១២. ចូឡព្យូហសុត្តនិទ្ទេសវណ្ណនា

ទ្វាទសមេ ចូឡព្យូហសុត្តនិទ្ទេសេ សកំសកំទិដ្ឋិបរិព្ពសានាតិ ឥទម្បិ តស្មិំយេវ មហាសមយេ ‘‘សព្ពេបិមេ ទិដ្ឋិគតិកា ‘សាធុរូបាម្ហា’តិ ភណន្តិ, កិំ នុ ខោ សាធុរូបាវ ឥមេ អត្តនោ ឯវ ទិដ្ឋិយា បតិដ្ឋហន្តិ, ឧទាហុ អញ្ញម្បិ ទិដ្ឋិំ គណ្ហន្តី’’តិ ឧប្បន្នចិត្តានំ ឯកច្ចានំ ទេវតានំ តមត្ថំ បកាសេតុំ បុរិមនយេនេវ និម្មិតពុទ្ធេន អត្តានំ បុច្ឆាបេត្វា វុត្តំ.

១១៣. តត្ថ អាទិតោ ទ្វេបិ គាថា បុច្ឆាគាថាយេវ. តាសុ សកំ សកំ ទិដ្ឋិបរិព្ពសានាតិ អត្តនោ អត្តនោ ទិដ្ឋិយា វសមានា. វិគ្គយ្ហ នានា កុសលា វទន្តីតិ តំ ទិដ្ឋិំ ពលវគ្គាហំ គហេត្វា ‘‘តត្ថ កុសលាម្ហា’’តិ បដិជានមានា បុថុ បុថុ វទន្តិ, ឯកំ ន វទន្តិ. យោ ឯវំ ជានាតិ ស វេទិ ធម្មំ, ឥទំ បដិក្កោសមកេវលី សោតិ តញ្ច ទិដ្ឋិំ សន្ធាយ យោ ឯវំ ជានាតិ, សោ ធម្មំ វេទិយិ. ឥទំ បន បដិក្កោសន្តោ ហីនោ ហោតីតិ ច វទន្តិ.

នានា វទន្តីតិ នានាការណំ ភណន្តិ. វិវិធំ វទន្តីតិ នានាវិធំ ភណន្តិ. អញ្ញោញ្ញំ វទន្តីតិ ឯកំ អវត្វា អញ្ញំ អញ្ញំ គហេត្វា វទន្តិ. អកេវលី សោតិ យោ អកុសលោ អយំ. អសមត្តោតិ ន បរិបូរោ. អបរិបុណ្ណោតិ ន សម្បុណ្ណោ.

១១៤. ពាលោតិ ហីនោ. អក្កុសលោតិ អវិទ្វា.

១១៥. ឥទានិ តិស្សោ វិស្សជ្ជនគាថា ហោន្តីតិ. តា បុរិមឌ្ឍេន វុត្តមត្ថំ បច្ឆិមឌ្ឍេន បដិព្យូហិត្វា ឋិតា. តេន ព្យូហេន ឧត្តរសុត្តតោ ច អប្បកត្តា ឥទំ សុត្តំ ‘‘ចូឡព្យូហ’’ន្តិ នាមំ លភិ. តត្ថ បឋមគាថាយំ តាវ បរស្ស ចេ ធម្មន្តិ បរស្ស ទិដ្ឋិំ. សព្ពេវិមេ ពាលាតិ ឯវំ សន្តេ សព្ពេវ ឥមេ ពាលា ហោន្តីតិ អធិប្បាយោ. កិំការណា? សព្ពេវិមេ ទិដ្ឋិបរិព្ពសានាតិ.

១១៦. សន្ទិដ្ឋិយា ចេវ ន វីវទាតា, សំសុទ្ធបញ្ញា កុសលា មុតីមាតិ សកាយ ទិដ្ឋិយា អនវីវទាតា អវោទាតា សំកិលិដ្ឋាវ សមានា សំសុទ្ធបញ្ញា ច កុសលា ច មុតិមន្តោ ច តេ ហោន្តិ ចេ. អថ វា ‘‘សន្ទិដ្ឋិយា ចេ វទាតា’’តិ បាឋោ, តស្សត្ថោ – សកាយ បន ទិដ្ឋិយា វោទាតា សំសុទ្ធបញ្ញា កុសលា មុតិមន្តោ ហោន្តិ ចេ, ន តេសំ កោចីតិ ឯវំ សន្តេ តេសំ ឯកោបិ និហីនបញ្ញោ ន ហោតិ, កិំការណា? ទិដ្ឋី ហិ តេសម្បិ តថា សមត្តា, យថា ឥតរេសន្តិ.

