តោ គេហេយេវ អដ្ឋាសិ. អថ សត្ថា បច្ចូសវេលាយំ មហាករុណាសមាបត្តិតោ វុដ្ឋាយ ពុទ្ធចក្ខុនា លោកំ វោលោកេន្តោ តំ ឧបាសកំ ទិស្វា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ តស្ស គេហំ គន្ត្វា ទ្វារេ អដ្ឋាសិ. ឧបាសកោ ច សត្ថុ អាគតភាវំ សុត្វា សីឃំ ឧដ្ឋាយ គន្ត្វា បច្ចុគ្គមនំ កត្វា ហត្ថតោ បត្តំ គហេត្វា គេហំ បវេសេត្វា អាសនំ បញ្ញបេត្វា អទាសិ. និសីទិ ភគវា បញ្ញត្តេ អាសនេ. ឧបាសកោបិ ភគវន្តំ វន្ទិត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. តំ ភគវា ‘‘កិំ, ឧបាសក, សោកបរេតោ វិយ ទិស្សតី’’តិ អាហ. ‘‘អាម, ភគវា, បិយោ មេ បុត្តោ កាលកតោ, តេនាហំ សោចាមី’’តិ. អថស្ស ភគវា សោកវិនោទនំ ករោន្តោ ឧរគជាតកំ (ជា. ១.៥.១៩ អាទយោ) កថេសិ.

អតីតេ កិរ កាសិរដ្ឋេ ពារាណសិយំ ធម្មបាលំ នាម ព្រាហ្មណកុលំ អហោសិ. តត្ថ ព្រាហ្មណោ ព្រាហ្មណី បុត្តោ ធីតា សុណិសា ទាសីតិ ឥមេ សព្ពេបិ មរណានុស្សតិភាវនាភិរតា អហេសុំ. តេសុ យោ គេហតោ និក្ខមតិ, សោ សេសជនេ ឱវទិត្វា និរបេក្ខោវ និក្ខមតិ. អថេកទិវសំ ព្រាហ្មណោ បុត្តេន សទ្ធិំ ឃរតោ និក្ខមិត្វា ខេត្តំ គន្ត្វា កសតិ. បុត្តោ សុក្ខតិណបណ្ណកដ្ឋានិ អាលិម្បេតិ. តត្ថេកោ កណ្ហសប្បោ ឌាហភយេន រុក្ខសុសិរតោ និក្ខមិត្វា ឥមំ ព្រាហ្មណស្ស បុត្តំ ឌំសិ. សោ វិសវេគេន មុច្ឆិតោ តត្ថេវ បរិបតិត្វា កាលកតោ, សក្កោ ទេវរាជា ហុត្វា និព្ពត្តិ. ព្រាហ្មណោ បុត្តំ មតំ ទិស្វា កម្មន្តសមីបេន គច្ឆន្តំ ឯកំ បុរិសំ ឯវមាហ – ‘‘សម្ម, មម ឃរំ គន្ត្វា ព្រាហ្មណិំ ឯវំ វទេហិ ‘ន្ហាយិត្វា សុទ្ធវត្ថនិវត្ថា ឯកស្ស ភត្តំ មាលាគន្ធាទីនិ ច គហេត្វា តុរិតំ អាគច្ឆតូ’តិ’’. សោ តត្ថ គន្ត្វា តថា អារោចេសិ, គេហជនោបិ តថា អកាសិ. ព្រាហ្មណោ ន្ហត្វា ភុញ្ជិត្វា វិលិម្បិត្វា បរិជនបរិវុតោ បុត្តស្ស សរីរំ ចិតកំ អារោបេត្វា អគ្គិំ ទត្វា ទារុក្ខន្ធំ ឌហន្តោ វិយ និស្សោកោ និស្សន្តាបោ អនិច្ចសញ្ញំ មនសិ ករោន្តោ អដ្ឋាសិ.

អថ ព្រាហ្មណស្ស បុត្តោ សក្កោ ហុត្វា និព្ពត្តិ, សោ ច អម្ហាកំ ពោធិសត្តោ អហោសិ. សោ អត្តនោ បុរិមជាតិំ កតបុញ្ញញ្ច បច្ចវេក្ខិត្វា បិតរំ ញាតកេ ច អនុកម្បមានោ ព្រាហ្មណវេសេន តត្ថ អាគន្ត្វា ញាតកេ អសោចន្តេ ទិស្វា ‘‘អម្ភោ, មិគំ ឈាបេថ, អម្ហាកំ មំសំ ទេថ, ឆាតោម្ហី’’តិ អាហ. ‘‘ន មិគោ, មនុស្សោ ព្រាហ្មណា’’តិ អាហ. ‘‘កិំ តុម្ហាកំ បច្ចត្ថិកោ ឯសោ’’តិ? ‘‘ន បច្ចត្ថិកោ, ឧរេ ជាតោ ឱរសោ មហាគុណវន្តោ តរុណបុត្តោ’’តិ អាហ. ‘‘កិមត្ថំ តុម្ហេ តថារូបេ គុណវតិ តរុណបុត្តេ មតេ ន សោចថា’’តិ? តំ សុត្វា ព្រាហ្មណោ អសោចនការណំ កថេន្តោ –

