១៣. មហាព្យូហសុត្តនិទ្ទេសវណ្ណនា

១៣០. តេរសមេ មហាព្យូហសុត្តនិទ្ទេសេ យេ កេចិមេ ទិដ្ឋិបរិព្ពសានាតិ ឥទម្បិ ‘‘កិំ នុ ខោ ឥមេ ទិដ្ឋិបរិព្ពសានា វិញ្ញូនំ សន្តិកា និន្ទមេវ លភន្តិ, ឧទាហុ បសំសម្បី’’តិ ឧប្បន្នចិត្តានំ ឯកច្ចានំ ទេវតានំ តមត្ថំ អាវិកាតុំ បុរិមនយេនេវ និម្មិតពុទ្ធេន អត្តានំ បុច្ឆាបេត្វា វុត្តំ. តត្ថ អន្វានយន្តីតិ អនុ អានយន្តិ បុនប្បុនំ អាហរន្តិ.

និន្ទមេវ អន្វេន្តីតិ គរហមេវ ឧបគច្ឆន្តិ.

១៣១. ឥទានិ យស្មា តេ ‘‘ឥទមេវ សច្ច’’ន្តិ វទន្តាបិ ទិដ្ឋិគតិកវាទិនោ កទាចិ កត្ថចិ បសំសម្បិ លភន្តិ, យំ ឯតំ បសំសាសង្ខាតំ វាទផលំ, តំ អប្បំ, រាគាទីនំ សមាយ សមត្ថំ ន ហោតិ, កោ បន វាទោ ទុតិយេ និន្ទាផលេ, តស្មា ឯតមត្ថំ ទស្សេន្តោ ឥមំ តាវ វិស្សជ្ជនគាថំ អាហ ‘‘អប្បញ្ហិ ឯតំ ន អលំ សមាយ, ទុវេ វិវាទស្ស ផលានិ ព្រូមី’’តិ. តត្ថ ទុវេ វិវាទស្ស ផលានីតិ និន្ទា ច បសំសា ច ជយបរាជយាទីនិ វា តំសភាគានិ. ឯតម្បិ ទិស្វាតិ ‘‘និន្ទា អនិដ្ឋា ឯវ, បសំសា នាលំ សមាយា’’តិ ឯតម្បិ វិវាទផលេ អាទីនវំ ទិស្វា. ខេមាភិបស្សំ អវិវាទភូមិន្តិ អវិវាទភូមិំ និព្ពានំ ខេមន្តិ បស្សមានោ.

អប្បកន្តិ មន្ទំ. បរិត្តកន្តិ ថោកំ. ឱមកន្តិ ហេដ្ឋិមកំ. លាមកន្តិ បាបកំ. សមាយាតិ រាគាទីនំ សមនត្ថាយ. ឧបសមាយាតិ ឧបរូបរិ សមនត្ថាយ. វូបសមាយាតិ សន្និសីទាបនត្ថាយ. និព្ពានាយាតិ អមតមហានិព្ពានត្ថាយ. បដិនិស្សគ្គាយាតិ មគ្គេន កិលេសានំ និស្សជ្ជនត្ថាយ. បដិបស្សទ្ធិយាតិ ផលេន បដិបស្សទ្ធានំ អនុប្បជ្ជនត្ថាយ នាលំ.

១៣២. ឯវញ្ហិ អវិវាទមានោ – យា កាចិមាតិ គាថា. តត្ថ សម្មុតិយោតិ ទិដ្ឋិយោ. បុថុជ្ជាតិ បុថុជ្ជនសម្ភវា. សោ ឧបយំ កិមេយ្យាតិ សោ ឧបគន្តព្ពដ្ឋេន ឧបយំ រូបាទីសុ ឯកម្បិ ធម្មំ កិំ ឧបេយ្យ, កេន វា ការណេន ឧបេយ្យ. ទិដ្ឋេ សុតេ ខន្តិមកុព្ពមានោតិ ទិដ្ឋសុតសុទ្ធីសុ បេមំ អករោន្តោ.

