៤. ធម្មដ្ឋិតិញាណនិទ្ទេសវណ្ណនា

៤៥. ធម្មដ្ឋិតិញាណនិទ្ទេសេ អវិជ្ជាសង្ខារានំ ឧប្បាទដ្ឋិតីតិអាទីសុ តិដ្ឋន្តិ ឯតាយ សង្ខារាតិ ឋិតិ. កា សា? អវិជ្ជា. សា ហិ សង្ខារានំ ឧប្បាទាយ និព្ពត្តិយា ឋិតិ ការណន្តិ ឧប្បាទដ្ឋិតិ. ឧប្បន្នានំ បវត្តិយាបិ ការណន្តិ បវត្តដ្ឋិតិ. កិញ្ចាបិ ហិ ជនកបច្ចយស្ស ជននក្ខណេយេវ កិច្ចានុភាវោ ហោតិ, តេន បន ជនិតានំយេវ បវត្តត្តា សកក្ខណេ បវត្តិយាបិ ការណំ នាម ហោតិ, សន្តតិវសេន វា បវត្តិយា ការណន្តិ អត្ថោ. បវត្តន្តិ ច នបុំសកេ ភាវវចនមេតំ, តស្មា បវត្តំ បវត្តីតិ អត្ថតោ ឯកំ. បវត្តិសទ្ទស្ស បន បាកដត្តា តេន យោជេត្វា អត្ថោ វុត្តោ. ភាវេបិ ឋិតិសទ្ទស្ស សិជ្ឈនតោ ន ឥធ ភាវេ ឋិតិសទ្ទោ, ការណេ ឋិតិសទ្ទោតិ ទស្សនត្តំ និមិត្តដ្ឋិតីតិ វុត្តំ, និមិត្តភូតា ឋិតីតិ អត្ថោ, ការណភូតាតិ វុត្តំ ហោតិ. ន កេវលំ និមិត្តមត្តំ ហោតិ, អថ ខោ សង្ខារជននេ សព្យាបារា វិយ ហុត្វា អាយូហតិ វាយមតីតិ បច្ចយសមត្ថតំ ទស្សេន្តោ អាយូហនដ្ឋិតីតិ អាហ, អាយូហនភូតា ឋិតីតិ អត្ថោ. យស្មា អវិជ្ជា សង្ខារេ ឧប្បាទយមានា ឧប្បាទេ សំយោជេតិ នាម, ឃដេតីតិ អត្ថោ. សង្ខារេ បវត្តយមានា បវត្តិយំ បលិពុន្ធតិ នាម, ពន្ធតីតិ អត្ថោ. តស្មា សញ្ញោគដ្ឋិតិ បលិពោធដ្ឋិតីតិ វុត្តា. សញ្ញោគភូតា ឋិតិ, បលិពោធភូតា ឋិតីតិ អត្ថោ. យស្មា អវិជ្ជាវ សង្ខារេ ឧប្បាទយមានា ឧប្បាទាយ បវត្តិយា ច មូលការណដ្ឋេន សមុទយោ នាម, សមុទយភូតា ឋិតីតិ សមុទយដ្ឋិតិ, មូលការណភូតា ឋិតីតិ អត្ថោ. អវិជ្ជាវ សង្ខារានំ ឧប្បាទេ ជនកបច្ចយត្តា, បវត្តិយំ ឧបត្ថម្ភកបច្ចយត្តា ហេតុដ្ឋិតិ បច្ចយដ្ឋិតីតិ វុត្តា, ហេតុភូតា ឋិតិ, បច្ចយភូតា ឋិតីតិ អត្ថោ. ជនកបច្ចយោ ហិ ហេតូតិ, ឧបត្ថម្ភកោ បច្ចយោតិ វុច្ចតិ. ឯវំ សេសេសុបិ យោជេតព្ពំ.

