១១. បរោសតវគ្គោ

[១០១] ១. បរោសតជាតកវណ្ណនា

១០១. ‘‘បរោសតញ្ចេបិ សមាគតានំ, ឈាយេយ្យុំ តេ វស្សសតំ អបញ្ញា;

ឯកោវ សេយ្យោ បុរិសោ សបញ្ញោ, យោ ភាសិតស្ស វិជានាតិ អត្ថ’’ន្តិ. –

ឥទំ ជាតកំ វត្ថុតោ ច វេយ្យាករណតោ ច សមោធានតោ ច បរោសហស្សជាតកសទិសមេវ. កេវលញ្ហេត្ថ ‘‘ឈាយេយ្យុ’’ន្តិ បទមត្តមេវ វិសេសោ. តស្សត្ថោ – វស្សសតម្បិ អបញ្ញា ឈាយេយ្យុំ ឱលោកេយ្យុំ ឧបធារេយ្យុំ, ឯវំ ឱលោកេន្តាបិ បន អត្ថំ វា ការណំ វា ន បស្សន្តិ, តស្មា យោ ភាសិតស្ស អត្ថំ ជានាតិ, សោ ឯកោវ សបញ្ញោ សេយ្យោតិ.

បរោសតជាតកវណ្ណនា បឋមា.

[១០២] ២. បណ្ណិកជាតកវណ្ណនា

យោ ទុក្ខផុដ្ឋាយ ភវេយ្យ តាណន្តិ ឥទំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ ឯកំ បណ្ណិកំ ឧបាសកំ អារព្ភ កថេសិ. សោ កិរ សាវត្ថិវាសី ឧបាសកោ នានប្បការានិ មូលបណ្ណាទីនិ ចេវ លាពុកុម្ភណ្ឌាទីនិ ច វិក្កិណិត្វា ជីវិកំ កប្បេតិ. តស្សេកា ធីតា អភិរូបា បាសាទិកា អាចារសីលសម្បន្នា ហិរោត្តប្បសមន្នាគតា កេវលំ និច្ចប្បហសិតមុខា. តស្សា សមានកុលេសុ វារេយ្យត្ថាយ អាគតេសុ សោ ចិន្តេសិ ‘‘ឥមិស្សា វារេយ្យំ វត្តតិ, អយញ្ច និច្ចប្បហសិតមុខា. កុមារិកាធម្មេ បន អសតិ កុមារិកាយ បរកុលំ គតាយ មាតាបិតូនំ គរហា ហោតិ, ‘អត្ថិ នុ ខោ ឥមិស្សា កុមារិកាធម្មោ, នត្ថី’តិ វីមំសិស្សាមិ ន’’ន្តិ. សោ ឯកទិវសំ ធីតរំ បច្ឆិំ គាហាបេត្វា បណ្ណត្ថាយ អរញ្ញំ គន្ត្វា វីមំសនវសេន កិលេសសន្និស្សិតោ វិយ ហុត្វា រហស្សកថំ កថេត្វា តំ ហត្ថេ គណ្ហិ. សា គហិតមត្តាវ រោទន្តី កន្ទន្តី ‘‘អយុត្តមេតំ, តាត, ឧទកតោ អគ្គិបាតុភាវសទិសំ, មា ឯវរូបំ ករោថា’’តិ អាហ. ‘‘អម្ម, មយា វីមំសនត្ថាយ ត្វំ ហត្ថេ គហិតា, ន ច កិលេសវសេន. វទេហិ, អត្ថិ ទានិ តេ កុមារិកាធម្មោ’’តិ. ‘‘អាម, តាត, អត្ថិ. មយា ហិ លោភវសេន ន កោចិ បុរិសោ ឱលោកិតបុព្ពោ’’តិ. សោ ធីតរំ អស្សាសេត្វា ឃរំ នេត្វា មង្គលំ កត្វា បរកុលំ បេសេត្វា ‘‘សត្ថារំ វន្ទិស្សាមី’’តិ គន្ធមាលាទិហត្ថោ ជេតវនំ គន្ត្វា សត្ថារំ វន្ទិត្វា បូជេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ, ‘‘ចិរស្សមាគតោសី’’តិ ច វុត្តេ តមត្ថំ ភគវតោ អារោចេសិ. សត្ថា ‘‘ឧបាសក, កុមារិកា ចិរំ បដ្ឋាយ អាចារសីលសម្បន្នាវ, ត្វំ បន ន ឥទានេវ ឯវំ វីមំសសិ, បុព្ពេបិ វីមំសិយេវា’’តិ វត្វា តេន យាចិតោ អតីតំ អាហរិ.

អតីតេ ពារាណសិយំ ព្រហ្មទត្តេ រជ្ជំ ការេន្តេ ពោធិសត្តោ អរញ្ញេ រុក្ខទេវតា ហុត្វា និព្ពត្តិ. អថេកោ ពារាណសិយំ បណ្ណិកឧបាសកោតិ អតីតវត្ថុ បច្ចុប្បន្នសទិសមេវ. តេន បន សា វីមំសនត្ថាយ ហត្ថេ គហិតមត្តា បរិទេវមានា ឥមំ គាថមាហ –

១០២. ‘‘យោ ទុក្ខផុដ្ឋាយ ភវេយ្យ តាណំ, សោ មេ បិតា ទុព្ភិ វនេ ករោតិ;

សា កស្ស កន្ទាមិ វនស្ស មជ្ឈេ, យោ តាយិតា សោ សហសំ ករោតី’’តិ.

តត្ថ យោ ទុក្ខផុដ្ឋាយ ភវេយ្យ តាណន្តិ កាយិកចេតសិកេហិ ទុក្ខេហិ ផុដ្ឋាយ តាយិតា បរិតាយិតា បតិដ្ឋា ភវេយ្យ. សោ មេ បិតា ទុព្ភិ វនេ ករោតីតិ សោ មយ្ហំ ទុក្ខបរិតាយកោ បិតាវ ឥមស្មិំ វនេ ឯវរូបំ មិត្តទុព្ភិ កម្មំ ករោតិ, អត្តនោ ជាតាយ ធីតរិ វីតិក្កមំ កាតុំ មញ្ញតីតិ អត្ថោ. សា កស្ស កន្ទាមីតិ កស្ស រោទាមិ, កោ មេ បតិដ្ឋា ភវិស្សតីតិ ទីបេតិ. យោ តាយិតា សោ សហសំ ករោតីតិ យោ មយ្ហំ តាយិតា រក្ខិតា អវស្សយោ ភវិតុំ អរហតិ, សោ បិតាយេវ សាហសិកកម្មំ ករោតីតិ អត្ថោ.

អថ នំ បិតា អស្សាសេត្វា ‘‘អម្ម, រក្ខិតត្តាសី’’តិ បុច្ឆិ. ‘‘អាម, តាត រក្ខិតោ មេ អត្តា’’តិ. សោ តំ ឃរំ នេត្វា មណ្ឌេត្វា មង្គលំ កត្វា បរកុលំ បេសេសិ.