បុថុជ្ជនេហិ ជនិតាតិ បុថុជ្ជនេហិ ឧប្បាទិតា. សម្មុតិយោតិ ទិដ្ឋិយោ. បុថុ នានាជនេហិ ជនិតា វាតិ អនេកវិធេហិ ទិដ្ឋិគតិកេហិ ឧប្បាទិតា វា. នេតីតិ ន ឯតិ. ន ឧបេតីតិ សមីបំ ន ឯតិ. ន ឧបគច្ឆតីតិ និវត្តតិ. នាភិនិវិសតីតិ បវិសិត្វា នប្បតិដ្ឋតិ.

១៣៣. ឥតោ ពាហិរា បន – សីលុត្តមាតិ គាថា តស្សត្ថោ – សីលំយេវ ‘‘ឧត្តម’’ន្តិ មញ្ញមានា សីលុត្តមាតិ ឯកេ ភោន្តោ សំយមមត្តេន សុទ្ធិំ វទន្តិ, ហត្ថិវតាទិញ្ច វតំ សមាទាយ ឧបដ្ឋិតាសេ. ឥធេវ ទិដ្ឋិយំ អស្ស សត្ថុនោ សុទ្ធិំ ភវូបនីតា ភវជ្ឈោសិតា សមានា វទន្តិ, អបិ ច តេ កុសលាវទានា ‘‘កុសលា មយ’’ន្តិ ឯវំវាទា.

១៣៤. ឯវំ សីលុត្តមេសុ ច តេសុ តថា បដិបន្នោ យោ កោចិ – សចេ ចុតោតិ គាថា. តស្សត្ថោ – សចេ តតោ សីលវតតោ បរវិច្ឆិន្ទនេន វា អនភិសម្ភុណន្តោ វា ចុតោ ហោតិ, សោ តំ សីលព្ពតកម្មំ បុញ្ញាភិសង្ខារាទិកម្មំ វា វិរាធយិត្វា វេធតី. ន កេវលញ្ច វេធតិ, អបិ ច ខោ តំ សីលព្ពតសុទ្ធិំ បជប្បតី ច វិប្បលបតិ ច បត្ថយតី ច. កិមិវ? សត្ថាវ ហីនោ បវសំ ឃរម្ហា, ឃរម្ហា បវសន្តោ សត្ថតោ ហីនោ យថា តំ ឃរំ វា សត្ថំ វា បត្ថយតីតិ.

បរវិច្ឆិន្ទនាយ វាតិ បរេន វារិយមានោ វា. អនភិសម្ភុណន្តោ វាតិ តំ បដិបត្តិំ អសម្បាទេន្តោ វា.

អញ្ញាយ អបរទ្ធោតិ និព្ពានេន បរិហីនោ មគ្គតោ វា. តំ វា សត្ថំ អនុពន្ធតីតិ តំ វា សត្ថំ សព្ពត្ថ បច្ឆតោ គច្ឆតិ.

១៣៥. ឯវំ បន សីលុត្តមានំ បវេធនការណំ អរិយសាវកោ សីលព្ពតំ វាបិ បហាយ សព្ពន្តិ គាថា. តត្ថ សាវជ្ជានវជ្ជន្តិ សព្ពាកុសលំ លោកិយកុសលញ្ច. ឯតំ សុទ្ធិំ អសុទ្ធិន្តិ អបត្ថយានោតិ បញ្ចកាមគុណាទិភេទំ សុទ្ធិំ អកុសលាទិភេទំ អសុទ្ធិញ្ច អបត្ថយមានោ. វិរតោ ចរេតិ សុទ្ធិយា អសុទ្ធិយា ច វិរតោ ចរេយ្យ. សន្តិ មនុគ្គហាយាតិ ទិដ្ឋិំ អគ្គហេត្វា.

កណ្ហំ កណ្ហវិបាកន្តិ អកុសលកម្មំ អកុសលវិបាកទាយកំ. សុក្កំ សុក្កវិបាកន្តិ លោកិយកុសលំ អត្តនា សទិសំ សុក្កវិបាកទាយកំ.

និយាមាវក្កន្តិន្តិ មគ្គបវិសនំ. សេក្ខាតិ សត្ត សេក្ខា. អគ្គធម្មន្តិ ឧត្តមធម្មំ, អរហត្តផលំ.

