៣. អភិសមយកថា

អភិសមយកថាវណ្ណនា

១៩. ឥទានិ ឥទ្ធិកថានន្តរំ បរមិទ្ធិភូតំ អភិសមយំ ទស្សេន្តេន កថិតាយ អភិសមយកថាយ អបុព្ពត្ថានុវណ្ណនា. តត្ថ អភិសមយោតិ សច្ចានំ អភិមុខេន សមាគមោ, បដិវេធោតិ អត្ថោ. កេន អភិសមេតីតិ កិំ វុត្តំ ហោតិ? ‘‘ឯវំ មហត្ថិយោ ខោ, ភិក្ខវេ, ធម្មាភិសមយោ’’តិអាទីសុ (សំ. និ. ២.៧៤) សុត្តបទេសុ យោ សោ អភិសមយោតិ វុត្តោ, តស្មិំ អភិសមយេ វត្តមានេ អភិសមេតា បុគ្គលោ កេន ធម្មេន សច្ចានិ អភិសមេតិ, អភិមុខោ ហុត្វា សមាគច្ឆតិ, បដិវិជ្ឈតីតិ វុត្តំ ហោតីតិ. អយំ តាវ ចោទកស្ស បុច្ឆា. ចិត្តេន អភិសមេតីតិ ចិត្តំ វិនា អភិសមយាភាវតោ តថា វិស្សជ្ជនំ. ហញ្ចីតិអាទិ បុន ចោទនា. ហញ្ចិ យទីតិ អត្ថោ. ‘‘ចិត្តេនា’’តិ វុត្តត្តា តេន ហិ អញ្ញាណី អភិសមេតីតិ អាហ. ន អញ្ញាណី អភិសមេតីតិ ចិត្តមត្តេនេវ អភិសមយាភាវតោ បដិក្ខេបោ. ញាណេន អភិសមេតីតិ បដិញ្ញា. បុន ហញ្ចីតិអាទិ ‘‘ញាណេនា’’តិ វុត្តត្តា អញ្ញាណី អចិត្តកោតិ ចោទនា. ន អចិត្តកោ អភិសមេតីតិ អចិត្តកស្ស អភិសមយាភាវតោ បដិក្ខេបោ. ចិត្តេន ចាតិអាទិ បដិញ្ញា. បុន ហញ្ចីតិអាទិ សព្ពចិត្តញាណសាធារណវសេន ចោទនា. សេសចោទនាវិស្សជ្ជនេសុបិ ឯសេវ នយោ.

បរតោ បន កម្មស្សកតចិត្តេន ច ញាណេន ចាតិ កម្មស្សកា សត្តាតិ ឯវំ កម្មស្សកតាយ បវត្តចិត្តេន ច ញាណេន ច. សច្ចានុលោមិកចិត្តេន ច ញាណេន ចាតិ សច្ចបដិវេធស្ស អនុកូលត្តា សច្ចានុលោមិកសង្ខាតេន វិបស្សនាសម្បយុត្តចិត្តេន ច វិបស្សនាញាណេន ច. កថន្តិ យថា អភិសមយោ ហោតិ, តថា កថេតុកម្យតា បុច្ឆា. ឧប្បាទាធិបតេយ្យន្តិ យស្មា ចិត្តស្ស ឧប្បាទេ អសតិ ចេតសិកានំ ឧប្បាទោ នត្ថិ. អារម្មណគ្គហណញ្ហិ ចិត្តំ តេន សហ ឧប្បជ្ជមានា ចេតសិកា កថំ អារម្មណេ អគ្គហិតេ ឧប្បជ្ជិស្សន្តិ. អភិធម្មេបិ ចិត្តុប្បាទេនេវ ចេតសិកា វិភត្តា, តស្មា មគ្គញាណស្ស ឧប្បាទេ អធិបតិភូតំ ចិត្តន្តិ អត្ថោ. ញាណស្សាតិ មគ្គញាណស្ស. ហេតុ បច្ចយោ ចាតិ ជនកោ ច ឧបត្ថម្ភកោ ច. តំសម្បយុត្តន្តិ តេន ញាណេន សម្បយុត្តំ. និរោធគោចរន្តិ និព្ពានារម្មណំ. ទស្សនាធិបតេយ្យន្តិ សេសានំ ទស្សនកិច្ចាភាវា និព្ពានទស្សនេ អធិបតិភូតំ. ចិត្តស្សាតិ មគ្គសម្បយុត្តចិត្តស្ស. តំសម្បយុត្តន្តិ តេន ចិត្តេន សម្បយុត្តំ.