សត្ថា ឥមំ ធម្មទេសនំ អាហរិត្វា សច្ចានិ បកាសេត្វា ជាតកំ សមោធានេសិ, សច្ចបរិយោសានេ ឧបាសកោ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហិ.

តទា បិតា ឯតរហិ បិតាវ, ធីតា ច ឯតរហិ ធីតាវ, តំ ការណំ បច្ចក្ខតោ ទិដ្ឋរុក្ខទេវតា បន អហមេវ អហោសិន្តិ.

បណ្ណិកជាតកវណ្ណនា ទុតិយា.

[១០៣] ៣. វេរិជាតកវណ្ណនា

យត្ថ វេរី និវិសតីតិ ឥទំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ អនាថបិណ្ឌិកំ អារព្ភ កថេសិ. អនាថបិណ្ឌិកោ កិរ ភោគគាមំ គន្ត្វា អាគច្ឆន្តោ អន្តរាមគ្គេ ចោរេ ទិស្វា ‘‘អន្តរាមគ្គេ វសិតុំ ន យុត្តំ, សាវត្ថិមេវ គមិស្សាមី’’តិ វេគេន គោណេ បាជេត្វា សាវត្ថិមេវ អាគន្ត្វា បុនទិវសេ វិហារំ គតោ សត្ថុ ឯតមត្ថំ អារោចេសិ. សត្ថា ‘‘បុព្ពេបិ គហបតិ បណ្ឌិតា អន្តរាមគ្គេ ចោរេ ទិស្វា អន្តរា អវិលម្ពមានា អត្តនោ វសនដ្ឋានមេវ គមិំសូ’’តិ វត្វា តេន យាចិតោ អតីតំ អាហរិ.

អតីតេ ពារាណសិយំ ព្រហ្មទត្តេ រជ្ជំ ការេន្តេ ពោធិសត្តោ មហាវិភវោ សេដ្ឋិ ហុត្វា ឯកំ គាមកំ និមន្តនំ ភុញ្ជនត្ថាយ គន្ត្វា បច្ចាគច្ឆន្តោ អន្តរាមគ្គេ ចោរេ ទិស្វា អន្តរាមគ្គេ អវសិត្វាវ វេគេន គោណេ បាជេន្តោ អត្តនោ គេហមេវ អាគន្ត្វា នានគ្គរសេហិ ភុញ្ជិត្វា មហាសយនេ និសិន្នោ ‘‘ចោរានំ ហត្ថតោ មុច្ចិត្វា និព្ភយដ្ឋានំ អត្តនោ គេហំ អាគតោម្ហី’’តិ ឧទានវសេន ឥមំ គាថមាហ –

១០៣. ‘‘យត្ថ វេរី និវិសតិ, ន វសេ តត្ថ បណ្ឌិតោ;

ឯករត្តំ ទិរត្តំ វា, ទុក្ខំ វសតិ វេរិសូ’’តិ.

តត្ថ វេរីតិ វេរចេតនាសមង្គិបុគ្គលោ. និវិសតីតិ បតិដ្ឋាតិ. ន វសេ តត្ថ បណ្ឌិតោតិ សោ វេរីបុគ្គលោ យស្មិំ ឋានេ បតិដ្ឋិតោ ហុត្វា វសតិ, តត្ថ បណ្ឌិតោ បណ្ឌិច្ចេន សមន្នាគតោ ន វសេយ្យ. កិំការណា? ឯករត្តំ ទិរត្តំ វា, ទុក្ខំ វសតិ វេរិសូតិ, វេរីនញ្ហិ អន្តរេ វសន្តោ ឯកាហម្បិ ទ្វីហម្បិ ទុក្ខមេវ វសតីតិ អត្ថោ.

ឯវំ មហាសត្តោ ឧទានំ ឧទានេត្វា ទានាទីនិ បុញ្ញានិ កត្វា យថាកម្មំ គតោ.

សត្ថា ឥមំ ធម្មទេសនំ អាហរិត្វា ជាតកំ សមោធានេសិ – ‘‘តទា អហមេវ ពារាណសិសេដ្ឋិ អហោសិ’’ន្តិ.

វេរិជាតកវណ្ណនា តតិយា.

[១០៤] ៤. មិត្តវិន្ទកជាតកវណ្ណនា

ចតុព្ភិ អដ្ឋជ្ឈគមាតិ ឥទំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ ឯកំ ទុព្ពចភិក្ខុំ អារព្ភ កថេសិ. វត្ថុ ហេដ្ឋា មិត្តវិន្ទកជាតកេ វុត្តនយេន វិត្ថារេតព្ពំ. ឥទំ បន ជាតកំ កស្សបពុទ្ធកាលិកំ. តស្មិញ្ហិ កាលេ ឧរចក្កំ ឧក្ខិបិត្វា និរយេ បច្ចមានោ ឯកោ នេរយិកសត្តោ ‘‘ភន្តេ, កិំ នុ ខោ បាបកម្មំ អកាសិ’’ន្តិ ពោធិសត្តំ បុច្ឆិ. ពោធិសត្តោ ‘‘តយា ឥទញ្ចិទញ្ច បាបកម្មំ កត’’ន្តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

១០៤. ‘‘ចតុព្ភិ អដ្ឋជ្ឈគមា, អដ្ឋាហិបិ ច សោឡស;

សោឡសាហិ ច ពាត្តិំស, អត្រិច្ឆំ ចក្កមាសទោ;

ឥច្ឆាហតស្ស បោសស្ស, ចក្កំ ភមតិ មត្ថកេ’’តិ.

តត្ថ ចតុព្ភិ អដ្ឋជ្ឈគមាតិ សមុទ្ទន្តរេ ចតស្សោ វិមានបេតិយោ លភិត្វា តាហិ អសន្តុដ្ឋោ អត្រិច្ឆតាយ បរតោ គន្ត្វា អបរា អដ្ឋ អធិគតោសីតិ អត្ថោ. សេសបទទ្វយេបិ ឯសេវ នយោ. អត្រិច្ឆំ ចក្កមាសទោតិ ឯវំ សកលាភេន អសន្តុដ្ឋោ អត្រ អត្រ ឥច្ឆន្តោ បរតោ បរតោ លាភំ បត្ថេន្តោ ឥទានិ ចក្កមាសទោ ឥទំ ឧរចក្កំ បត្តោសិ. តស្ស តេ ឯវំ ឥច្ឆាហតស្ស បោសស្ស តណ្ហាយ ហតស្ស ឧបហតស្ស តវ ចក្កំ ភមតិ មត្ថកេ. បាសាណចក្កំ, អយចក្កន្តិ ឥមេសុ ទ្វីសុ ខុរធារំ អយចក្កំ តស្ស មត្ថកេ បុនប្បុនំ បតនវសេន ភមន្តំ ទិស្វា ឯវមាហ. វត្វា ច បន អត្តនោ ទេវលោកមេវ គតោ. សោបិ នេរយិកសត្តោ អត្តនោ បាបេ ខីណេ យថាកម្មំ គតោ.