១១៧. ន វាហមេតន្តិ គាថាយ សង្ខេបត្ថោ – យំ តេ មិថុ ទ្វេ ទ្វេ ជនា អញ្ញមញ្ញំ ‘‘ពាលោ’’តិ អាហុ, អហំ ឯតំ តថិយន្តិ តច្ឆន្តិ នេវ ព្រូមិ. កិំការណា? យស្មា សព្ពេវ តេ សកំ សកំ ទិដ្ឋិំ ‘‘ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ អកំសុ, តេន ច ការណេន បរំ ‘‘ពាលោ’’តិ ទហន្តិ. ឯត្ថ ច តថិយំ, តថេវន្តិ (សុ. និ. អដ្ឋ. ២.៨៨៩) ទ្វេបិ បាឋា.

តច្ឆន្តិ អតុច្ឆំ. តថន្តិ អវិបរីតំ, ភូតន្តិ សន្តំ. យាថាវន្តិ សំវិជ្ជមានំ. អវិបរិតន្តិ ន វិសង្កេតំ.

១១៨. យមាហូតិ បុច្ឆាគាថាយ ‘‘យំ ទិដ្ឋិសច្ចំ តថិយ’’ន្តិ ឯកេ អាហុ.

១១៩. ឯកញ្ហិ សច្ចន្តិ វិស្សជ្ជនគាថាយ ឯកំ សច្ចំ និរោធោ មគ្គោ វា. យស្មិំ បជា នោ វិវទេ បជានន្តិ យម្ហិ សច្ចេ បជានន្តោ បជា នោ វិវទេយ្យុំ. សយំ ថុនន្តីតិ អត្តនា វទន្តិ.

១២០. កស្មា នូតិ បុច្ឆាគាថាយ បវាទិយាសេតិ វាទិនោ. ឧទាហុ តេ តក្កមនុស្សរន្តីតិ តេ វាទិនោ ឧទាហុ អត្តនោ តក្កមត្តំ អនុគច្ឆន្តិ.

តក្កបរិយាហតន្តិ វិតក្កេន សមន្តតោ អាហតំ. វីមំសានុចរិតន្តិ អត្តនោ ឧបដ្ឋិតបញ្ញាយ វិចរិតំ. សយំបដិភានន្តិ អត្តនោ បដិភានំ.

១២១. ន ហេវាតិ វិស្សជ្ជនគាថាយ អញ្ញត្រ សញ្ញាយ និច្ចានីតិ ឋបេត្វា សញ្ញាមត្តេន និច្ចន្តិ គហិតគ្គហណានិ. តក្កញ្ច ទិដ្ឋីសុ បកប្បយិត្វាតិ អត្តនោ និច្ចសង្កប្បមត្តំ ទិដ្ឋីសុ ជនេត្វា.

យស្មា បន ទិដ្ឋីសុ វិតក្កំ ជនេន្តា ទិដ្ឋិយោ សញ្ជនេន្តិ, តស្មា វុត្តំ ‘‘ទិដ្ឋិគតានិ ជនេន្តិ សញ្ជនេន្តី’’តិអាទិ. ជនេន្តីតិ ឧបរូបរិ ទិដ្ឋិំ ឧប្បាទេន្តា ជនេន្តិ. សញ្ជនេន្តីតិអាទីនិ ឧបសគ្គវសេន បទំ វឌ្ឍេត្វា វុត្តានិ. មយ្ហំ សច្ចន្តិ មម វចនំ តច្ឆំ.

១២២. ឥទានិ ឯវំ នានាសច្ចេសុ អសន្តេសុ តក្កមត្តំ អនុស្សរន្តានំ ទិដ្ឋិគតិកានំ វិប្បដិបត្តិំ ទស្សេតុំ ‘‘ទិដ្ឋេ សុតេ’’តិអាទិកា គាថាយោ អភាសិ. តត្ថ ទិដ្ឋេតិ ទិដ្ឋំ, ទិដ្ឋសុទ្ធិន្តិ អធិប្បាយោ. ឯស នយោ សុតាទីសុ. ឯតេ ច និស្សាយ វិមានទស្សីតិ ឯតេ ទិដ្ឋិធម្មេ និស្សយិត្វា សុទ្ធិភាវសង្ខាតំ វិមានំ អសម្មានំ បស្សន្តោបិ. វិនិច្ឆយេ ឋត្វា បហស្សមានោ, ពាលោ បរោ អក្កុសលោតិ ចាហាតិ ឯវំ វិមានទស្សីបិ តស្មិំ ទិដ្ឋិវិនិច្ឆយេ ឋត្វា តុដ្ឋិជាតោ ហាសជាតោ ហុត្វា បរោ ‘‘ហីនោ ច អវិទ្វា ចា’’តិ ឯវំ វទតិយេវ.