ភវោ ជាតិយា, ជាតិ ជរាមរណស្សាតិ ឯត្ថ បន ឧប្បាទដ្ឋិតិ សញ្ញោគដ្ឋិតិ ហេតុដ្ឋិតីតិ ឧប្បាទវសេន យោជិតានិ បទានិ ជាតិជរាមរណវន្តានំ ខន្ធានំ វសេន បរិយាយេន វុត្តានីតិ វេទិតព្ពានិ. កេចិ បន ‘‘ឧប្បាទាយ ឋិតិ ឧប្បាទដ្ឋិតី’’តិ ឯវមាទិនា នយេនេត្ថ អត្ថំ វណ្ណយន្តិ. អវិជ្ជា បច្ចយោតិ អវិជ្ជាយ សង្ខារានំ បច្ចយភាវំ អបេក្ខិត្វា វុត្តំ. អវិជ្ជាយបិ បច្ចយសម្ភូតត្តា តស្សា អបិ បច្ចយបរិគ្គហណទស្សនត្ថំ ឧភោបេតេ ធម្មា បច្ចយសមុប្បន្នាតិ បច្ចយបរិគ្គហេ បញ្ញាតិ វុត្តំ. ឯវំ សេសេសុបិ យោជេតព្ពំ. ជាតិ បច្ចយោ, ជរាមរណំ បច្ចយសមុប្បន្នន្តិ បន បរិយាយេន វុត្តំ. អតីតម្បិ អទ្ធានន្តិ អតិក្កន្តម្បិ កាលំ. អនាគតម្បិ អទ្ធានន្តិ អប្បត្តម្បិ កាលំ. ឧភយត្ថាបិ អច្ចន្តសំយោគត្ថេ ឧបយោគវចនំ.

៤៦. ឥទានិ នវាការវារានន្តរំ តេ នវាការេ វិហាយ ហេតុបដិច្ចបច្ចយបទេហេវ យោជេត្វា អវិជ្ជា ហេតុ, សង្ខារា ហេតុសមុប្បន្នាតិអាទយោ តយោ វារា និទ្ទិដ្ឋា. នវាការវារេ ជនកឧបត្ថម្ភកវសេន បច្ចយោ វុត្តោ. ឥធ បន ហេតុវារស្ស បច្ចយវារស្ស ច វិសុំ អាគតត្តា ហេតូតិ ជនកបច្ចយត្តំ, បច្ចយោតិ ឧបត្ថម្ភកបច្ចយត្តំ វេទិតព្ពំ ឯកេកស្សាបិ អវិជ្ជាទិកស្ស បច្ចយស្ស ឧភយថា សម្ភវតោ. បដិច្ចវារេ អវិជ្ជា បដិច្ចាតិ អត្តនោ ឧប្បាទេ សង្ខារានំ អវិជ្ជាបេក្ខត្តា សង្ខារេហិ អវិជ្ជា បដិមុខំ ឯតព្ពា គន្តព្ពាតិ បដិច្ចា. ឯតេន អវិជ្ជាយ សង្ខារុប្បាទនសមត្ថតា វុត្តា ហោតិ. សង្ខារា បដិច្ចសមុប្បន្នាតិ សង្ខារា អវិជ្ជំ បដិច្ច តទភិមុខំ បវត្តនតោ បដិមុខំ កត្វា ន វិហាយ សមំ ឧប្បន្នា. ឯវំ សេសេសុបិ លិង្គានុរូបេន យោជេតព្ពំ. អវិជ្ជា បដិច្ចាតិ ឧស្សុក្កវសេន វា បាឋោ, អត្ថោ បនេត្ថ អវិជ្ជា អត្តនោ បច្ចយេ បដិច្ច បវត្តាតិ បាឋសេសវសេន យោជេតព្ពោ. ឯវំ សេសេសុបិ. ចតូសុបិ ច ឯតេសុ វារេសុ ទ្វាទសន្នំ បដិច្ចសមុប្បាទង្គានំ បច្ចយស្សេវ វសេន ធម្មដ្ឋិតិញាណស្ស និទ្ទិសិតព្ពត្តា អវិជ្ជាទីនំ ឯកាទសន្នំយេវ អង្គានំ វសេន ធម្មដ្ឋិតិញាណំ និទ្ទិដ្ឋំ, ជរាមរណស្ស បន អន្តេ ឋិតត្តា តស្ស វសេន ន និទ្ទិដ្ឋំ. ជរាមរណស្សាបិ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសានំ បច្ចយត្តា ជរាមរណំ តេសំ បច្ចយំ កត្វា ឧបបរិក្ខមានស្ស តស្សាបិ ជរាមរណស្ស វសេន ធម្មដ្ឋិតិញាណំ យុជ្ជតេវ.