សត្ថា ឥមំ ធម្មទេសនំ អាហរិត្វា ជាតកំ សមោធានេសិ – ‘‘តទា មិត្តវិន្ទកោ ទុព្ពចភិក្ខុ អហោសិ, ទេវបុត្តោ បន អហមេវ អហោសិ’’ន្តិ.

មិត្តវិន្ទកជាតកវណ្ណនា ចតុត្ថា.

[១០៥] ៥. ទុព្ពលកដ្ឋជាតកវណ្ណនា

ពហុម្បេតំ វនេ កដ្ឋន្តិ ឥទំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ ឯកំ ឧត្តសិតភិក្ខុំ អារព្ភ កថេសិ. សោ កិរ សាវត្ថិវាសី ឯកោ កុលបុត្តោ សត្ថុ ធម្មទេសនំ សុត្វា បព្ពជិត្វា មរណភីរុកោ អហោសិ, រត្តិដ្ឋានទិវាដ្ឋានេសុ វាតស្ស វា វីជន្តស្ស សុក្ខទណ្ឌកស្ស វា បតន្តស្ស បក្ខិចតុប្បទានំ វា សទ្ទំ សុត្វា មរណភយតជ្ជិតោ មហារវំ រវន្តោ បលាយតិ. តស្ស ហិ ‘‘មរិតព្ពំ មយា’’តិ សតិមត្តម្បិ នត្ថិ. សចេ ហិ សោ ‘‘អហំ មរិស្សាមី’’តិ ជានេយ្យ, ន មរណំ ភាយេយ្យ. មរណស្សតិកម្មដ្ឋានស្ស បន តស្ស អភាវិតត្តាវ ភាយតិ. តស្ស សោ មរណភីរុកភាវោ ភិក្ខុសង្ឃេ បាកដោ ជាតោ.

អថេកទិវសំ ធម្មសភាយំ ភិក្ខូ កថំ សមុដ្ឋាបេសុំ ‘‘អាវុសោ, អសុកោ នាម ភិក្ខុ មរណភីរុកោ មរណំ ភាយតិ, ភិក្ខុនា នាម ‘អវស្សំ មយា មរិតព្ព’ន្តិ មរណស្សតិកម្មដ្ឋានំ ភាវេតុំ វដ្ដតី’’តិ. សត្ថា អាគន្ត្វា ‘‘កាយ នុត្ថ, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ កថាយ សន្និសិន្នា’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘ឥមាយ នាមា’’តិ វុត្តេ តំ ភិក្ខុំ បក្កោសាបេត្វា ‘‘សច្ចំ កិរ ត្វំ មរណភីរុកោ’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘សច្ចំ, ភន្តេ’’តិ វុត្តេ ‘‘ភិក្ខវេ, មា ឯតស្ស ភិក្ខុនោ អនត្តមនា ហោថ, នាយំ ឥទានេវ មរណភីរុកោ, បុព្ពេបិ មរណភីរុកោយេវា’’តិ វត្វា អតីតំ អាហរិ.

អតីតេ ពារាណសិយំ ព្រហ្មទត្តេ រជ្ជំ ការេន្តេ ពោធិសត្តោ ហិមវន្តេ រុក្ខទេវតា ហុត្វា និព្ពត្តិ. តស្មិំ កាលេ ពារាណសិរាជា អត្តនោ មង្គលហត្ថិំ អានេញ្ជការណំ សិក្ខាបេតុំ ហត្ថាចរិយានំ អទាសិ. តំ អាឡានេ និច្ចលំ ពន្ធិត្វា តោមរហត្ថា មនុស្សា បរិវារេត្វា អានេញ្ជការណំ ការេន្តិ. សោ តំ ការណំ ការិយមានោ វេទនំ អធិវាសេតុំ អសក្កោន្តោ អាឡានំ ភិន្ទិត្វា មនុស្សេ បលាបេត្វា ហិមវន្តំ បាវិសិ. មនុស្សា តំ គហេតុំ អសក្កោន្តា និវត្តិំសុ. សោ តត្ថ មរណភីរុកោ អហោសិ, វាតសទ្ទានិ សុត្វា កម្បមានោ មរណភយតជ្ជិតោ សោណ្ឌំ វិធុនិត្វា វេគេន បលាយតិ, អាឡានេ ពន្ធិត្វា អានេញ្ជការណំ ករណកាលោ វិយស្ស ហោតិ, កាយស្សាទំ វា ចិត្តស្សាទំ វា អលភន្តោ កម្បមានោ វិចរតិ.

រុក្ខទេវតា តំ ទិស្វា ខន្ធវិដបេ ឋត្វា ឥមំ គាថមាហ –

១០៥. ‘‘ពហុម្បេតំ វនេ កដ្ឋំ, វាតោ ភញ្ជតិ ទុព្ពលំ;

តស្ស ចេ ភាយសិ នាគ, កិសោ នូន ភវិស្សសី’’តិ.

តត្ថាយំ បិណ្ឌត្ថោ – យំ ឯតំ ទុព្ពលំ កដ្ឋំ បុរត្ថិមាទិភេទោ វាតោ ភញ្ជតិ, តំ ឥមស្មិំ វនេ ពហុំ សុលភំ, តត្ថ តត្ថ សំវិជ្ជតិ. សចេ ត្វំ តស្ស ភាយសិ, ឯវំ សន្តេ និច្ចំ ភីតោ មំសលោហិតក្ខយំ បត្វា កិសោ នូន ភវិស្សសិ, ឥមស្មិំ បន វនេ តវ ភយំ នាម នត្ថិ, តស្មា ឥតោ បដ្ឋាយ មា ភាយីតិ.

ឯវំ ទេវតា តស្ស ឱវាទំ អទាសិ, សោបិ តតោ បដ្ឋាយ និព្ភយោ អហោសិ.

សត្ថា ឥមំ ធម្មទេសនំ អាហរិត្វា សច្ចានិ បកាសេត្វា ជាតកំ សមោធានេសិ, សច្ចបរិយោសានេ សោ ភិក្ខុ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហិ. ‘‘តទា នាគោ អយំ ភិក្ខុ អហោសិ, រុក្ខទេវតា បន អហមេវ អហោសិ’’ន្តិ.

ទុព្ពលកដ្ឋជាតកវណ្ណនា បញ្ចមា.

