១៣. ឧទយមាណវសុត្តនិទ្ទេសវណ្ណនា

៧៤. តេរសមេ ឧទយសុត្តេ – អញ្ញាវិមោក្ខន្តិ បញ្ញានុភាវនិជ្ឈានំ តំ វិមោក្ខំ បុច្ឆតិ.

បឋមេនបិ ឈានេន ឈាយីតិ វិតក្កវិចារបីតិសុខចិត្តេកគ្គតាសម្បយុត្តេន បញ្ចង្គិកេន បឋមជ្ឈានេន ឈាយតីតិ ឈាយី. ទុតិយេនាតិ បីតិសុខចិត្តេកគ្គតាសម្បយុត្តេន. តតិយេនាតិ សុខចិត្តេកគ្គតាសម្បយុត្តេន. ចតុត្ថេនាតិ ឧបេក្ខាចិត្តេកគ្គតាសម្បយុត្តេន. សវិតក្កសវិចារេនបិ ឈានេន ឈាយីតិ ចតុក្កនយបញ្ចកនយេសុ បឋមជ្ឈានេន សវិតក្កសវិចារេនបិ ឈានេន ឈាយតីតិ ឈាយី. អវិតក្កវិចារមត្តេនាតិ បញ្ចកនយេ ទុតិយេន ឈានេន. អវិតក្កអវិចារេនាតិ ទុតិយតតិយាទិអវសេសឈានេន. សប្បីតិកេនាតិ បីតិសម្បយុត្តេន ទុកតិកឈានេន. និប្បីតិកេនាតិ បីតិវិរហិតេន តទវសេសឈានេន. សាតសហគតេនាតិ សុខសហគតេន តិកចតុក្កឈានេន. ឧបេក្ខាសហគតេនាតិ ចតុក្កបញ្ចកេន. សុញ្ញតេនបីតិ សុញ្ញតវិមោក្ខសម្បយុត្តេន. អនិមិត្តេនបីតិ អនិច្ចនិមិត្តំ ធុវនិមិត្តំ អនិមិត្តញ្ច ឧគ្ឃាដេត្វា បដិលទ្ធេន អនិមិត្តេនបិ ឈានេន ឈាយតីតិ ឈាយី. អប្បណិហិតេនបីតិ មគ្គាគមនវសេន បណិធិំ សោធេត្វា បរិយាទិយិត្វា ផលសមាបត្តិវសេន អប្បណិហិតេនបិ. លោកិយេនបីតិ លោកិយេន បឋមទុតិយតតិយចតុត្ថេន.

លោកុត្តរេនបីតិ តេនេវ លោកុត្តរសម្បយុត្តេន. ឈានរតោតិ ឈានេសុ អភិរតោ. ឯកត្តមនុយុត្តោតិ ឯកត្តំ ឯកីភាវំ អនុយុត្តោ បយុត្តោ. សទត្ថគរុកោតិ សកត្ថគរុកោ, ក-ការស្សាយំ ទ-ការោ កតោ. សទត្ថោតិ ច អរហត្តំ វេទិតព្ពំ. តញ្ហិ អត្តូបនិពទ្ធដ្ឋេន អត្តានំ អវិជហនដ្ឋេន អត្តនោ បរមត្ថដ្ឋេន ច អត្តនោ អត្ថត្តា សកត្ថោតិ វុច្ចតិ. ផលសមាបត្តិសមាបជ្ជនវសេន សកត្ថគរុកោ, ‘‘និព្ពានគរុកោ’’តិ ឯកេ. អរជោតិ និក្កិលេសោ. វិរជោតិ វិគតកិលេសោ. និរជោតិ អបនីតកិលេសោ, ‘‘វិតរជោ’’តិបិ បាឋោ, សោយេវត្ថោ. រជាបគតោតិ កិលេសេហិ ទូរីភូតោ. រជវិប្បហីនោតិ កិលេសប្បហីនោ. រជវិប្បយុត្តោតិ កិលេសេហិ មុត្តោ.

បាសាណកេ ចេតិយេតិ បាសាណបិដ្ឋេ បារាយនសុត្តន្តទេសិតដ្ឋានេ. សព្ពោស្សុក្កបដិប្បស្សទ្ធត្តាតិ សព្ពេសំ កិលេសឧស្សុក្កានំ បដិប្បស្សទ្ធត្តា, នាសិតត្តា អាសីនោ.

កិច្ចាកិច្ចន្តិ ‘‘ឥទំ កត្តព្ពំ, ឥទំ ន កត្តព្ព’’ន្តិ ឯវំ មនសា ចិន្តេតព្ពំ. ករណីយាករណីយន្តិ កាយទ្វារេន អវស្សំ ឥទំ ករណីយំ, ឥទំ ន ករណីយន្តិ ឯវំ ករណីយាករណីយំ. បហីនន្តិ វិស្សដ្ឋំ. វសិប្បត្តោតិ បគុណភាវប្បត្តោ.

៧៥. អថ ភគវា យស្មា ឧទយោ ចតុត្ថជ្ឈានលាភី, តស្មាស្ស បដិលទ្ធឈានវសេន នានប្បការតោ អញ្ញាវិមោក្ខំ ទស្សេន្តោ ឧបរូបរិគាថមាហ. តត្ថ បហានំ កាមច្ឆន្ទានន្តិ យទិទំ បឋមំ ឈានំ និព្ពត្តេន្តស្ស កាមច្ឆន្ទបហានំ, តម្បិ អញ្ញាវិមោក្ខន្តិ បព្រូមិ. ឯវំ សព្ពបទានិ យោជេតព្ពានិ.