៨៥. ‘‘ឧរគោវ តចំ ជិណ្ណំ, ហិត្វា គច្ឆតិ សំ តនុំ;

ឯវំ សរីរេ និព្ភោគេ, បេតេ កាលកតេ សតិ.

៨៦. ‘‘ឌយ្ហមានោ ន ជានាតិ, ញាតីនំ បរិទេវិតំ;

តស្មា ឯតំ ន រោទាមិ, គតោ សោ តស្ស យា គតី’’តិ. –

ទ្វេ គាថា អភាសិ.

៨៥-៨៦. តត្ថ ឧរគោតិ ឧរេន គច្ឆតីតិ ឧរគោ. សប្បស្សេតំ អធិវចនំ. តចំ ជិណ្ណន្តិ ជជ្ជរភាវេន ជិណ្ណំ បុរាណំ អត្តនោ តចំ និម្មោកំ. ហិត្វា គច្ឆតិ សំ តនុន្តិ យថា ឧរគោ អត្តនោ ជិណ្ណតចំ រុក្ខន្តរេ វា កដ្ឋន្តរេ វា មូលន្តរេ វា បាសាណន្តរេ វា កញ្ចុកំ ឱមុញ្ចន្តោ វិយ សរីរតោ ឱមុញ្ចិត្វា បហាយ ឆឌ្ឌេត្វា យថាកាមំ គច្ឆតិ, ឯវមេវ សំសារេ បរិព្ភមន្តោ សត្តោ បោរាណស្ស កម្មស្ស បរិក្ខីណត្តា ជជ្ជរីភូតំ សំ តនុំ អត្តនោ សរីរំ ហិត្វា គច្ឆតិ, យថាកម្មំ គច្ឆតិ, បុនព្ភវវសេន ឧបបជ្ជតីតិ អត្ថោ. ឯវន្តិ ឌយ្ហមានំ បុត្តស្ស សរីរំ ទស្សេន្តោ អាហ. សរីរេ និព្ភោគេតិ អស្ស វិយ អញ្ញេសម្បិ កាយេ ឯវំ ភោគវិរហិតេ និរត្ថកេ ជាតេ. បេតេតិ អាយុឧស្មាវិញ្ញាណតោ អបគតេ. កាលកតេ សតីតិ មតេ ជាតេ. តស្មាតិ យស្មា ឌយ្ហមានោ កាយោ អបេតវិញ្ញាណត្តា ឌាហទុក្ខំ វិយ ញាតីនំ រុទិតំ បរិទេវិតម្បិ ន ជានាតិ, តស្មា ឯតំ មម បុត្តំ និមិត្តំ កត្វា ន រោទាមិ. គតោ សោ តស្ស យា គតីតិ យទិ មតសត្តា ន ឧច្ឆិជ្ជន្តិ, មតស្ស បន កតោកាសស្ស កម្មស្ស វសេន យា គតិ បាដិកង្ខា, តំ ចុតិអនន្តរមេវ គតោ, សោ ន បុរិមញាតីនំ រុទិតំ បរិទេវិតំ វា បច្ចាសីសតិ, នាបិ យេភុយ្យេន បុរិមញាតីនំ រុទិតេន កាចិ អត្ថសិទ្ធីតិ អធិប្បាយោ.

ឯវំ ព្រាហ្មណេន អត្តនោ អសោចនការណេ កថិតេ បរិយាយមនសិការកោសល្លេ បកាសិតេ ព្រាហ្មណរូបោ សក្កោ ព្រាហ្មណិំ អាហ – ‘‘អម្ម, តុយ្ហំ សោ មតោ កិំ ហោតី’’តិ? ‘‘ទស មាសេ កុច្ឆិនា បរិហរិត្វា ថញ្ញំ បាយេត្វា ហត្ថបាទេ សណ្ឋបេត្វា សំវឌ្ឍិតោ បុត្តោ មេ, សាមី’’តិ. ‘‘យទិ ឯវំ បិតា តាវ បុរិសភាវេន មា រោទតុ, មាតុ នាម ហទយំ មុទុកំ, ត្វំ កស្មា ន រោទសី’’តិ? តំ សុត្វា សា អរោទនការណំ កថេន្តី –

៨៧. ‘‘អនព្ភិតោ តតោ អាគា, នានុញ្ញាតោ ឥតោ គតោ;

យថាគតោ តថា គតោ, តត្ថ កា បរិទេវនា.