[១០៦] ៦. ឧទញ្ចនីជាតកវណ្ណនា

សុខំ វត មំ ជីវន្តន្តិ ឥទំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ ថុល្លកុមារិកាបលោភនំ អារព្ភ កថេសិ. វត្ថុ តេរសកនិបាតេ ចូឡនារទកស្សបជាតកេ (ជា. ១.១៣.៤០ អាទយោ) អាវិ ភវិស្សតិ. តំ បន ភិក្ខុំ សត្ថា ‘‘សច្ចំ កិរ ត្វំ ភិក្ខុ ឧក្កណ្ឋិតោសី’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ វុត្តេ ‘‘កត្ថ តេ ចិត្តំ បដិពទ្ធ’’ន្តិ បុច្ឆិ. សោ ‘‘ឯកិស្សា ថុល្លកុមារិកាយា’’តិ អាហ. អថ នំ សត្ថា ‘‘អយំ តេ ភិក្ខុ អនត្ថការិកា, បុព្ពេបិ ត្វំ ឯតំ និស្សាយ សីលព្យសនំ បត្វា កម្បន្តោ វិចរមានោ បណ្ឌិតេ និស្សាយ សុខំ លភី’’តិ វត្វា អតីតំ អាហរិ.

អតីតេ ពារាណសិយំ ព្រហ្មទត្តេ រជ្ជំ ការេន្តេតិ អតីតវត្ថុបិ ចូឡនារទកស្សបជាតកេយេវ អាវិ ភវិស្សតិ. តទា បន ពោធិសត្តោ សាយំ ផលាផលេ អាទាយ អាគន្ត្វា បណ្ណសាលាទ្វារំ វិវរិត្វា បវិសិត្វា បុត្តំ ចូឡតាបសំ ឯតទវោច ‘‘តាត, ត្វំ អញ្ញេសុ ទិវសេសុ ទារូនិ អាហរសិ, បានីយំ បរិភោជនីយំ អាហរសិ, អគ្គិំ ករោសិ, អជ្ជ បន ឯកម្បិ អកត្វា កស្មា ទុម្មុខោ បជ្ឈាយន្តោ និបន្នោសី’’តិ? ‘‘តាត, តុម្ហេសុ ផលាផលត្ថាយ គតេសុ ឯកា ឥត្ថី អាគន្ត្វា មំ បលោភេត្វា អាទាយ គន្តុំ អារភិ, អហំ បន ‘តុម្ហេហិ វិស្សជ្ជិតោ គមិស្សាមី’តិ ន គច្ឆិំ, អសុកដ្ឋានេ បន នំ និសីទាបេត្វា អាគតោម្ហិ, ឥទានិ គច្ឆាមហំ តាតា’’តិ. ពោធិសត្តោ ‘‘ន សក្កា ឯតំ និវត្តេតុ’’ន្តិ ញត្វា ‘‘តេន ហិ, តាត, គច្ឆ, ឯសា បន តំ នេត្វា យទា មច្ឆមំសាទីនិ វា ខាទិតុកាមា ភវិស្សតិ, សប្បិលោណតណ្ឌុលាទីហិ វា បនស្សា អត្ថោ ភវិស្សតិ, តទា ‘ឥទញ្ចិទញ្ចាហរា’តិ តំ កិលមេស្សតិ. តទា មយ្ហំ គុណំ សរិត្វា បលាយិត្វា ឥធេវ អាគច្ឆេយ្យាសី’’តិ វិស្សជ្ជេសិ. សោ តាយ សទ្ធិំ មនុស្សបថំ អគមាសិ. អថ នំ សា អត្តនោ វសំ គមេត្វា ‘‘មំសំ អាហរ, មច្ឆំ អាហរា’’តិ យេន យេន អត្ថិកា ហោតិ, តំ តំ អាហរាបេតិ. តទា សោ ‘‘អយំ មំ អត្តនោ ទាសំ វិយ កម្មការំ វិយ ច កត្វា បីឡេតី’’តិ បលាយិត្វា បិតុ សន្តិកំ អាគន្ត្វា បិតរំ វន្ទិត្វា ឋិតកោវ ឥមំ គាថមាហ –

១០៦. ‘‘សុខំ វត មំ ជីវន្តំ, បចមានា ឧទញ្ចនី;

ចោរី ជាយប្បវាទេន, តេលំ លោណញ្ច យាចតី’’តិ.

តត្ថ សុខំ វត មំ ជីវន្តន្តិ តាត, តុម្ហាកំ សន្តិកេ មំ សុខំ ជីវន្តំ. បចមានាតិ តាបយមានា បីឡយមានា, យំ យំ វា ខាទិតុកាមា ហោតិ, តំ តំ បចមានា. ឧទកំ អញ្ចន្តិ ឯតាយាតិ ឧទញ្ចនី, ចាដិតោ វា កូបតោ វា ឧទកឧស្សិញ្ចនឃដិកាយេតំ នាមំ. សា បន ឧទញ្ចនី វិយ, ឧទកំ វិយ ឃដិកា, យេន យេនត្ថិកា ហោតិ, តំ តំ អាកឌ្ឍតិយេវាតិ អត្ថោ. ចោរី ជាយប្បវាទេនាតិ ‘‘ភរិយា’’តិ នាមេន ឯកា ចោរី មំ មធុរវចនេន ឧបលាបេត្វា តត្ថ នេត្វា តេលំ លោណញ្ច យញ្ច អញ្ញំ ឥច្ឆតិ, តំ សព្ពំ យាចតិ, ទាសំ វិយ កម្មការំ វិយ ច កត្វា អាហរាបេតីតិ តស្សា អគុណំ កថេសិ.

អថ នំ ពោធិសត្តោ អស្សាសេត្វា ‘‘ហោតុ, តាត, ឯហិ ត្វំ មេត្តំ ភាវេហិ, ករុណំ ភាវេហី’’តិ ចត្តារោ ព្រហ្មវិហារេ អាចិក្ខិ, អាចិក្ខិត្វា កសិណបរិកម្មំ អាចិក្ខិ. សោ ន ចិរស្សេវ អភិញ្ញា ច សមាបត្តិយោ ច ឧប្បាទេត្វា ព្រហ្មវិហារេ ភាវេត្វា សទ្ធិំ បិតរា ព្រហ្មលោកេ និព្ពត្តិ.

សត្ថា ឥមំ ធម្មទេសនំ អាហរិត្វា សច្ចានិ បកាសេត្វា ជាតកំ សមោធានេសិ, សច្ចបរិយោសានេ សោ ភិក្ខុ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហិ.

‘‘តទា ថុល្លកុមារិកាវ ឯតរហិ ថុល្លកុមារិកា. ចូឡតាបសោ ឧក្កណ្ឋិតភិក្ខុ អហោសិ, បិតា បន អហមេវ អហោសិ’’ន្តិ.

ឧទញ្ចនីជាតកវណ្ណនា ឆដ្ឋា.