៤៧. ឥទានិ តានេវ ទ្វាទស បដិច្ចសមុប្បាទង្គានិ វីសតិអាការវសេន វិភជិត្វា ចតុសង្ខេបតិយទ្ធតិសន្ធិយោ ទស្សេត្វា ធម្មដ្ឋិតិញាណំ និទ្ទិសិតុកាមោ បុរិមកម្មភវស្មិន្តិអាទិមាហ. តត្ថ បុរិមកម្មភវស្មិន្តិ បុរិមេ កម្មភវេ, អតីតជាតិយំ កម្មភវេ ករិយមានេតិ អត្ថោ. មោហោ អវិជ្ជាតិ យោ តទា ទុក្ខាទីសុ មោហោ, យេន មូឡ្ហោ កម្មំ ករោតិ, សា អវិជ្ជា. អាយូហនា សង្ខារាតិ តំ កម្មំ ករោន្តស្ស បុរិមចេតនាយោ, យថា ‘‘ទានំ ទស្សាមី’’តិ ចិត្តំ ឧប្បាទេត្វា មាសម្បិ សំវច្ឆរម្បិ ទានូបករណានិ សជ្ជេន្តស្ស ឧប្បន្នា បុរិមចេតនាយោ. បដិគ្គាហកានំ បន ហត្ថេ ទក្ខិណំ បតិដ្ឋាបយតោ ចេតនា ភវោតិ វុច្ចតិ. ឯកាវជ្ជនេសុ វា ឆសុ ជវនេសុ ចេតនា អាយូហនា សង្ខារា នាម, សត្តមជវនេ ចេតនា ភវោ. យា កាចិ វា បន ចេតនា ភវោ, តំសម្បយុត្តា អាយូហនា សង្ខារា នាម.

និកន្តិ តណ្ហាតិ យា កម្មំ ករោន្តស្ស តស្ស ផលេ ឧបបត្តិភវេ និកាមនា បត្ថនា, សា តណ្ហា នាម. ឧបគមនំ ឧបាទានន្តិ យំ កម្មភវស្ស បច្ចយភូតំ ‘‘ឥមស្មិំ នាម កម្មេ កតេ កាមា សម្បជ្ជន្តី’’តិ វា ‘‘ឥទំ កត្វា អសុកស្មិំ នាម ឋានេ កាមេ សេវិស្សាមី’’តិ វា ‘‘អត្តា ឧច្ឆិន្នោ សុឧច្ឆិន្នោ ហោតី’’តិ វា ‘‘សុខី ហោតិំ វិគតបរិឡាហោ’’តិ វា ‘‘សីលព្ពតំ សុខេន បរិបូរតី’’តិ វា បវត្តំ ឧបគមនំ ទឡ្ហគហណំ, ឥទំ ឧបាទានំ នាម. ចេតនា ភវោតិ អាយូហនាវសានេ វុត្តា ចេតនា ភវោ នាម. បុរិមកម្មភវស្មិន្តិ អតីតជាតិយា កម្មភវេ ករិយមានេ បវត្តា. ឥធ បដិសន្ធិយា បច្ចយាតិ បច្ចុប្បន្នបដិសន្ធិយា បច្ចយភូតា.

ឥធ បដិសន្ធិ វិញ្ញាណន្តិ យំ បច្ចុប្បន្នភវស្ស ភវន្តរបដិសន្ធានវសេន ឧប្បន្នត្តា បដិសន្ធីតិ វុច្ចតិ, តំ វិញ្ញាណំ. ឱក្កន្តិ នាមរូបន្តិ យា គព្ភេ រូបារូបធម្មានំ ឱក្កន្តិ អាគន្ត្វា បវិសនំ វិយ, ឥទំ នាមរូបំ. បសាទោ អាយតនន្តិ យោ បសន្នភាវោ, ឥទំ អាយតនំ. ជាតិគ្គហណេន ឯកវចនំ កតំ. ឯតេន ចក្ខាទីនិ បញ្ចាយតនានិ វុត្តានិ. ‘‘បភស្សរមិទំ, ភិក្ខវេ, ចិត្តំ, តញ្ច ខោ អាគន្តុកេហិ ឧបក្កិលេសេហិ ឧបក្កិលិដ្ឋ’’ន្តិ (អ. និ. ១.៤៩) ឯត្ថ ភវង្គចិត្តំ អធិប្បេតន្តិ វចនតោ ឥធាបិ មនាយតនស្ស វិបាកភូតត្តា, តស្ស ច កិលេសកាលុស្សិយាភាវេន បសន្នត្តា បសាទវចនេន មនាយតនម្បិ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ. ផុដ្ឋោ ផស្សោតិ យោ អារម្មណំ ផុដ្ឋោ ផុសន្តោ ឧប្បន្នោ, អយំ ផស្សោ. វេទយិតំ វេទនាតិ យំ បដិសន្ធិវិញ្ញាណេន វា សឡាយតនបច្ចយេន វា ផស្សេន សហ ឧប្បន្នំ វិបាកវេទយិតំ, អយំ វេទនា. ឥធុបបត្តិភវស្មិំ បុរេកតស្ស កម្មស្ស បច្ចយាតិ បច្ចុប្បន្នេ វិបាកភវេ អតីតជាតិយំ កតស្ស កម្មស្ស បច្ចយេន បវត្តន្តីតិ អត្ថោ.