២០. យស្មា ឯតម្បិ បរិយាយំ, ន កេវលំ ចិត្តញាណេហិយេវ អភិសមយោ, អថ ខោ សព្ពេបិ មគ្គសម្បយុត្តចិត្តចេតសិកា ធម្មា សច្ចាភិសមយកិច្ចសាធនវសេន អភិសមយោ នាម ហោន្តិ, តស្មា តម្បិ បរិយាយំ ទស្សេតុកាមោ កិំ នុ ឯត្តកោយេវ អភិសមយោតិ បុច្ឆិត្វា ន ហីតិ តំ វចនំ បដិក្ខិបិត្វា លោកុត្តរមគ្គក្ខណេតិអាទិមាហ. ទស្សនាភិសមយោតិ ទស្សនភូតោ អភិសមយោ. ឯស នយោ សេសេសុបិ. សច្ចាតិ សច្ចញាណានិ. មគ្គញាណមេវ និព្ពានានុបស្សនដ្ឋេន វិបស្សនា. វិមោក្ខោតិ មគ្គវិមោក្ខោ. វិជ្ជាតិ មគ្គញាណមេវ. វិមុត្តីតិ សមុច្ឆេទវិមុត្តិ. និព្ពានំ អភិសមីយតីតិ អភិសមយោ, សេសា អភិសមេន្តិ ឯតេហីតិ អភិសមយា.

២១. បុន មគ្គផលវសេន អភិសមយំ ភិន្ទិត្វា ទស្សេតុំ កិំ នូតិអាទិមាហ. ផលក្ខណេ បនេត្ថ យស្មា សមុច្ឆេទនដ្ឋេន ខយេ ញាណំ ន លព្ភតិ, តស្មា បដិប្បស្សទ្ធដ្ឋេន អនុប្បាទេ ញាណន្តិ វុត្តំ. សេសំ បន យថានុរូបំ វេទិតព្ពន្តិ. ឥទានិ យស្មា កិលេសប្បហានេ សតិ អភិសមយោ ហោតិ, អភិសមយេ ច សតិ កិលេសប្បហានំ ហោតិ, តស្មា ចោទនាបុព្ពង្គមំ កិលេសប្បហានំ ទស្សេតុកាមោ យ្វាយន្តិអាទិមាហ. តត្ថ យ្វាយន្តិ យោ អយំ មគ្គដ្ឋោ អរិយបុគ្គលោ. ឯវមាទិកានិ បនេត្ថ ចត្តារិ វចនានិ ចោទកស្ស បុច្ឆា. បុន អតីតេ កិលេសេ បជហតីតិ ឥទំ ចោទនាយ ឱកាសទានត្ថំ វិស្សជ្ជនំ. ខីណន្តិ ភង្គវសេន ខីណំ. និរុទ្ធន្តិ សន្តានវសេន បុនប្បុនំ អនុប្បត្តិយា និរុទ្ធំ. វិគតន្តិ វត្តមានក្ខណតោ អបគតំ. វិគមេតីតិ អបគមយតិ. អត្ថង្គតន្តិ អភាវំ គតំ. អត្ថង្គមេតីតិ អភាវំ គមយតិ. តត្ថ ទោសំ ទស្សេត្វា ន អតីតេ កិលេសេ បជហតីតិ បដិក្ខិត្តំ. អនាគតចោទនាយ អជាតន្តិ ជាតិំ អប្បត្តំ. អនិព្ពត្តន្តិ សភាវំ អប្បត្តំ. អនុប្បន្នន្តិ ឧប្បាទតោ បភុតិ ឧទ្ធំ ន បដិបន្នំ. អបាតុភូតន្តិ បច្ចុប្បន្នភាវេន ចិត្តស្ស អបាតុភូតំ. អតីតានាគតេ បជហតោ បហាតព្ពានំ នត្ថិតាយ អផលោ វាយាមោ អាបជ្ជតីតិ តទុភយម្បិ បដិក្ខិត្តំ. រត្តោ រាគំ បជហតីតិ វត្តមានេន រាគេន រត្តោ តមេវ រាគំ បជហតិ. វត្តមានកិលេសេសុបិ ឯសេវ នយោ. ថាមគតោតិ ថិរសភាវំ គតោ. កណ្ហសុក្កាតិ អកុសលា ច កុសលា ច ធម្មា យុគនទ្ធា សមមេវ វត្តន្តីតិ អាបជ្ជតីតិ អត្ថោ. សំកិលេសិកាតិ ឯវំ សំកិលេសានំ សម្បយុត្តភាវេ សតិ សំកិលេសេ និយុត្តា មគ្គភាវនា ហោតីតិ អាបជ្ជតីតិ អត្ថោ. ឯវំ បច្ចុប្បន្នេ បជហតោ វាយាមេន សទ្ធិំ បហាតព្ពានំ អត្ថិតាយ សំកិលេសិកា ច មគ្គភាវនា ហោតិ, វាយាមោ ច អផលោ ហោតិ. ន ហិ បច្ចុប្បន្នានំ កិលេសានំ ចិត្តវិប្បយុត្តតា នាម អត្ថីតិ.