យា ចិត្តស្ស អកល្យតាតិ ចិត្តស្ស គិលានភាវោ. គិលានោ ហិ អកល្លកោតិ វុច្ចតិ. វិនយេបិ វុត្តំ – ‘‘នាហំ, ភន្តេ, អកល្លកោ’’តិ (បារា. ១៥១). អកម្មញ្ញតាតិ ចិត្តគេលញ្ញសង្ខាតោវ អកម្មញ្ញតាការោ. ឱលីយនាតិ ឱលីយនាការោ. ឥរិយាបថិកចិត្តញ្ហិ ឥរិយាបថំ សន្ធារេតុំ អសក្កោន្តំ រុក្ខេ វគ្គុលិ វិយ ខីលេ លគ្គិតផាណិតវារកោ វិយ ច ឱលីយតិ, តស្ស តំ អាការំ សន្ធាយ ‘‘ឱលីយនា’’តិ វុត្តំ. ទុតិយបទំ ឧបសគ្គវសេន វឌ្ឍិតំ. លីនាតិ អវិប្ផារិកតាយ បដិកុដិតំ. ឥតរេ ទ្វេ អាការភាវនិទ្ទេសា. ថិនន្តិ សប្បិបិណ្ឌោ វិយ អវិប្ផារិកតាយ ឃនភាវេន ឋិតំ. ថិយនាតិ អាការនិទ្ទេសោ. ថិយិតភាវោ ថិយិតត្តំ, អវិប្ផារវសេនេវ ថទ្ធតាតិ អត្ថោ (ធ. ស. អដ្ឋ. ១១៦២).

៧៦. ឧបេក្ខាសតិសំសុទ្ធន្តិ ចតុត្ថជ្ឈានឧបេក្ខាសតីហិ សំសុទ្ធំ. ធម្មតក្កបុរេជវន្តិ ឥមិនា តស្មិំ ចតុត្ថជ្ឈានវិមោក្ខេ ឋត្វា ឈានង្គានិ វិបស្សិត្វា អធិគតំ អរហត្តវិមោក្ខំ វទតិ. អរហត្តវិមោក្ខស្ស ហិ មគ្គសម្បយុត្តសម្មាសង្កប្បាទិភេទោ ធម្មតក្កោ បុរេជវោ ហោតិ. តេនាហ ‘‘ធម្មតក្កបុរេជវ’’ន្តិ. អវិជ្ជាយ បភេទនន្តិ ឯតមេវ ច អញ្ញាវិមោក្ខំ អវិជ្ជាបភេទនសង្ខាតំ និព្ពានំ និស្សាយ ជាតត្តា ការណោបចារេន ‘‘អវិជ្ជាយ បភេទន’’ន្តិ ព្រូមីតិ.

យា ចតុត្ថេ ឈានេ ឧបេក្ខាតិ ឯត្ថ ឧបបត្តិតោ ឥក្ខតីតិ ឧបេក្ខា, សមំ បស្សតិ អបក្ខបតិតា ហុត្វា បស្សតីតិ អត្ថោ. ឧបេក្ខនាតិ អាការនិទ្ទេសោ. អជ្ឈុបេក្ខនាតិ ឧបសគ្គវសេន បទំ វឌ្ឍិតំ. ចិត្តសមតាតិ ចិត្តស្សេកគ្គភាវោ. ចិត្តប្បស្សទ្ធតាតិ ចិត្តស្ស ឩនាតិរិត្តវជ្ជិតភាវោ. មជ្ឈត្តតាតិ ចិត្តស្ស មជ្ឈេ ឋិតភាវោ.

៧៧. ឯវំ អវិជ្ជាបភេទវចនេន វុត្តំ និព្ពានំ សុត្វា ‘‘តំ កិស្ស វិប្បហានេន វុច្ចតី’’តិ បុច្ឆន្តោ ‘‘កិំសុ សំយោជនោ’’តិ គាថមាហ. តត្ថ កិំសុ សំយោជនោតិ កិំសំយោជនោ. វិចារណន្តិ វិចារណការណំ. កិស្សស្ស វិប្បហានេនាតិ កិំនាមកស្ស អស្ស ធម្មស្ស វិប្បហានេន.

៧៨. អថស្ស ភគវា តមត្ថំ ព្យាករោន្តោ ‘‘នន្ទិសំយោជនោ’’តិ គាថមាហ. តត្ថ វិតក្កស្សាតិ កាមវិតក្កាទិកោ វិតក្កោ អស្ស.

៧៩. ឥទានិ តស្ស និព្ពានស្ស មគ្គំ បុច្ឆន្តោ ‘‘កថំ សតស្សា’’តិ គាថមាហ. តត្ថ វិញ្ញាណន្តិ អភិសង្ខារវិញ្ញាណំ.

៨០. អថស្ស មគ្គំ កថេន្តោ ភគវា ‘‘អជ្ឈត្តញ្ចា’’តិ គាថមាហ. តត្ថ ឯវំ សតស្សាតិ ឯវំ សតស្ស សម្បជានស្ស. សេសំ សព្ពត្ថ បាកដមេវ.

ឯវំ ភគវា ឥទម្បិ សុត្តំ អរហត្តនិកូដេនេវ ទេសេសិ, ទេសនាបរិយោសានេ ច បុព្ពសទិសោវ ធម្មាភិសមយោ អហោសីតិ.

សទ្ធម្មប្បជ្ជោតិកាយ ចូឡនិទ្ទេស-អដ្ឋកថាយ

ឧទយមាណវសុត្តនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.