[១០៧] ៧. សាលិត្តកជាតកវណ្ណនា

សាធូ ខោ សិប្បកំ នាមាតិ ឥទំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ ឯកំ ហំសបហរនកំ ភិក្ខុំ អារព្ភ កថេសិ. សោ កិរេកោ សាវត្ថិវាសី កុលបុត្តោ សាលិត្តកសិប្បេ និប្ផត្តិំ បត្តោ. ‘‘សាលិត្តកសិប្ប’’ន្តិ សក្ខរាខិបនសិប្បំ វុច្ចតិ. សោ ឯកទិវសំ ធម្មំ សុត្វា សាសនេ ឧរំ ទត្វា បព្ពជិត្វា ឧបសម្បទំ លភិ, ន បន សិក្ខាកាមោ, ន បដិបត្តិសាធកោ អហោសិ. សោ ឯកទិវសំ ឯកំ ទហរភិក្ខុំ អាទាយ អចិរវតិំ គន្ត្វា ន្ហាយិត្វា នទីតីរេ អដ្ឋាសិ. តស្មិំ សមយេ ទ្វេ សេតហំសា អាកាសេន គច្ឆន្តិ. សោ តំ ទហរំ អាហ ‘‘ឥមំ បច្ឆិមហំសំ សក្ខរាយ អក្ខិម្ហិ បហរិត្វា បាទមូលេ បាតេមី’’តិ. ឥតរោ ‘‘កថំ បាតេស្សសិ, ន សក្ខិស្សសិ បហរិតុ’’ន្តិ អាហ. ឥតរោ ‘‘តិដ្ឋតុ តាវស្ស ឱរតោ អក្ខិ, បរតោ អក្ខិម្ហិ តំ បហរាមី’’តិ. ឥទានិ បន ត្វំ អសន្តំ កថេសីតិ. ‘‘តេន ហិ ឧបធារេហី’’តិ ឯកំ តិខិណសក្ខរំ គហេត្វា អង្គុលិយា បរិយន្តេ កត្វា តស្ស ហំសស្ស បច្ឆតោ ខិបិ. សា ‘‘រុ’’ន្តិ សទ្ទំ អកាសិ, ហំសោ ‘‘បរិស្សយេន ភវិតព្ព’’ន្តិ និវត្តិត្វា សទ្ទំ សោតុំ អារភិ. ឥតរោ តស្មិំ ខណេ ឯកំ វដ្ដសក្ខរំ គហេត្វា តស្ស និវត្តិត្វា ឱលោកេន្តស្ស បរភាគេ អក្ខិំ បហរិ. សក្ខរា ឥតរម្បិ អក្ខិំ វិនិវិជ្ឈិត្វា គតា. ហំសោ មហារវំ រវន្តោ បាទមូលេយេវ បតិ. តតោ តតោ ភិក្ខូ អាគន្ត្វា គរហិត្វា ‘‘អននុច្ឆវិកំ តេ កត’’ន្តិ សត្ថុ សន្តិកំ នេត្វា ‘‘ភន្តេ, ឥមិនា ឥទំ នាម កត’’ន្តិ តមត្ថំ អារោចេសុំ. សត្ថា តំ ភិក្ខុំ គរហិត្វា ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ឥទានេវេស ឯតស្មិំ សិប្បេ កុសលោ, បុព្ពេបិ កុសលោយេវ អហោសី’’តិ វត្វា អតីតំ អាហរិ.

អតីតេ ពារាណសិយំ ព្រហ្មទត្តេ រជ្ជំ ការេន្តេ ពោធិសត្តោ តស្ស អមច្ចោ អហោសិ. តស្មិំ កាលេ រញ្ញោ បុរោហិតោ អតិមុខរោ ហោតិ ពហុភាណី, តស្មិំ កថេតុំ អារទ្ធេ អញ្ញេ ឱកាសមេវ ន លភន្តិ. រាជា ចិន្តេសិ ‘‘កទា នុ ខោ ឯតស្ស វចនុបច្ឆេទកំ កញ្ចិ លភិស្សាមី’’តិ. សោ តតោ បដ្ឋាយ តថារូបំ ឯកំ ឧបធារេន្តោ វិចរតិ. តស្មិំ កាលេ ពារាណសិយំ ឯកោ បីឋសប្បី សក្ខរាខិបនសិប្បេ និប្ផត្តិំ បត្តោ ហោតិ. គាមទារកា តំ រថកំ អារោបេត្វា អាកឌ្ឍមានា ពារាណសិនគរទ្វារមូលេ ឯកោ វិដបសម្បន្នោ មហានិគ្រោធោ អត្ថិ, តត្ថ អានេត្វា សម្បរិវារេត្វា កាកណិកាទីនិ ទត្វា ‘‘ហត្ថិរូបកំ ករ, អស្សរូបកំ ករា’’តិ វទន្តិ. សោ សក្ខរា ខិបិត្វា ខិបិត្វា និគ្រោធបណ្ណេសុ នានារូបានិ ទស្សេតិ, សព្ពានិ បណ្ណានិ ឆិទ្ទាវឆិទ្ទានេវ អហេសុំ.

អថ ពារាណសិរាជា ឧយ្យានំ គច្ឆន្តោ តំ ឋានំ បាបុណិ. ឧស្សារណាភយេន សព្ពេ ទារកា បលាយិំសុ, បីឋសប្បី តត្ថេវ និបជ្ជិ. រាជា និគ្រោធមូលំ បត្វា រថេ និសិន្នោ បត្តានំ ឆិទ្ទតាយ ឆាយំ កពរកពរំ ទិស្វា ឱលោកេន្តោ សព្ពេសំ បត្តានំ ឆិទ្ទភាវំ ទិស្វា ‘‘កេនេតានិ ឯវំ កតានី’’តិ បុច្ឆិ. ‘‘បីឋសប្បិនា, ទេវា’’តិ. រាជា ‘‘ឥមំ និស្សាយ ព្រាហ្មណស្ស វចនុបច្ឆេទំ កាតុំ សក្កា ភវិស្សតី’’តិ ចិន្តេត្វា ‘‘កហំ, ភណេ, បីឋសប្បី’’តិ បុច្ឆិ. វិចិនន្តា មូលន្តរេ និបន្នំ ទិស្វា ‘‘អយំ, ទេវា’’តិ អាហំសុ. រាជា នំ បក្កោសាបេត្វា បរិសំ ឧស្សារេត្វា បុច្ឆិ ‘‘អម្ហាកំ សន្តិកេ ឯកោ មុខរព្រាហ្មណោ អត្ថិ, សក្ខិស្សសិ តំ និស្សទ្ទំ កាតុ’’ន្តិ. នាឡិមត្តា អជលណ្ឌិកា លភន្តោ សក្ខិស្សាមិ, ទេវាតិ. រាជា បីឋសប្បិំ ឃរំ នេត្វា អន្តោសាណិយំ និសីទាបេត្វា សាណិយំ ឆិទ្ទំ ការេត្វា ព្រាហ្មណស្ស ឆិទ្ទាភិមុខំ អាសនំ បញ្ញបេត្វា នាឡិមត្តា សុក្ខា អជលណ្ឌិកា បីឋសប្បិស្ស សន្តិកេ ឋបាបេត្វា ព្រាហ្មណំ ឧបដ្ឋានកាលេ អាគតំ តស្មិំ អាសនេ និសីទាបេត្វា កថំ សមុដ្ឋាបេសិ. ព្រាហ្មណោ អញ្ញេសំ ឱកាសំ អទត្វា រញ្ញា សទ្ធិំ កថេតុំ អារភិ. អថស្ស សោ បីឋសប្បី សាណិច្ឆិទ្ទេន ឯកេកំ អជលណ្ឌិកំ បច្ឆិយំ បវេសេន្តោ វិយ តាលុតលម្ហិយេវ បាតេតិ, ព្រាហ្មណោ អាគតាគតំ នាឡិយំ តេលំ បវេសេន្តោ វិយ គិលតិ, សព្ពា បរិក្ខយំ គមិំសុ. តស្សេតា នាឡិមត្តា អជលណ្ឌិកា កុច្ឆិំ បវិដ្ឋា អឌ្ឍាឡ្ហកមត្តា អហេសុំ.