៨៨. ‘‘ឌយ្ហមានោ ន ជានាតិ, ញាតីនំ បរិទេវិតំ;

តស្មា ឯតំ ន រោទាមិ, គតោ សោ តស្ស យា គតី’’តិ. –

គាថាទ្វយមាហ. តត្ថ អនព្ភិតោតិ អនវ្ហាតោ, ‘‘ឯហិ មយ្ហំ បុត្តភាវំ ឧបគច្ឆា’’តិ ឯវំ អបក្កោសិតោ. តតោតិ យត្ថ បុព្ពេ ឋិតោ, តតោ បរលោកតោ. អាគាតិ អាគញ្ឆិ. នានុញ្ញាតោតិ អននុមតោ, ‘‘គច្ឆ, តាត, បរលោក’’ន្តិ ឯវំ អម្ហេហិ អវិស្សដ្ឋោ. ឥតោតិ ឥធលោកតោ. គតោតិ អបគតោ. យថាគតោតិ យេនាការេន អាគតោ, អម្ហេហិ អនព្ភិតោ ឯវ អាគតោតិ អត្ថោ. តថា គតោតិ តេនេវាការេន គតោ. យថា សកេនេវ កម្មុនា អាគតោ, តថា សកេនេវ កម្មុនា គតោតិ. ឯតេន កម្មស្សកតំ ទស្សេតិ. តត្ថ កា បរិទេវនាតិ ឯវំ អវសវត្តិកេ សំសារបវត្តេ មរណំ បដិច្ច កា នាម បរិទេវនា, អយុត្តា សា បញ្ញវតា អករណីយាតិ ទស្សេតិ.

ឯវំ ព្រាហ្មណិយា វចនំ សុត្វា តស្ស ភគិនិំ បុច្ឆិ – ‘‘អម្ម, តុយ្ហំ សោ កិំ ហោតី’’តិ? ‘‘ភាតា មេ, សាមី’’តិ. ‘‘អម្ម, ភគិនិយោ នាម ភាតូសុ សិនេហា, ត្វំ កស្មា ន រោទសី’’តិ? សាបិ អរោទនការណំ កថេន្តី –

៨៩. ‘‘សចេ រោទេ កិស្ស អស្សំ, តត្ថ មេ កិំ ផលំ សិយា;

ញាតិមិត្តសុហជ្ជានំ, ភិយ្យោ នោ អរតី សិយា.

៩០. ‘‘ឌយ្ហមានោ ន ជានាតិ, ញាតីនំ បរិទេវិតំ;

តស្មា ឯតំ ន រោទាមិ, គតោ សោ តស្ស យា គតី’’តិ. –

គាថាទ្វយមាហ. តត្ថ សចេ រោទេ កិសា អស្សន្តិ យទិ អហំ រោទេយ្យំ, កិសា បរិសុក្ខសរីរា ភវេយ្យំ. តត្ថ មេ កិំ ផលំ សិយាតិ តស្មិំ មយ្ហំ ភាតុ មរណនិមិត្តេ រោទនេ កិំ នាម ផលំ, កោ អានិសំសោ ភវេយ្យ? ន តេន មយ្ហំ ភាតិកោ អាគច្ឆេយ្យ, នាបិ សោ តេន សុគតិំ គច្ឆេយ្យាតិ អធិប្បាយោ. ញាតិមិត្តសុហជ្ជានំ, ភិយ្យោ នោ អរតី សិយាតិ អម្ហាកំ ញាតីនំ មិត្តានំ សុហទយានញ្ច មម សោចនេន ភាតុមរណទុក្ខតោ ភិយ្យោបិ អរតិ ទុក្ខមេវ សិយាតិ.

ឯវំ ភគិនិយា វចនំ សុត្វា តស្ស ភរិយំ បុច្ឆិ – ‘‘តុយ្ហំ សោ កិំ ហោតី’’តិ? ‘‘ភត្តា មេ, សាមី’’តិ. ‘‘ភទ្ទេ, ឥត្ថិយោ នាម ភត្តរិ សិនេហា ហោន្តិ, តស្មិញ្ច មតេ វិធវា អនាថា ហោន្តិ, កស្មា ត្វំ ន រោទសី’’តិ? សាបិ អត្តនោ អរោទនការណំ កថេន្តី –

៩១. ‘‘យថាបិ ទារកោ ចន្ទំ, គច្ឆន្តមនុរោទតិ;

ឯវំសម្បទមេវេតំ, យោ បេតមនុសោចតិ.