ន ហីតិ ចតុធា វុត្តស្ស វចនស្ស បដិក្ខេបោ. អត្ថីតិ បដិជាននំ. យថា កថំ វិយាតិ អត្ថិភាវស្ស ឧទាហរណទស្សនត្ថំ បុច្ឆា. យថា អត្ថិ, តំ កេន បការេន វិយ អត្ថិ, កិំ វិយ អត្ថីតិ អត្ថោ. សេយ្យថាបីតិ យថា នាម. តរុណរុក្ខោតិ ផលទាយកភាវទីបនត្ថំ តរុណគ្គហណំ. អជាតផលោតិ ផលទាយកត្តេបិ សតិ ផលគ្គហណតោ បុរេកាលគ្គហណំ. តមេនន្តិ តំ រុក្ខំ. ឯនន្តិ និបាតមត្តំ, តំ ឯតន្តិ វា អត្ថោ. មូលំ ឆិន្ទេយ្យាតិ មូលតោ ឆិន្ទេយ្យ. អជាតផលាតិ អជាតានិ ផលានិ. ឯវមេវន្តិ ឯវំ ឯវំ. ឧប្បាទោ បវត្តំ និមិត្តំ អាយូហនាតិ ចតូហិបិ បច្ចុប្បន្នខន្ធសន្តានមេវ វុត្តំ. យស្មិញ្ហិ ខន្ធសន្តានេ យំ យំ មគ្គញាណំ ឧប្បជ្ជតិ, តេន តេន មគ្គញាណេន បហាតព្ពានំ កិលេសានំ តំ ខន្ធសន្តានំ អពីជំ ហោតិ, តស្ស អពីជភូតត្តា តប្បច្ចយា តេ តេ កិលេសា អនុប្បន្នា ឯវ ន ឧប្បជ្ជន្តិ. អាទីនវំ ទិស្វាតិ អនិច្ចាទិតោ អាទីនវំ ទិស្វា. អនុប្បាទោតិអាទីហិ ចតូហិ និព្ពានមេវ វុត្តំ. ចិត្តំ បក្ខន្ទតីតិ មគ្គសម្បយុត្តំ ចិត្តំ បក្ខន្ទតិ. ហេតុនិរោធា ទុក្ខនិរោធោតិ កិលេសានំ ពីជភូតស្ស សន្តានស្ស អនុប្បាទនិរោធា អនាគតក្ខន្ធភូតស្ស ទុក្ខស្ស ហេតុភូតានំ កិលេសានំ អនុប្បាទនិរោធោ ហោតិ. ឯវំ ទុក្ខស្ស ហេតុភូតកិលេសានំ អនុប្បាទនិរោធា ទុក្ខស្ស អនុប្បាទនិរោធោ ហោតិ. ឯវំ កិលេសប្បហានយុត្តិសព្ភាវតោ ឯវ អត្ថិ មគ្គភាវនាតិអាទិមាហ. អដ្ឋកថាយំ (វិសុទ្ធិ. ២.៨៣២) បន ‘‘ឯតេន កិំ ទីបិតំ ហោតិ? ភូមិលទ្ធានំ កិលេសានំ បហានំ ទីបិតំ ហោតិ. ភូមិលទ្ធា បន កិំ អតីតា អនាគតា, ឧទាហុ បច្ចុប្បន្នាតិ? ភូមិលទ្ធុប្បន្នាយេវ នាមា’’តិ វត្វា កថិតកិលេសប្បហានស្ស វិត្ថារកថា សុតមយញាណកថាយ មគ្គសច្ចនិទ្ទេសវណ្ណនាយំ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពា, ឥធ បន មគ្គញាណេន បហាតព្ពា កិលេសាយេវ អធិប្បេតាតិ.

អភិសមយកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.