រាជា តាសំ បរិក្ខីណភាវំ ញត្វា អាហ – ‘‘អាចរិយ, តុម្ហេ អតិមុខរតាយ នាឡិមត្តា អជលណ្ឌិកា គិលន្តា កិញ្ចិ ន ជានិត្ថ, ឥតោ ទានិ ឧត្តរិ ជីរាបេតុំ ន សក្ខិស្សថ. គច្ឆថ, បិយង្គុទកំ បិវិត្វា ឆឌ្ឌេត្វា អត្តានំ អរោគំ ករោថា’’តិ ព្រាហ្មណោ តតោ បដ្ឋាយ បិហិតមុខោ វិយ ហុត្វា កថេន្តេនាបិ សទ្ធិំ អកថនសីលោ អហោសិ. រាជា ‘‘ឥមិនា មេ កណ្ណសុខំ កត’’ន្តិ បីឋសប្បិស្ស សតសហស្សុដ្ឋានកេ ចតូសុ ទិសាសុ ចត្តារោ គាមេ អទាសិ. ពោធិសត្តោ រាជានំ ឧបសង្កមិត្វា ‘‘ទេវ, សិប្បំ នាម លោកេ បណ្ឌិតេហិ ឧគ្គហិតព្ពំ, បីឋសប្បិនា សាលិត្តកមត្តេនាបិ អយំ សម្បត្តិ លទ្ធា’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

១០៧. ‘‘សាធុំ ខោ សិប្បកំ នាម, អបិ យាទិស កីទិសំ;

បស្ស ខញ្ជប្បហារេន, លទ្ធា គាមា ចតុទ្ទិសា’’តិ.

តត្ថ បស្ស ខញ្ជប្បហារេនាតិ បស្ស, មហារាជ, ឥមិនា ខញ្ជបីឋសប្បិនា អជលណ្ឌិកាបហារេន ចតុទ្ទិសា ចត្តារោ គាមា លទ្ធា, អញ្ញេសំ សិប្បានំ កោ អានិសំសបរិច្ឆេទោតិ សិប្បគុណំ កថេសិ.

សត្ថា ឥមំ ធម្មទេសនំ អាហរិត្វា ជាតកំ សមោធានេសិ – ‘‘តទា បីឋសប្បី អយំ ភិក្ខុ អហោសិ, រាជា អានន្ទោ, បណ្ឌិតាមច្ចោ បន អហមេវ អហោសិ’’ន្តិ.

សាលិត្តកជាតកវណ្ណនា សត្តមា.

[១០៨] ៨. ពាហិយជាតកវណ្ណនា

សិក្ខេយ្យ សិក្ខិតព្ពានីតិ ឥទំ សត្ថា វេសាលិំ ឧបនិស្សាយ មហាវនេ កូដាគារសាលាយំ វិហរន្តោ ឯកំ លិច្ឆវិំ អារព្ភ កថេសិ. សោ កិរ លិច្ឆវិរាជា សទ្ធោ បសន្នោ ពុទ្ធប្បមុខំ ភិក្ខុសង្ឃំ និមន្តេត្វា អត្តនោ និវេសនេ មហាទានំ បវត្តេសិ. ភរិយា បនស្ស ថូលង្គបច្ចង្គា ឧទ្ធុមាតកនិមិត្តសទិសា អនាកប្បសម្បន្នា អហោសិ. សត្ថា ភត្តកិច្ចាវសានេ អនុមោទនំ កត្វា វិហារំ គន្ត្វា ភិក្ខូនំ ឱវាទំ ទត្វា គន្ធកុដិំ បាវិសិ. ភិក្ខូ ធម្មសភាយំ កថំ សមុដ្ឋាបេសុំ ‘‘អាវុសោ, តស្ស នាម លិច្ឆវិរញ្ញោ តាវ អភិរូបស្ស តាទិសា ភរិយា ថូលង្គបច្ចង្គា អនាកប្បសម្បន្នា, កថំ សោ តាយ សទ្ធិំ អភិរមតី’’តិ. សត្ថា អាគន្ត្វា ‘‘កាយ នុត្ថ, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ កថាយ សន្និសិន្នា’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘ឥមាយ នាមា’’តិ វុត្តេ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ឯស ឥទានេវ, បុព្ពេបិ ថូលសរីរាយ ឯវ ឥត្ថិយា សទ្ធិំ អភិរមី’’តិ វត្វា តេហិ យាចិតោ អតីតំ អាហរិ.

អតីតេ ពារាណសិយំ ព្រហ្មទត្តេ រជ្ជំ ការេន្តេ ពោធិសត្តោ តស្ស អមច្ចោ អហោសិ. អថេកា ជនបទិត្ថី ថូលសរីរា អនាកប្បសម្បន្នា ភតិំ កុរុមានា រាជង្គណស្ស អវិទូរេន គច្ឆមានា សរីរវឡញ្ជបីឡិតា ហុត្វា និវត្ថសាដកេន សរីរំ បដិច្ឆាទេត្វា និសីទិត្វា សរីរវឡញ្ជំ មុញ្ចិត្វា ខិប្បមេវ ឧដ្ឋាសិ. តស្មិំ ខណេ ពារាណសិរាជា វាតបានេន រាជង្គណំ ឱលោកេន្តោ តំ ទិស្វា ចិន្តេសិ ‘‘អយំ ឯវរូបេ អង្គណដ្ឋានេ សរីរវឡញ្ជំ មុញ្ចមានា ហិរោត្តប្បំ អប្បហាយ និវាសនេនេវ បដិច្ឆន្នា ហុត្វា សរីរវឡញ្ជំ មោចេត្វា ខិប្បំ ឧដ្ឋិតា, ឥមាយ និរោគាយ ភវិតព្ពំ, ឯតិស្សា វត្ថុ វិសទំ ភវិស្សតិ, វិសទេ បន វត្ថុស្មិំ ឯកោ បុត្តោ លព្ភមានោ វិសទោ បុញ្ញវា ភវិស្សតិ, ឥមំ មយា អគ្គមហេសិំ កាតុំ វដ្ដតី’’តិ. សោ តស្សា អបរិគ្គហិតភាវំ ញត្វា អាហរាបេត្វា អគ្គមហេសិដ្ឋានំ អទាសិ. សា តស្ស បិយា អហោសិ មនាបា, ន ចិរស្សេវ ឯកំ បុត្តំ វិជាយិ. សោ បនស្សា បុត្តោ ចក្កវត្តី រាជា អហោសិ.