៩២. ‘‘ឌយ្ហមានោ ន ជានាតិ, ញាតីនំ បរិទេវិតំ;

តស្មា ឯតំ ន រោទាមិ, គតោ សោ តស្ស យា គតី’’តិ. – គាថាទ្វយមាហ;

តត្ថ ទារកោតិ ពាលទារកោ. ចន្ទន្តិ ចន្ទមណ្ឌលំ. គច្ឆន្តន្តិ នភំ អព្ភុស្សុក្កមានំ. អនុរោទតីតិ ‘‘មយ្ហំ រថចក្កំ គហេត្វា ទេហី’’តិ អនុរោទតិ. ឯវំសម្បទមេវេតន្តិ យោ បេតំ មតំ អនុសោចតិ, តស្សេតំ អនុសោចនំ ឯវំសម្បទំ ឯវរូបំ, អាកាសេន គច្ឆន្តស្ស ចន្ទស្ស គហេតុកាមតាសទិសំ អលព្ភនេយ្យវត្ថុស្មិំ ឥច្ឆាភាវតោតិ អធិប្បាយោ.

ឯវំ តស្ស ភរិយាយ វចនំ សុត្វា ទាសិំ បុច្ឆិ – ‘‘អម្ម, តុយ្ហំ សោ កិំ ហោតី’’តិ? ‘‘អយ្យោ មេ, សាមី’’តិ. ‘‘យទិ ឯវំ តេន ត្វំ បោថេត្វា វេយ្យាវច្ចំ ការិតា ភវិស្សសិ, តស្មា មញ្ញេ ‘សុមុត្តាហំ តេនា’តិ ន រោទសី’’តិ? ‘‘សាមិ, មា មំ ឯវំ អវច, ន ចេតំ អនុច្ឆវិកំ, អតិវិយ ខន្តិមេត្តានុទ្ទយាសម្បន្នោ យុត្តវាទី មយ្ហំ អយ្យបុត្តោ ឧរេ សំវឌ្ឍបុត្តោ វិយ អហោសី’’តិ. អថ ‘‘កស្មា ន រោទសី’’តិ? សាបិ អត្តនោ អរោទនការណំ កថេន្តី –

៩៣. ‘‘យថាបិ ព្រហ្មេ ឧទកុម្ភោ, ភិន្នោ អប្បដិសន្ធិយោ;

ឯវំសម្បទមេវេតំ, យោ បេតមនុសោចតិ.

៩៤. ‘‘ឌយ្ហមានោ ន ជានាតិ, ញាតីនំ បរិទេវិតំ;

តស្មា ឯតំ ន រោទាមិ, គតោ សោ តស្ស យា គតី’’តិ. –

គាថាទ្វយមាហ. តត្ថ យថាបិ ព្រហ្មេ ឧទកុព្ភោ, ភិន្នោ អប្បដិសន្ធិយោតិ ព្រាហ្មណ សេយ្យថាបិ ឧទកឃដោ មុគ្គរប្បហារាទិនា ភិន្នោ អប្បដិសន្ធិយោ បុន បាកតិកោ ន ហោតិ. សេសមេត្ថ វុត្តនយត្តា ឧត្តានត្ថមេវ.

សក្កោ តេសំ កថំ សុត្វា បសន្នមានសោ ‘‘សម្មទេវ តុម្ហេហិ មរណស្សតិ ភាវិតា, ឥតោ បដ្ឋាយ ន តុម្ហេហិ កសិអាទិករណកិច្ចំ អត្ថី’’តិ តេសំ គេហំ សត្តរតនភរិតំ កត្វា ‘‘អប្បមត្តា ទានំ ទេថ, សីលំ រក្ខថ, ឧបោសថកម្មំ ករោថា’’តិ ឱវទិត្វា អត្តានញ្ច តេសំ និវេទេត្វា សកដ្ឋានមេវ គតោ. តេបិ ព្រាហ្មណាទយោ ទានាទីនិ បុញ្ញានិ ករោន្តា យាវតាយុកំ ឋត្វា ទេវលោកេ ឧប្បជ្ជិំសុ.

សត្ថា ឥមំ ជាតកំ អាហរិត្វា តស្ស ឧបាសកស្ស សោកសល្លំ សមុទ្ធរិត្វា ឧបរិ សច្ចានិ បកាសេសិ, សច្ចបរិយោសានេ ឧបាសកោ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហីតិ.

ឧរគបេតវត្ថុវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ឥតិ ខុទ្ទក-អដ្ឋកថាយ បេតវត្ថុស្មិំ

ទ្វាទសវត្ថុបដិមណ្ឌិតស្ស

បឋមស្ស ឧរគវគ្គស្ស អត្ថសំវណ្ណនា និដ្ឋិតា.