១៣៦. ឯវំ ឥតោ ពាហិរកេ សីលុត្តមេ សំយមេន វិសុទ្ធិវាទេ តេសញ្ច វិបាកំ សីលព្ពតបហាយិនោ អរហតោ ច បដិបត្តិំ ទស្សេត្វា ឥទានិ អញ្ញថាបិ សុទ្ធិវាទេ ពាហិរកេ ទស្សេន្តោ ‘‘តមូបនិស្សាយា’’តិ គាថមាហ. តស្សត្ថោ – សន្តញ្ញេបិ សមណព្រាហ្មណា, តេ ជិគុច្ឆិតំ អមរន្តបំ វា ទិដ្ឋសុទ្ធិអាទីសុ វា អញ្ញតរញ្ញតរំ ឧបនិស្សាយអកិរិយទិដ្ឋិយា វា ឧទ្ធំសរា ហុត្វា ភវាភវេសុ អវីតតណ្ហា សុទ្ធិ’មនុត្ថុនន្តិ វទន្តិ កថេន្តីតិ.

តបោជិគុច្ឆវាទាតិ កាយបីឡនាទិតបេន បាបហិរីយនវាទា. តបោជិគុច្ឆសារាតិ តេនេវ តបេន ហិរីយនសារវន្តោ. ឧទ្ធំសរាវាទាតិ សំសារេន សុទ្ធិំ កថយន្តា.

១៣៧. ឯវំ តេសំ អវីតតណ្ហានំ សុទ្ធិំ អនុត្ថុនន្តានំ យោបិ សុទ្ធិប្បត្តមេវ អត្តានំ មញ្ញេយ្យ, តស្សាបិ អវីតតណ្ហត្តា ភវាភវេសុ តំ តំ វត្ថុំ បត្ថយមានស្ស ហិ ជប្បិតានិ បុនប្បុនំ ហោន្តិយេវាតិ អធិប្បាយោ. តណ្ហា ហិ អាសេវិតា តណ្ហំ វឌ្ឍយតេវ, ន កេវលញ្ច ជប្បិតានិ, បវេធិតំ វាបិ បកប្បិតេសុ, តណ្ហាទិដ្ឋីហិ ចស្ស បកប្បិតេសុ វត្ថូសុ បវេធិតម្បិ ហោតីតិ វុត្តំ ហោតិ. ភវាភវេសុ បន វីតតណ្ហត្តា អាយតិំ ចុតូបបាតោ ឥធ យស្ស នត្ថិ, ស កេន វេធេយ្យ កុហិំ វ ជប្បេតិ អយមេតិស្សា គាថាយ សម្ពន្ធោ.

អាគមនន្តិ បុន អាគមនំ. គមនន្តិ ឥតោ អញ្ញត្ថ គមនំ. គមនាគមនន្តិ ឥតោ គន្ត្វា បុន និវត្តនំ. កាលន្តិ មរណំ. គតីតិ គមនវសេន គតិយា គន្តព្ពំ.

១៣៨. យមាហុ ធម្មន្តិ បុច្ឆាគាថា.

១៣៩. ឥទានិ យស្មា ឯកោបិ ឯត្ថ វាទោ សច្ចោ នត្ថិ, កេវលំ ទិដ្ឋិមត្តកេន ហិ តេ វទន្តិ, តស្មា តមត្ថំ ទស្សេន្តោ ‘‘សកំ ហី’’តិ ឥមំ តាវ វិស្សជ្ជនគាថមាហ. តត្ថ សម្មុតិន្តិ ទិដ្ឋិំ. អនោមន្តិ អនូនំ.

១៤០. ឯវមេតេសុ សកំ ធម្មំ បរិបុណ្ណំ ព្រូវន្តេសុ អញ្ញស្ស ធម្មំ បន ហីនន្តិ វទន្តេសុ យស្ស កស្សចិ – បរស្ស ចេ វម្ភយិតេន ហីនោតិ គាថា. តស្សត្ថោ – យទិ បរស្ស និន្ទិតការណា ហីនោ ភវេយ្យ, ន កោចិ ធម្មេសុ វិសេសិ អគ្គោ ភវេយ្យ. កិំការណា? បុថូ ហិ អញ្ញស្ស វទន្តិ ធម្មំ និហីនតោ សព្ពេវ តេ សម្ហិ ទឡ្ហំ វទានាសកធម្មេ ទឡ្ហវាទា ឯវ.