ឥធ បរិបក្កត្តា អាយតនានន្តិ បរិបក្កាយតនស្ស កម្មករណកាលេ មោហាទយោ ទស្សិតា. អាយតិំ បដិសន្ធិយាតិ អនាគតេ បដិសន្ធិយា. អាយតិំ បដិសន្ធិ វិញ្ញាណន្តិអាទីនិ វុត្តត្ថានិ.

កថំ បន ទ្វាទសហិ បដិច្ចសមុប្បាទង្គេហិ ឥមេ វីសតិ អាការា គហិតា ហោន្តីតិ? អវិជ្ជា សង្ខារាតិ ឥមេ ទ្វេ អតីតហេតុយោ សរូបតោ វុត្តា. យស្មា បន អវិទ្វា បរិតស្សតិ, បរិតស្សិតោ ឧបាទិយតិ, តស្សុបាទានបច្ចយា ភវោ, តស្មា តេហិ ទ្វីហិ គហិតេហិ តណ្ហុបាទានភវាបិ គហិតាវ ហោន្តិ. បច្ចុប្បន្នេ វិញ្ញាណនាមរូបសឡាយតនផស្សវេទនា សរូបតោ វុត្តាយេវ. តណ្ហុបាទានភវា បច្ចុប្បន្នហេតុយោ សរូបតោ វុត្តា. ភវេ បន គហិតេ តស្ស បុព្ពភាគា តំសម្បយុត្តា វា សង្ខារា គហិតាវ ហោន្តិ, តណ្ហុបាទានគ្គហណេន ច តំសម្បយុត្តា. យាយ វា មូឡ្ហោ កម្មំ ករោតិ, សា អវិជ្ជា គហិតាវ ហោតិ. អនាគតេ ជាតិ ជរាមរណន្តិ ទ្វេ សរូបេន វុត្តានិ, ជាតិជរាមរណគ្គហណេនេវ បន វិញ្ញាណាទីនិ បញ្ច អនាគតផលានិ គហិតានេវ ហោន្តិ. តេសំយេវ ហិ ជាតិជរាមរណានីតិ ឯវំ ទ្វាទសហិ អង្គេហិ វីសតិ អាការា គហិតា ហោន្តិ.

‘‘អតីតេ ហេតវោ បញ្ច, ឥទានិ ផលបញ្ចកំ;

ឥទានិ ហេតវោ បញ្ច, អាយតិំ ផលបញ្ចក’’ន្តិ. –

គាថាយ អយមេវត្ថោ វុត្តោ. ឥតិមេតិ ឥតិ ឥមេ. ឥតិ ឥមេតិ វា បាឋោ.

ចតុសង្ខេបេតិ ចតុរោ រាសី. អតីតេ បញ្ច ហេតុធម្មា ឯកោ ហេតុសង្ខេបោ, បច្ចុប្បន្នេ បញ្ច ផលធម្មា ឯកោ ផលសង្ខេបោ, បច្ចុប្បន្នេ បញ្ច ហេតុធម្មា ឯកោ ហេតុសង្ខេបោ, អនាគតេ បញ្ច ផលធម្មា ឯកោ ផលសង្ខេបោ.

តយោ អទ្ធេតិ តយោ កាលេ. បឋមបញ្ចកវសេន អតីតកាលោ, ទុតិយតតិយបញ្ចកវសេន បច្ចុប្បន្នកាលោ, ចតុត្ថបញ្ចកវសេន អនាគតកាលោ វេទិតព្ពោ.

