៣៧. សល្លេខដ្ឋញាណនិទ្ទេសវណ្ណនា

៨៨. សល្លេខដ្ឋញាណនិទ្ទេសេ រាគោ បុថូតិ រាគោ វិសុំ, លោកុត្តរេហិ អសម្មិស្សោតិ អត្ថោ. ឯស នយោ សេសេសុ. រាគោតិ រញ្ជនដ្ឋេន. ទោសោតិ ទុស្សនដ្ឋេន. មោហោតិ មុយ្ហនដ្ឋេន. រញ្ជនលក្ខណោ រាគោ, ទុស្សនលក្ខណោ ទោសោ, មុយ្ហនលក្ខណោ មោហោតិ ឥមេ តយោ សីសកិលេសេ វត្វា ឥទានិ បភេទតោ ទស្សេន្តោ កោធោតិអាទិមាហ. តត្ថ កុជ្ឈនលក្ខណោ កោធោតិ ឥធ សត្តវត្ថុកោ អធិប្បេតោ. ឧបនន្ធនលក្ខណោ ឧបនាហោ, ទឡ្ហភាវប្បត្តោ កោធោយេវ. បរគុណមក្ខនលក្ខណោ មក្ខោ, បរគុណបុញ្ឆនន្តិ អត្ថោ. យុគគ្គាហលក្ខណោ បឡាសោ, យុគគ្គាហវសេន បរគុណទស្សនន្តិ អត្ថោ. បរសម្បត្តិខីយនលក្ខណា ឥស្សា, ឧសូយនាតិ អត្ថោ. អត្តសម្បត្តិនិគូហនលក្ខណំ មច្ឆរិយំ, ‘‘មយ្ហំ អច្ឆរិយំ មា បរស្ស ហោតូ’’តិ អត្ថោ. អត្តនា កតបាបបដិច្ឆាទនលក្ខណា មាយា, បដិច្ឆាទនដ្ឋេន មាយា វិយាតិ អត្ថោ. អត្តនោ អវិជ្ជមានគុណប្បកាសនលក្ខណំ សាឋេយ្យំ, សឋភាវោតិ អត្ថោ. ចិត្តស្ស ឧទ្ធុមាតភាវលក្ខណោ ថម្ភោ, ថទ្ធភាវោតិ អត្ថោ. ករណុត្តរិយលក្ខណោ សារម្ភោ. ឧន្នតិលក្ខណោ មានោ. អព្ភុន្នតិលក្ខណោ អតិមានោ. មត្តភាវលក្ខណោ មទោ. បញ្ចសុ កាមគុណេសុ ចិត្តវោសគ្គលក្ខណោ បមាទោ.

ឯវំ វិសុំ វិសុំ កិលេសវសេន បុថូ ទស្សេត្វា វុត្តកិលេសេ ច អវុត្តេ ច អញ្ញេ សព្ពសង្គាហិកវសេន ទស្សេតុំ សព្ពេ កិលេសាតិអាទិមាហ. តត្ថ ទិដ្ឋធម្មសម្បរាយេសុ សត្តេ កិលេសេន្តិ ឧបតាបេន្តិ វិពាធេន្តីតិ កិលេសា. អកុសលកម្មបថសង្គហិតា ច អសង្គហិតា ច. ទុដ្ឋុ ចរិតា, ទុដ្ឋា វា ចរិតាតិ ទុច្ចរិតា. តេ បន កាយទុច្ចរិតំ វចីទុច្ចរិតំ មនោទុច្ចរិតន្តិ តិប្បការា. វិបាកំ អភិសង្ខរោន្តីតិ អភិសង្ខារា. តេបិ បុញ្ញាភិសង្ខារោ អបុញ្ញាភិសង្ខារោ អានេញ្ជាភិសង្ខារោតិ តិប្បការា. វិបាកវសេន ភវំ គច្ឆន្តីតិភវគាមិនោ, ភវគាមិនោ កម្មា ភវគាមិកម្មា. ឥមិនា អភិសង្ខារភាវេបិ សតិ អវេទនីយានិ កម្មានិ បដិក្ខិត្តានិ ហោន្តីតិ អយំ វិសេសោ. ‘‘ទុច្ចរិតា’’តិ ច ‘‘កម្មា’’តិ ច លិង្គវិបល្លាសោ កតោ. នានត្តេកត្តន្តិ ឯត្ថ ឧទ្ទេសេ ឯកត្តសទ្ទស្ស អភាវេបិ នានត្តេកត្តានំ អញ្ញមញ្ញាបេក្ខត្តា ឯកត្តម្បិ និទ្ទិសិតុកាមេន ‘‘នានត្តេកត្ត’’ន្តិ ឧទ្ទេសោ កតោ. នានត្តសល្លេខកេ ឯកត្តេ ទស្សិតេ សល្លេខញាណំ សុខេន ទស្សីយតីតិ. នានត្តន្តិ អនវដ្ឋិតត្តា សបរិប្ផន្ទត្តា ច នានាសភាវោ. ឯកត្តន្តិ អវដ្ឋិតត្តា អបរិប្ផន្ទត្តា ច ឯកសភាវោ.