វម្ភយិតការណាតិ ធំសិតការណា. គរហិតការណាតិ លាមកកតការណា. ឧបវទិតការណាតិ អក្កោសិតការណា. សកាយនន្តិ សកមគ្គំ.

១៤១. កិញ្ច ភិយ្យោ – សទ្ធម្មបូជាតិ គាថា. តស្សត្ថោ – តេ ច តិត្ថិយា យថា បសំសន្តិ សកាយនានិ, សទ្ធម្មបូជាបិ នេសំ តថេវ វត្តតិ. តេ ហិ អតិវិយ សត្ថារាទីនិ សត្តរោន្តិ. តត្ថ យទិ តេ បមាណា សិយុំ, ឯវំ សន្តេ សព្ពេវ វាទា តថិយា ភវេយ្យុំ. កិំការណា? សុទ្ធី ហិ នេសំ បច្ចត្តមេវ. ន សា អញ្ញត្ថ សិជ្ឈតិ, នាបិ បរមត្ថតោ. អត្តនិ ទិដ្ឋិគាហមត្តមេវ ហិ តំ តេសំ បរបច្ចយនេយ្យពុទ្ធីនំ. បច្ចត្តមេវាតិ បាដេក្កមេវ.

១៤២. យោ បន វិបរីតតោ ពាហិតបាបត្តា ព្រាហ្មណោ, តស្ស ន ព្រាហ្មណស្ស បរនេយ្យមត្ថីតិ គាថា. តស្សត្ថោ – ព្រាហ្មណស្ស ហិ ‘‘សព្ពេ សង្ខារា អនិច្ចា’’តិអាទិនា នយេន សុទិដ្ឋត្តា បរេន នេតព្ពំ ញាណំ នត្ថិ. ទិដ្ឋិធម្មេសុ ‘‘ឥទមេវ សច្ច’’ន្តិ និច្ឆិនិត្វា សុមគ្គហីតម្បិ នត្ថិ. តំការណា សោ ទិដ្ឋិកលហានិ អតិក្កន្តោ, ន ហិ សោ សេដ្ឋតោ បស្សតិ ធម្មមញ្ញំ អញ្ញត្រ សតិបដ្ឋានាទីហិ.

ន បរនេយ្យោតិ បរេន នេតព្ពោ ជានាបេតព្ពោ ន ហោតិ. ន បរបត្តិយោ ន បរបច្ចយោតិ បរេសំ បច្ចេតព្ពោ ន ហោតិ. ន បរបដិពទ្ធគូតិ បរេសំ បដិពទ្ធគមនោ ន ហោតិ.

១៤៣. ជានាមីតិ គាថាយ សម្ពន្ធោ អត្ថោ ច – ឯវំ តាវ បរមត្ថព្រាហ្មណោ ន ហិ សេដ្ឋតោ បស្សតិ ធម្មមញ្ញំ, អញ្ញេ បន តិត្ថិយា បរចិត្តញាណាទីហិ ជានន្តាបិ បស្សន្តាបិ ‘‘ជានាមិ បស្សាមិ តថេវ ឯត’’ន្តិ ឯវំ វទន្តាបិ ច ទិដ្ឋិយា សុទ្ធិំ បច្ចេន្តិ. កស្មា? យស្មា តេសុ ឯកោបិ អទក្ខិ ចេ អទ្ទស ចេបិ តេន បរចិត្តញាណាទិនា យថាភូតមត្ថំ, កិញ្ហិ តុមស្ស តេន តស្ស តេន ទស្សនេន កិំ កតំ, កិំ ទុក្ខបរិញ្ញា សាធិតា, ឧទាហុ សមុទយប្បហានាទីនំ អញ្ញតរំ, យតោ សព្ពថាបិ អតិក្កមិត្វា អរិយមគ្គំ តេ តិត្ថិយា អញ្ញេនេវ វទន្តិ សុទ្ធិំ, អតិក្កមិត្វា វា តេ តិត្ថិយេ ពុទ្ធាទយោ អញ្ញេនេវ វទន្តិ សុទ្ធិន្តិ.