ន សម្មានេតីតិបិ វិមានទស្សីតិ ន ពហុមានំ ករោតីតិ ឯវម្បិ វិមានទស្សី ន ពហុមានទស្សី. ទោមនស្សំ ជនេតីតិ បឋមំ ទិដ្ឋិនិស្សយំ អល្លីយិត្វា ទោមនស្សំ បត្វា បច្ឆា ទិដ្ឋិវិនិច្ឆយេ ឋិតកាលេ សោមនស្សំ ឧប្បាទេតីតិ អត្ថោ.

វិនិច្ឆយទិដ្ឋិយា ឋត្វាតិ សន្និដ្ឋានំ កត្វា គហិតទិដ្ឋិយា ឋត្វា.

១២៣. ឯវំ សន្តេ យេនេវាតិ គាថា. តត្ថ សយមត្តនាតិ សយមេវ អត្តានំ. វិមានេតីតិ គរហតិ. តទេវ បាវាតិ តទេវ វចនំ ទិដ្ឋិំ វទតិ, តំ វា បុគ្គលំ.

១២៤. អតិសារទិដ្ឋិយាតិ គាថាយត្ថោ – សោ ឯវំ តាយ លក្ខណាតិសារិនិយា អតិសារទិដ្ឋិយា សមត្តោ បរិបុណ្ណោ ឧទ្ធុមាតោ, តេន ច ទិដ្ឋិមានេន មត្តោ ‘‘បរិបុណ្ណោ អហំ កេវលី’’តិ ឯវំ បរិបុណ្ណមានី. សយមេវ អត្តានំ មនសា ‘‘អហំ បណ្ឌិតោ’’តិ អភិសិញ្ចតិ. កិំការណា? ទិដ្ឋី ហិ សា តស្ស តថា សមត្តាតិ.

សព្ពា តា ទិដ្ឋិយោ លក្ខណាតិក្កន្តាតិ តា សព្ពា ទ្វាសដ្ឋិទិដ្ឋិយោ លក្ខណំ អតីតា អតិសរន្តីតិ អតិក្កន្តា. អនោមោតិ អនូនោ.

១២៥. បរស្ស ចេតិ គាថាយ សម្ពន្ធោ អត្ថោ ច – កិញ្ច ភិយ្យោ? យោ សោ វិនិច្ឆយេ ឋត្វា បហស្សមានោ ‘‘ពាលោ បរោ អក្កុសលោ’’តិ ចាហ, តស្ស បរស្ស ចេ ហិ វចសា សោ តេន វុច្ចមានោ និហីនោ ហោតិ, តុមោ សហា ហោតិ និហីនបញ្ញោ, សោបិ តេនេវ សហ និហីនបញ្ញោ ហោតិ. សោបិ ហិ តំ ‘‘ពាលោ’’តិ វទតិ. អថ តស្ស វចនំ អប្បមាណំ, សោ បន សយមេវ វេទគូ ច ធីរោ ច ហោតិ. ឯវំ សន្តេ ន កោចិ ពាលោ សមណេសុ អត្ថិ. សព្ពេបិ ហិ តេ អត្តនោ ឥច្ឆាយ បណ្ឌិតា.

វាចាយាតិ កថនេន. វចនេនាតិ ភាសិតេន. និន្ទិតការណាតិ គរហហេតុនា. គរហិតការណាតិ អវញ្ញាតហេតុនា. ឧបវទិតការណាតិ ឧបវាទហេតុនា.

១២៦. អញ្ញំ ឥតោតិ គាថាយ សម្ពន្ធោ អត្ថោ ច – ‘‘អថ ចេ សយំ វេទគូ ហោតិ ធីរោ. ន កោចិ ពាលោ សមណេសុ អត្ថី’’តិ ឯវញ្ហិ វុត្តេបិ សិយា កស្សចិ ‘‘កស្មា’’តិ. តត្ថ វុច្ចតេ – យស្មា អញ្ញំ ឥតោ យាភិវទន្តិ ធម្មំ, អបរទ្ធា សុទ្ធិមកេវលី តេ. ឯវម្បិ តិត្ថ្យា បុថុសោ វទន្តិ, យេ ឥតោ អញ្ញំ ទិដ្ឋិំ អភិវទន្តិ, តេ អបរទ្ធា វិរទ្ធា សុទ្ធិមគ្គំ, អកេវលិនោ ច តេតិ ឯវំ បុថុតិត្ថិយា យស្មា វទន្តីតិ វុត្តំ ហោតិ. កស្មា បនេវំ វទន្តីតិ ចេ? សន្ទិដ្ឋិរាគេន ហិ តេភិរត្តា, យស្មា សកេន ទិដ្ឋិរាគេន តេ អភិរត្តាតិ វុត្តំ ហោតិ.