តិសន្ធិន្តិ តយោ សន្ធយោ អស្សាតិ តិសន្ធិ, តំ តិសន្ធិំ. អតីតហេតុបច្ចុប្បន្នផលានមន្តរា ឯកោ ហេតុផលសន្ធិ, បច្ចុប្បន្នផលអនាគតហេតូនមន្តរា ឯកោ ផលហេតុសន្ធិ, បច្ចុប្បន្នហេតុអនាគតផលានមន្តរា ឯកោ ហេតុផលសន្ធិ.

បដិច្ចសមុប្បាទបាឡិយំ សរូបតោ អាគតវសេន បន អវិជ្ជាសង្ខារា ឯកោ សង្ខេបោ, វិញ្ញាណនាមរូបសឡាយតនផស្សវេទនា ទុតិយោ, តណ្ហុបាទានភវា តតិយោ, ជាតិជរាមរណំ ចតុត្ថោ. អវិជ្ជាសង្ខារាតិ ទ្វេ អង្គានិ អតីតកាលានិ, វិញ្ញាណាទីនិ ភវាវសានានិ អដ្ឋ បច្ចុប្បន្នកាលានិ, ជាតិជរាមរណន្តិ ទ្វេ អនាគតកាលានិ. សង្ខារវិញ្ញាណានំ អន្តរា ឯកោ ហេតុផលសន្ធិ, វេទនាតណ្ហានមន្តរា ឯកោ ផលហេតុសន្ធិ, ភវជាតីនមន្តរា ឯកោ ហេតុផលសន្ធិ.

វីសតិយា អាការេហីតិ វីសតិយា កោដ្ឋាសេហិ. ចតុសង្ខេបេ ច តយោ អទ្ធេ ច តិសន្ធិំ បដិច្ចសមុប្បាទញ្ច វីសតិយា អាការេហិ ជានាតីតិ សម្ពន្ធោ.

ជានាតីតិ សុតានុសារេន ភាវនារម្ភញាណេន ជានាតិ. បស្សតីតិ ញាតមេវ ចក្ខុនា ទិដ្ឋំ វិយ ហត្ថតលេ អាមលកំ វិយ ច ផុដំ កត្វា ញាណេនេវ បស្សតិ. អញ្ញាតីតិ ទិដ្ឋមរិយាទេនេវ អាសេវនំ ករោន្តោ ញាណេនេវ ជានាតិ. មរិយាទត្ថោ ហិ ឯត្ថ អាការោ. បដិវិជ្ឈតីតិ ភាវនាបារិបូរិយា និដ្ឋំ បាបេន្តោ ញាណេនេវ បដិវេធំ ករោតិ. សលក្ខណវសេន វា ជានាតិ, សរសវសេន បស្សតិ, បច្ចុបដ្ឋានវសេន អញ្ញាតិ, បទដ្ឋានវសេន បដិវិជ្ឈតិ.

តត្ថ បដិច្ចសមុប្បាទោតិ បច្ចយធម្មា វេទិតព្ពា. បដិច្ចសមុប្បន្នា ធម្មាតិ តេហិ តេហិ បច្ចយេហិ និព្ពត្តធម្មា. កថមិទំ ជានិតព្ពន្តិ ចេ? ភគវតោ វចនេន. ភគវតា ហិ បដិច្ចសមុប្បាទបដិច្ចសមុប្បន្នធម្មទេសនាសុត្តេ –

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, បដិច្ចសមុប្បាទោ, ជាតិបច្ចយា, ភិក្ខវេ, ជរាមរណំ, ឧប្បាទា វា តថាគតានំ អនុប្បាទា វា តថាគតានំ ឋិតាវ សា ធាតុ ធម្មដ្ឋិតតា ធម្មនិយាមតា ឥទប្បច្ចយតា, តំ តថាគតោ អភិសម្ពុជ្ឈតិ អភិសមេតិ, អភិសម្ពុជ្ឈិត្វា អភិសមេត្វា អាចិក្ខតិ ទេសេតិ បញ្ញាបេតិ បដ្ឋបេតិ វិវរតិ វិភជតិ ឧត្តានីករោតិ ‘បស្សថា’តិ ចាហ. ជាតិបច្ចយា, ភិក្ខវេ, ជរាមរណំ, ភវបច្ចយា, ភិក្ខវេ, ជាតិ…បេ… អវិជ្ជាបច្ចយា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា. ឧប្បាទា វា តថាគតានំ…បេ… ឧត្តានីករោតិ ‘បស្សថា’តិ ចាហ. អវិជ្ជាបច្ចយា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា. ឥតិ ខោ, ភិក្ខវេ, យា តត្រត ថតា អវិតថតា អនញ្ញថតា ឥទប្បច្ចយតា. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, បដិច្ចសមុប្បាទោ’’តិ (សំ. និ. ២.២០) –