ចរណតេជោតិ ចរន្តិ តេន អគតំ ទិសំ និព្ពានំ គច្ឆន្តីតិ ចរណំ. កិំ តំ? សីលំ. តទេវ បដិបក្ខតាបនដ្ឋេន តេជោ. គុណតេជោតិ សីលេន លទ្ធបតិដ្ឋោ សមាធិតេជោ. បញ្ញាតេជោតិ សមាធិនា លទ្ធបតិដ្ឋោ វិបស្សនាតេជោ. បុញ្ញតេជោតិ វិបស្សនាហិ លទ្ធបតិដ្ឋោ អរិយមគ្គកុសលតេជោ. ធម្មតេជោតិ ចតុន្នំ តេជានំ បតិដ្ឋាភូតោ ពុទ្ធវចនតេជោ. ចរណតេជេន តេជិតត្តាតិ សីលតេជេន តិខិណីកតត្តា. ទុស្សីល្យតេជន្តិ ទុស្សីលភាវសង្ខាតំ តេជំ. តម្បិ ហិ សន្តានំ តាបនតោ តេជោ នាម. បរិយាទិយតីតិ ខេបេតិ. អគុណតេជន្តិ សមាធិស្ស បដិបក្ខំ វិក្ខេបតេជំ. ទុប្បញ្ញតេជន្តិ វិបស្សនាញាណបដិបក្ខំ មោហតេជំ. អបុញ្ញតេជន្តិ តំតំមគ្គវជ្ឈកិលេសប្បហានេន កិលេសសហាយំ អកុសលកម្មតេជំ. ន កេវលញ្ហេតំ អបុញ្ញមេវ ខេបេតិ, ‘‘អត្ថិ, ភិក្ខវេ, កម្មំ អកណ្ហំ អសុក្កំ អកណ្ហអសុក្កវិបាកំ កម្មំ កម្មក្ខយាយ សំវត្តតី’’តិ (អ. និ. ៤.២៣៣; ទី. និ. ៣.៣១២; ម. និ. ២.១៨) វចនតោ កុសលកម្មម្បិ ខេបេតិយេវ. បុញ្ញតេជបដិបក្ខវសេន អបុញ្ញតេជមេវ វុត្តំ. អធម្មតេជន្តិ នានាតិត្ថិយានំ សមយវចនតេជំ. ឥមស្ស ញាណស្ស ឧទ្ទេសវណ្ណនាយំ វុត្តេ ទុតិយេ អត្ថវិកប្បេ រាគាទយោ ឯកូនវីសតិ បុថុ ទុស្សីល្យតេជា ហោន្តិ. ‘‘អភិសង្ខារា, ភវគាមិកម្មា’’តិ ឯត្ថ អបុញ្ញាភិសង្ខារា អកុសលកម្មញ្ច អបុញ្ញតេជា ហោន្តិ, អានេញ្ជាភិសង្ខារានិ លោកិយកុសលកម្មានិ បុញ្ញតេជេនេវ ខេបនីយតោ អបុញ្ញតេជបក្ខិកាវ ហោន្តិ. កាមច្ឆន្ទាទយោ បញ្ចទស នានត្តា អគុណតេជា ហោន្តិ, និច្ចសញ្ញាទយោ អដ្ឋារស នានត្តា ទុប្បញ្ញតេជា ហោន្តិ, ចតុមគ្គវជ្ឈា ចត្តារោ នានត្តា អបុញ្ញតេជា ហោន្តិ. សោតាបត្តិមគ្គវជ្ឈនានត្តេន អធម្មតេជោ សង្គហេតព្ពោ.

និទ្ទេសេ សល្លេខបដិបក្ខេន អសល្លេខេន សល្លេខំ ទស្សេតុកាមេន អសល្លេខបុព្ពកោ សល្លេខោ និទ្ទិដ្ឋោ. នេក្ខម្មាទយោ សត្តតិំស ឯកត្តធម្មាវ បច្ចនីកានំ សល្លិខនតោ ‘‘សល្លេខោ’’តិ វុត្តា. តស្មិំ នេក្ខម្មាទិកេ សត្តតិំសបភេទេ សល្លេខេ ញាណំ សល្លេខដ្ឋេ ញាណន្តិ.

សល្លេខដ្ឋញាណនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.