តេ សុទ្ធិមគ្គន្តិ តេ អញ្ញតិត្ថិយា អកិលិដ្ឋមគ្គំ. វិសុទ្ធិមគ្គន្តិ និទ្ទោសមគ្គំ. បរិសុទ្ធិមគ្គន្តិ សុក្កមគ្គំ. វោទាតមគ្គន្តិ បណ្ឌរមគ្គំ. បរិយោទាតមគ្គន្តិ បភាវន្តមគ្គំ. វិរទ្ធាតិ វុត្តវិធិនា មគ្គេន វិរជ្ឈិត្វា ឋិតា. អបរទ្ធាតិ អបរជ្ឈិត្វា ឋិតា. ខលិតាតិ បរិហីនា. គលិតាតិ តតោ ភដ្ឋា. អញ្ញាយាតិ អញ្ញាណេន. អបរទ្ធាតិ បរាជយមាបន្នា. អថ វា ‘‘ញាយាបរទ្ធា’’តិបិ បាឋោ. ញាយេន មគ្គេន វិរទ្ធាតិ អត្ថោ.

១២៧. ឯវំ អភិរត្តា ច – ឥធេវ សុទ្ធិន្តិ គាថា. តត្ថ សកាយនេតិ សកមគ្គេ. ទឡ្ហំ វទានាតិ ទឡ្ហវាទា.

ថិរវាទាតិ សន្និដ្ឋានវាទា. ពលិកវាទាតិ ពលវន្តវាទា. អវដ្ឋិតវាទាតិ បតិដ្ឋហិត្វា កថិតវាទា.

១២៨. យេ ឯវញ្ច ទឡ្ហវាទា, តេសុ យោ កោចិ តិត្ថិយោ សកាយនេ វាបិ ទឡ្ហំ វទានោ កមេត្ថ ពាលោតិ បរំ ទហេយ្យ, សង្ខេបតោ តត្ថ សស្សតុច្ឆេទសង្ខាតេ វិត្ថារតោ នត្ថិកឥស្សរការកនិយតិអាទិភេទេ សកេ អយនេ ‘‘ឥទមេវ សច្ច’’ន្តិ ទឡ្ហំ វទានោ កំ បរំ ឯត្ថ ទិដ្ឋិគតេ ‘‘ពាលោ’’តិ សហ ធម្មេន បស្សេយ្យ, ននុ សព្ពោបិ តស្ស មតេន បណ្ឌិតោ ឯវ សុប្បដិបន្នោ ឯវ ច. ឯវំ សន្តេ សយមេវ សោ មេធគមាវហេយ្យ, បរំ វទំ ពាលមសុទ្ធិធម្មំ. សោបិ បរំ ‘‘ពាលោ ច អសុទ្ធិធម្មោ ច អយ’’ន្តិ វទន្តោ អត្តនាវ កលហំ អាវហេយ្យ. កស្មា? យស្មា សព្ពោបិ តស្ស មតេន បណ្ឌិតោយេវ សុប្បដិបន្នោយេវ ច.

១២៩. ឯវំ សព្ពថាបិ វិនិច្ឆយេ ឋត្វា សយំ បមាយ, ឧទ្ធំ ស លោកស្មិំ វិវាទមេតីតិ ទិដ្ឋិយា ឋត្វា សយញ្ច សត្ថារាទិំ មិនិត្វា សោ ភិយ្យោ វិវាទមេតីតិ. ឯវំ បន វិនិច្ឆយេសុ អាទីនវំ ញត្វា អរិយមគ្គេន ហិត្វាន សព្ពានិ វិនិច្ឆយានិ, ន មេធគំ កុព្ពតិ ជន្តុ លោកេតិ អរហត្តនិកូដេន ទេសនំ និដ្ឋាបេសិ.

សយំ បមាយាតិ អត្តនា មិនិត្វា. បមិនិត្វាតិ បមាណំ កត្វា. ‘‘បវិនេត្វា’’តិបិ បាឋោ, តំ ន សុន្ទរំ. ឧទ្ធំ វាទេន សទ្ធិន្តិ អត្តនោ ឧបរិ កថេន្តេន សហ. ទេសនាបរិយោសានេ បុរាភេទសុត្តេ (មហានិ. ៨៣) វុត្តសទិសោ ឯវ អភិសមយោ អហោសីតិ.

សទ្ធម្មប្បជ្ជោតិកាយ មហានិទ្ទេសដ្ឋកថាយ

ចូឡព្យូហសុត្តនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.