ឯវំ បដិច្ចសមុប្បាទំ ទេសេន្តេន តថតាទីហិ វេវចនេហិ បច្ចយធម្មាវ បដិច្ចសមុប្បាទោតិ វុត្តា. តស្មា ជរាមរណាទីនំ បច្ចយលក្ខណោ បដិច្ចសមុប្បាទោ, ទុក្ខានុពន្ធនរសោ កុម្មគ្គបច្ចុបដ្ឋានោ, អយម្បិ សបច្ចយត្តា អត្តនោ វិសេសបច្ចយបទដ្ឋានោ.

ឧប្បាទា វា អនុប្បាទា វាតិ ឧប្បាទេ វា អនុប្បាទេ វា, តថាគតេសុ ឧប្បន្នេសុបិ អនុប្បន្នេសុបីតិ អត្ថោ. ឋិតាវ សា ធាតូតិ ឋិតោវ សោ បច្ចយសភាវោ, ន កទាចិ ជាតិជរាមរណស្ស បច្ចយោ ន ហោតីតិ អត្ថោ. ធម្មដ្ឋិតតា ធម្មនិយាមតា ឥទប្បច្ចយតាតិ ជាតិបច្ចយោយេវ. ជាតិបច្ចយេន ហិ ជរាមរណសង្ខាតោ បច្ចយសមុប្បន្នធម្មោ តទាយត្តតាយ តិដ្ឋតិ, ជាតិបច្ចយោវ ជរាមរណធម្មំ និយមេតិ, តស្មា ជាតិ ‘‘ធម្មដ្ឋិតតា ធម្មនិយាមតា’’តិ វុច្ចតិ. ជាតិយេវ ឥមស្ស ជរាមរណស្ស បច្ចយោតិ ឥទប្បច្ចយោ, ឥទប្បច្ចយោវ ឥទប្បច្ចយតា. តន្តិ តំ បច្ចយំ. អភិសម្ពុជ្ឈតីតិ ញាណេន អភិសម្ពុជ្ឈតិ. អភិសមេតីតិ ញាណេន អភិសមាគច្ឆតិ. អាចិក្ខតីតិ កថេតិ. ទេសេតីតិ ទស្សេតិ. បញ្ញាបេតីតិ ជានាបេតិ. បដ្ឋបេតីតិ ញាណមុខេ ឋបេតិ. វិវរតីតិ វិវរិត្វា ទស្សេតិ. វិភជតីតិ វិភាគតោ ទស្សេតិ. ឧត្តានីករោតីតិ បាកដំ ករោតិ. ឥតិ ខោតិ ឯវំ ខោ. យា តត្រាតិ យា តេសុ ‘‘ជាតិបច្ចយា ជរាមរណ’’ន្តិអាទីសុ. សោ បនាយំ បដិច្ចសមុប្បាទោ តេហិ តេហិ បច្ចយេហិ អនូនាធិកេហេវ តស្ស តស្ស ធម្មស្ស សម្ភវតោ តថតាតិ, សាមគ្គិំ ឧបគតេសុ បច្ចយេសុ មុហុត្តម្បិ តតោ និព្ពត្តនធម្មានំ អសម្ភវាភាវតោ អវិតថតាតិ, អញ្ញធម្មបច្ចយេហិ អញ្ញធម្មានុប្បត្តិតោ អនញ្ញថតាតិ, យថាវុត្តានំ ឯតេសំ ជរាមរណាទីនំ បច្ចយតោ វា បច្ចយសមូហតោ វា ឥទប្បច្ចយតាតិ វុត្តោ. តត្រាយំ វចនត្ថោ – ឥមេសំ បច្ចយា ឥទប្បច្ចយា, ឥទប្បច្ចយា ឯវ ឥទប្បច្ចយតា, ឥទប្បច្ចយានំ វា សមូហោ ឥទប្បច្ចយតា. លក្ខណំ បនេត្ថ សទ្ទសត្ថតោ វេទិតព្ពន្តិ.

ធម្មដ្ឋិតិញាណនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.