ពោធិសត្តោ តស្សា សម្បត្តិំ ទិស្វា តថារូបំ វចនោកាសំ លភិត្វា ‘‘ទេវ, សិក្ខិតព្ពយុត្តកំ នាម សិប្បំ កស្មា ន សិក្ខិតព្ពំ, យត្រ ហិ នាមាយំ មហាបុញ្ញា ហិរោត្តប្បំ អប្បហាយ បដិច្ឆន្នាការេន សរីរវឡញ្ជំ កុរុមានា តុម្ហេ អារាធេត្វា ឯវរូបំ សម្បត្តិំ បត្តា’’តិ វត្វា សិក្ខិតព្ពយុត្តកានំ សិប្បានំ វណ្ណំ កថេន្តោ ឥមំ គាថមាហ –

១០៨. ‘‘សិក្ខេយ្យ សិក្ខិតព្ពានិ, សន្តិ សច្ឆន្ទិនោ ជនា;

ពាហិយា ហិ សុហន្នេន, រាជានមភិរាធយី’’តិ.

តត្ថ សន្តិ សច្ឆន្ទិនោ ជនាតិ តេសុ តេសុ សិប្បេសុ សច្ឆន្ទា ជនា អត្ថិយេវ. ពាហិយាតិ ពហិជនបទេ ជាតា សំវឌ្ឍា ឥត្ថី. សុហន្នេនាតិ ហិរោត្តប្បំ អប្បហាយ បដិច្ឆន្នេនាការេន ហន្នំ សុហន្នំ នាម, តេន សុហន្នេន. រាជានមភិរាធយីតិ ទេវំ អភិរាធយិត្វា ឥមំ សម្បត្តិំ បត្តាតិ. ឯវំ មហាសត្តោ សិក្ខិតព្ពយុត្តកានំ សិប្បានំ គុណំ កថេសិ.

សត្ថា ឥមំ ធម្មទេសនំ អាហរិត្វា ជាតកំ សមោធានេសិ – ‘‘តទា ជយម្បតិកា ឯតរហិបិ ជយម្បតិកាវ, បណ្ឌិតាមច្ចោ បន អហមេវ អហោសិ’’ន្តិ.

ពាហិយជាតកវណ្ណនា អដ្ឋមា.

[១០៩] ៩. កុណ្ឌកបូវជាតកវណ្ណនា

យថន្នោ បុរិសោ ហោតីតិ ឥទំ សត្ថា សាវត្ថិយំ វិហរន្តោ មហាទុគ្គតំ អារព្ភ កថេសិ. សាវត្ថិយញ្ហិ កទាចិ ឯកមេវ កុលំ ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស ទានំ ទេតិ, កទាចិ តីណិ ចត្តារិ ឯកតោ ហុត្វា, កទាចិ គណពន្ធនេន, កទាចិ វីថិសភាគេន, កទាចិ សកលនគរំ ឆន្ទកំ សំហរិត្វា. តទា បន វីថិភត្តំ នាម អហោសិ. អថ មនុស្សា ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស យាគុំ ទត្វា ‘‘ខជ្ជកំ អាហរថា’’តិ អាហំសុ. តទា បនេកោ បរេសំ ភតិការកោ ទុគ្គតមនុស្សោ តស្សំ វីថិយំ វសមានោ ចិន្តេសិ ‘‘អហំ យាគុំ ទាតុំ ន សក្ខិស្សាមិ, ខជ្ជកំ បន ទស្សាមី’’តិ សណ្ហសណ្ហំ កុណ្ឌកំ វឌ្ឍាបេត្វា ឧទកេន តេមេត្វា អក្កបណ្ណេន វេឋេត្វា កុក្កុឡេ បចិត្វា ‘‘ឥទំ ពុទ្ធស្ស ទស្សាមី’’តិ តំ អាទាយ គន្ត្វា សត្ថុ សន្តិកេ ឋិតោ ‘‘ខជ្ជកំ អាហរថា’’តិ ឯកស្មិំ វចនេ វុត្តមត្តេ សព្ពបឋមំ គន្ត្វា តំ បូវំ សត្ថុ បត្តេ បតិដ្ឋាបេសិ, សត្ថា អញ្ញេហិ ទីយមានំ ខជ្ជកំ អគ្គហេត្វា តមេវ បូវខជ្ជកំ បរិភុញ្ជិ.

តស្មិំយេវ បន ខណេ ‘‘សម្មាសម្ពុទ្ធេន កិរ មហាទុគ្គតស្ស កុណ្ឌកខជ្ជកំ អជិគុច្ឆិត្វា អមតំ វិយ បរិភុត្ត’’ន្តិ សកលនគរំ ឯកកោលាហលំ អហោសិ. រាជរាជមហាមត្តាទយោ អន្តមសោ ទោវារិកេ ឧបាទាយ សព្ពេវ សន្និបតិត្វា សត្ថារំ វន្ទិត្វា មហាទុគ្គតំ ឧបសង្កមិត្វា ‘‘ហន្ទ ភោ, សតំ គហេត្វា, ទ្វេ សតានិ គហេត្វា, បញ្ច សតានិ គហេត្វា អម្ហាកំ បត្តិំ ទេហី’’តិ វទិំសុ. សោ ‘‘សត្ថារំ បដិបុច្ឆិត្វា ជានិស្សាមី’’តិ សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា តមត្ថំ អារោចេសិ. សត្ថា ‘‘ធនំ គហេត្វា វា អគ្គហេត្វា វា សព្ពសត្តានំ បត្តិំ ទេហី’’តិ អាហ. សោ ធនំ គហេតុំ អារភិ. មនុស្សា ទិគុណចតុគ្គុណអដ្ឋគុណាទិវសេន ទទន្តា នវ ហិរញ្ញកោដិយោ អទំសុ. សត្ថា អនុមោទនំ កត្វា វិហារំ គន្ត្វា ភិក្ខូហិ វត្តេ ទស្សិតេ សុគតោវាទំ ទត្វា គន្ធកុដិំ បាវិសិ. រាជា សាយន្ហសមយេ មហាទុគ្គតំ បក្កោសាបេត្វា សេដ្ឋិដ្ឋានេន បូជេសិ.