១៤៤. បស្សំ នរោតិ គាថាយ សម្ពន្ធោ អត្ថោ ច – កិញ្ច ភិយ្យោ? យ្វាយំ បរចិត្តញាណាទីហិ អទ្ទក្ខិ, សោ បស្សំ នរោ ទក្ខតិ នាមរូបំ, ន តតោ បរំ, ទិស្វាន វា ញស្សតិ តានិមេវ នាមរូបានិ និច្ចតោ សុខតោ វា, ន អញ្ញថា; សោ ឯវំ បស្សន្តោ កាមំ ពហុំ បស្សតុ អប្បកំ វា នាមរូបំ និច្ចតោ សុខតោ ច អថស្ស ឯវរូបេន ទស្សនេន ន ហិ តេន សុទ្ធិំ កុសលា វទន្តិ.

១៤៥. និវិស្សវាទីតិ គាថាយ សម្ពន្ធោ អត្ថោ ច – តេន ច ទស្សនេន សុទ្ធិយា អសតិយាបិ យោ ‘‘ជានាមិ បស្សាមិ តថេវ ឯត’’ន្តិ ឯវំ និវិស្សវាទី, ឯតំ វា ទស្សនំ បដិច្ច ទិដ្ឋិយា សុទ្ធិំ បច្ចេន្តោ ‘‘ឥទមេវ សច្ច’’ន្តិ ឯវំ និវិស្សវាទី, សោ សុព្ពិនយោ ន ហោតិ តំ តថា បកប្បិតំ អភិសង្ខតំ ទិដ្ឋិំ បុរក្ខរានោ. សោ ហិ យំ សត្ថារាទិំ និស្សិតោ, តត្ថេវ សុភំ វទានោ សុទ្ធិំ វទោ, ‘‘បរិសុទ្ធិវាទោ បរិសុទ្ធិទស្សនោ វា អហ’’ន្តិ អត្តានំ មញ្ញមានោ តត្ថ តថទ្ទសា សោ, តត្ថ សកាយ ទិដ្ឋិយា អវិបរីតមេវ សោ អទ្ទស. យថា សា ទិដ្ឋិ បវត្តតិ, តថេវ តំ អទ្ទស, ន អញ្ញថា បស្សិតុំ ឥច្ឆតីតិ អធិប្បាយោ.

និវិស្សវាទីតិ បតិដ្ឋហិត្វា កថេន្តោ. ទុព្ពិនយោតិ វិនេតុំ ទុក្ខោ. ទុប្បញ្ញាបយោតិ ញាបេតុំ ចិត្តេន លព្ភាបេតុំ ទុក្ខោ. ទុន្និជ្ឈាបយោតិ ចិត្តេន វីមំសិត្វា គហណត្ថំ បុនប្បុនំ និជ្ឈាបយិតុំ ទុក្ខោ. ទុប្បេក្ខាបយោតិ ឥក្ខាបយិតុំ ទុក្ខោ. ទុប្បសាទយោតិ ចិត្តេ បសាទំ ឧប្បាទេតុំ ទុក្ខោ.

អប្បស្សីតិ ញាណេន បដិវេធំ បាបុណិ. បដិវិជ្ឈីតិ ចិត្តេន អវពោធំ បាបុណិ.

១៤៦. ឯវំ បកប្បិតំ ទិដ្ឋិំ បុរក្ខរានេសុ តិត្ថិយេសុ – ន ព្រាហ្មណោ កប្បមុបេតិ សង្ខាតិ គាថា. តត្ថ សង្ខាតិ សង្ខាយ, ជានិត្វាតិ អត្ថោ. នបិ ញាណពន្ធូតិ សមាបត្តិញាណាទិនា អកតតណ្ហាទិដ្ឋិពន្ធុ. តត្ថ វិគ្គហោ – នាបិ អស្ស ញាណេន កតោ ពន្ធុ អត្ថីតិ នបិ ញាណពន្ធុ. សម្មុតិយោតិ ទិដ្ឋិសម្មុតិយោ. បុថុជ្ជាតិ បុថុជ្ជនសម្ភវា. ឧគ្គហណន្តិ មញ្ញេតិ ឧគ្គហណន្តិ អញ្ញេ, អញ្ញេ តា សម្មុតិយោ ឧគ្គណ្ហន្តីតិ វុត្តំ ហោតិ.