ភិក្ខូ ធម្មសភាយំ កថំ សមុដ្ឋាបេសុំ ‘‘អាវុសោ, សត្ថា មហាទុគ្គតេន ទិន្នំ កុណ្ឌកបូវំ អជិគុច្ឆន្តោ អមតំ វិយ បរិភុញ្ជិ, មហាទុគ្គតោបិ ពហុធនញ្ច សេដ្ឋិដ្ឋានញ្ច លភិត្វា មហាសម្បត្តិំ បត្តោ’’តិ. សត្ថា អាគន្ត្វា ‘‘កាយ នុត្ថ, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ កថាយ សន្និសិន្នា’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘ឥមាយ នាមា’’តិ វុត្តេ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ឥទានេវ មយា អជិគុច្ឆន្តេន តស្ស កុណ្ឌកបូវោ បរិភុត្តោ, បុព្ពេបិ រុក្ខទេវតាយ ហុត្វា បរិភុត្តោយេវ, តទាបិ ចេស មំ និស្សាយ សេដ្ឋិដ្ឋានំ អលត្ថេវា’’តិ វត្វា អតីតំ អាហរិ.

អតីតេ ពារាណសិយំ ព្រហ្មទត្តេ រជ្ជំ ការេន្តេ ពោធិសត្តោ ឯកស្មិំ ឋានេ ឯរណ្ឌរុក្ខេ រុក្ខទេវតា ហុត្វា និព្ពត្តិ. តទា តស្មិំ គាមកេ មនុស្សា ទេវតាមង្គលិកា ហោន្តិ. អថេកស្មិំ ឆណេ សម្បត្តេ មនុស្សា អត្តនោ អត្តនោ រុក្ខទេវតានំ ពលិកម្មំ អកំសុ. អថេកោ ទុគ្គតមនុស្សោ តេ មនុស្សេ រុក្ខទេវតា បដិជគ្គន្តេ ទិស្វា ឯកំ ឯរណ្ឌរុក្ខំ បដិជគ្គិ. តេ មនុស្សា អត្តនោ អត្តនោ ទេវតានំ នានប្បការានិ មាលាគន្ធវិលេបនាទីនិ ចេវ ខជ្ជភោជ្ជានិ ច អាទាយ គច្ឆិំសុ. សោ បន កុណ្ឌកបូវញ្ចេវ ឧឡុង្កេន ច ឧទកំ អាទាយ គន្ត្វា ឯរណ្ឌរុក្ខស្ស អវិទូរេ ឋត្វា ចិន្តេសិ ‘‘ទេវតា នាម ទិព្ពខជ្ជកានិ ខាទន្តិ, មយ្ហំ ទេវតា ឥមំ កុណ្ឌកបូវំ ន ខាទិស្សតិ, កិំ ឥមំ អការណេន នាសេមិ, អហមេវ នំ ខាទិស្សាមី’’តិ តតោវ និវត្តិ. ពោធិសត្តោ ខន្ធវិដបេ ឋត្វា ‘‘ភោ បុរិស, សចេ ត្វំ ឥស្សរោ ភវេយ្យាសិ, មយ្ហំ មធុរខជ្ជកំ ទទេយ្យាសិ. ត្វំ បន ទុគ្គតោ, អហំ តវ បូវំ ន ខាទិត្វា អញ្ញំ កិំ ខាទិស្សាមិ, មា មេ កោដ្ឋាសំ នាសេហី’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

១០៩. ‘‘យថន្នោ បុរិសោ ហោតិ, តថន្នា តស្ស ទេវតា;

អាហរេតំ កុណ្ឌបូវំ, មា មេ ភាគំ វិនាសយា’’តិ.

តត្ថ យថន្នោតិ យថារូបភោជនោ ហោតិ. តថន្នាតិ តស្ស បុរិសស្ស ទេវតាបិ តថារូបភោជនាវ ហោតិ. អាហរេតំ កុណ្ឌបូវន្តិ ឯតំ កុណ្ឌកេន បក្កបូវំ អានេហិ, មយ្ហំ ភាគំ មា វិនាសេហីតិ.

សោ និវត្តិត្វា ពោធិសត្តំ ឱលោកេត្វា ពលិកម្មមកាសិ. ពោធិសត្តោ តតោ ឱជំ បរិភុញ្ជិត្វា ‘‘បុរិស, ត្វំ កិមត្ថំ មំ បដិជគ្គសី’’តិ អាហ. ‘‘ទុគ្គតោម្ហិ, សាមិ, តំ និស្សាយ ទុគ្គតភាវតោ មុច្ចិតុកាមតាយ បដិជគ្គាមី’’តិ. ‘‘ភោ បុរិស, មា ចិន្តយិ, តយា កតញ្ញុស្ស កតវេទិនោ បូជា កតា, ឥមំ ឯរណ្ឌំ បរិក្ខិបិត្វា និធិកុម្ភិយោ គីវាយ គីវំ អាហច្ចឋិតា. ត្វំ រញ្ញោ អាចិក្ខិត្វា សកដេហិ ធនំ អាហរាបេត្វា រាជង្គណេ រាសិំ ការេហិ, រាជា តេ តុស្សិត្វា សេដ្ឋិដ្ឋានំ ទស្សតី’’តិ វត្វា ពោធិសត្តោ អន្តរធាយិ. សោ តថា អកាសិ. រាជាបិ តស្ស សេដ្ឋិដ្ឋានំ អទាសិ. ឥតិ សោ ពោធិសត្តំ និស្សាយ មហាសម្បត្តិំ បត្វា យថាកម្មំ គតោ.

សត្ថា ឥមំ ធម្មទេសនំ អាហរិត្វា ជាតកំ សមោធានេសិ – ‘‘តទា ទុគ្គតោ ឯតរហិ ទុគ្គតោវ, ឯរណ្ឌរុក្ខទេវតា បន អហមេវ អហោសិ’’ន្តិ.

កុណ្ឌកបូវជាតកវណ្ណនា នវមា.

[១១០] ១០. សព្ពសំហារកបញ្ហជាតកវណ្ណនា

សព្ពសំហារកោ នត្ថីតិ អយំ សព្ពសំហារកបញ្ហោ សព្ពាការេន ឧមង្គជាតកេ អាវិ ភវិស្សតីតិ.

សព្ពសំហារកបញ្ហជាតកវណ្ណនា ទសមា.

បរោសតវគ្គោ ឯកាទសមោ.

តស្សុទ្ទានំ –

បរោសតម្បិ បណ្ណិកំ, វេរី ច មិត្តវិន្ទកំ;

ទុព្ពលញ្ច ឧទញ្ចនី, សាលិត្តម្បិ ច ពាហិយំ;

កុណ្ឌកបូវសព្ពសំហារកន្តិ.