ឧបេក្ខតីតិ ឧបបត្តិតោ អបក្ខបតិតោ ហុត្វា បស្សតិ.

១៤៧. កិញ្ច ភិយ្យោ – វិស្សជ្ជ គន្ថានីតិ គាថា. តត្ថ អនុគ្គហោតិ ឧគ្គហណវិរហិតោ, សោបិ នាស្ស ឧគ្គហោតិ អនុគ្គហោ. ន វា ឧគ្គណ្ហាតីតិ អនុគ្គហោ.

គន្ថេ វោស្សជ្ជិត្វាតិ អភិជ្ឈាទិកេ គន្ថេ ចជិត្វា. វិស្សជ្ជាតិ បុន អនាទិយនវសេន ជហិត្វា. គធិតេតិ ឃដិតេ. គន្ថិតេតិ សុត្តេន សង្គហិតេ វិយ គន្ថិតេ. ពន្ធេតិ សុដ្ឋុ ពន្ធេ. វិពន្ធេតិ វិវិធា ពន្ធេ. បលិពុទ្ធេតិ សមន្តតោ ពន្ធនេន ពន្ធេ. ពន្ធនេតិ កិលេសពន្ធនេ. ផោដយិត្វាតិ បប្ផោដេត្វា. សច្ចំ វិស្សជ្ជំ ករោន្តីតិ វិសង្ខរិត្វា អបរិភោគំ ករោន្តិ. វិកោបេន្តីតិ ចុណ្ណវិចុណ្ណំ ករោន្តិ.

១៤៨. កិញ្ច ភិយ្យោ – សោ ឯវរូបោ – បុព្ពាសវេតិ គាថា. តត្ថ បុព្ពាសវេតិ អតីតរូបាទីនិ អារព្ភ ឧប្បជ្ជនធម្មកិលេសេ. នវេតិ បច្ចុប្បន្នរូបាទីនិ អារព្ភ ឧប្បជ្ជនធម្មេ. ន ឆន្ទគូតិ ឆន្ទាទិវសេន ន គច្ឆតិ. អនត្តគរហីតិ កតាកតវសេន អត្តានំ អគរហន្តោ.

១៤៩. ឯវំ អនត្តគរហី ច – ស សព្ពធម្មេសូតិ គាថា. តត្ថ សព្ពធម្មេសូតិ ទ្វាសដ្ឋិទិដ្ឋិធម្មេសុ ‘‘យំ កិញ្ចិ ទិដ្ឋំ វា’’តិ ឯវំបភេទេសុ. បន្នភារោតិ បតិតភារោ. ន កប្បេតីតិ ន កប្បិយោ, ទុវិធម្បិ កប្បំ ន ករោតីតិ អត្ថោ. នូបរតោតិ បុថុជ្ជនកល្យាណកសេក្ខា វិយ ឧបរតិសមង្គីបិ នោ ហោតិ. ន បត្ថិយោតិ និត្តណ្ហោ. តណ្ហា ហិ បត្ថយតីតិ បត្ថិយា, នាស្ស បត្ថិយាតិ ន បត្ថិយោ. ឥតោ បរញ្ច ហេដ្ឋា ច តត្ថ តត្ថ វុត្តនយត្តា ឧត្តានត្ថមេវ. ឯវំ អរហត្តនិកូដេនេវ ទេសនំ និដ្ឋាបេសិ, ទេសនាបរិយោសានេ បុរាភេទសុត្តេ (មហានិ. ៨៣) វុត្តសទិសោ ឯវ អភិសមយោ អហោសីតិ.

សទ្ធម្មប្បជ្ជោតិកាយ មហានិទ្ទេសដ្ឋកថាយ

មហាព្យូហសុត្តនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.