៥. សីលសម្បន្នសុត្តវណ្ណនា

១០៤. បញ្ចមេ សីលសម្បន្នាតិ ឯត្ថ សីលំ នាម ខីណាសវានំ លោកិយលោកុត្តរសីលំ, តេន សម្បន្នា សមន្នាគតាតិ សីលសម្បន្នា. សមាធិបញ្ញាសុបិ ឯសេវ នយោ. វិមុត្តិ បន ផលវិមុត្តិយេវ, វិមុត្តិញាណទស្សនំ បច្ចវេក្ខណញាណំ. ឯវមេត្ថ សីលាទយោ តយោ លោកិយលោកុត្តរា, វិមុត្តិ លោកុត្តរាវ, វិមុត្តិញាណទស្សនំ លោកិយមេវ. ទិដ្ឋធម្មិកសម្បរាយិកបរមត្ថេហិ យថារហំ បរេ ឱវទន្តិ អនុសាសន្តីតិ ឱវាទកា. វិញ្ញាបកាតិ កម្មានិ កម្មផលានិ ច, វិញ្ញាបកា, តត្ថ ច ‘‘ឥមេ ធម្មា កុសលា, ឥមេ ធម្មា អកុសលា. ឥមេ ធម្មា សាវជ្ជា, ឥមេ ធម្មា អនវជ្ជា’’តិអាទិនា កុសលាទិវិភាគតោ ខន្ធាទិវិភាគតោ សលក្ខណតោ សាមញ្ញលក្ខណតោតិ វិវិធេហិ នយេហិ ធម្មានំ ញាបកា អវពោធកា. សន្ទស្សកាតិ តេយេវ ធម្មេ ហត្ថេន គហេត្វា វិយ បរស្ស បច្ចក្ខតោ ទស្សេតារោ. សមាទបកាតិ យំ សីលាទិ យេហិ អសមាទិន្នំ, តស្ស សមាទាបេតារោ, តត្ថ តេ បតិដ្ឋាបេតារោ. សមុត្តេជកាតិ ឯវំ កុសលធម្មេសុ បតិដ្ឋិតានំ ឧបរិ អធិចិត្តានុយោគេ និយោជនវសេន ចិត្តស្ស សម្មា ឧត្តេជកា, យថា វិសេសាធិគមោ ហោតិ, ឯវំ និសាមនវសេន តេជកា. សម្បហំសកាតិ តេសំ យថាលទ្ធេហិ ឧបរិលទ្ធព្ពេហិ ច គុណវិសេសេហិ ចិត្តស្ស សម្មា បហំសកា, លទ្ធស្សាទវសេន សុដ្ឋុ តោសកា. អលំសមក្ខាតារោតិ អលំ បរិយត្តំ យថាវុត្តំ អបរិហាបេត្វា សម្មទេវ អនុគ្គហាធិប្បាយេន អក្ខាតារោ.

អថ វា សន្ទស្សកាតិ ធម្មំ ទេសេន្តា បវត្តិនិវត្តិយោ សភាវសរសលក្ខណតោ សម្មទេវ ទស្សេតារោ. សមាទបកាតិ ចិត្តេ បតិដ្ឋាបនវសេន តស្សេវ អត្ថស្ស គាហាបកា. សមុត្តេជកាតិ តទត្ថគ្គហណេ ឧស្សាហជននេន សម្មទេវ វោទបកា ជោតកា វា. សម្បហំសកាតិ តទត្ថបដិបត្តិយំ អានិសំសទស្សនេន សម្មទេវ បហំសកា តោសកា. អលំសមក្ខាតារោតិ សមត្ថា ហុត្វា វុត្តនយេន សមក្ខាតារោ. សទ្ធម្មស្សាតិ បដិវេធសទ្ធម្មស្ស, តិវិធស្សាបិ វា សទ្ធម្មស្ស ទេសេតារោ.

ទស្សនម្បហន្តិ ទស្សនម្បិ អហំ. តំ បនេតំ ចក្ខុទស្សនំ ញាណទស្សនន្តិ ទុវិធំ. តត្ថ បសន្នេហិ ចក្ខូហិ អរិយានំ ឱលោកនំ ចក្ខុទស្សនំ នាម. អរិយភាវករានំ បន ធម្មានំ អរិយភាវស្ស ច វិបស្សនាមគ្គផលេហិ អធិគមោ ញាណទស្សនំ នាម. ឥមស្មិំ បនត្ថេ ចក្ខុទស្សនំ អធិប្បេតំ. អរិយានញ្ហិ បសន្នេហិ ចក្ខូហិ ឱលោកនម្បិ សត្តានំ ពហូបការមេវ. សវនន្តិ ‘‘អសុកោ នាម ខីណាសវោ អសុកស្មិំ នាម រដ្ឋេ វា ជនបទេ វា គាមេ វា និគមេ វា វិហារេ វា លេណេ វា វសតី’’តិ កថេន្តានំ សោតេន សវនំ, ឯតម្បិ ពហូបការមេវ. ឧបសង្កមនន្តិ ‘‘ទានំ វា ទស្សាមិ, បញ្ហំ វា បុច្ឆិស្សាមិ, ធម្មំ វា សោស្សាមិ, សក្ការំ វា ករិស្សាមី’’តិ ឯវរូបេន ចិត្តេន អរិយានំ ឧបសង្កមនំ. បយិរុបាសនន្តិ បញ្ហបយិរុបាសនំ, អរិយានំ គុណេ សុត្វា តេ ឧបសង្កមិត្វា និមន្តេត្វា ទានំ វា ទត្វា វត្តំ វា កត្វា ‘‘កិំ, ភន្តេ, កុសល’’ន្តិអាទិនា នយេន បញ្ហបុច្ឆនន្តិ អត្ថោ. វេយ្យាវច្ចាទិករណំ បយិរុបាសនំយេវ. អនុស្សរណន្តិ រត្តិដ្ឋានទិវាដ្ឋានេសុ និសិន្នស្ស ‘‘ឥទានិ អរិយា គុម្ពលេណមណ្ឌបាទីសុ ឈានវិបស្សនាមគ្គផលសុខេហិ វីតិនាមេន្តី’’តិ តេសំ ទិព្ពវិហារាទិគុណវិសេសារម្មណំ អនុស្សរណំ. យោ វា តេសំ សន្តិកា ឱវាទោ លទ្ធោ ហោតិ, តំ អាវជ្ជិត្វា ‘‘ឥមស្មិំ ឋានេ សីលំ កថិតំ, ឥមស្មិំ សមាធិ, ឥមស្មិំ វិបស្សនា, ឥមស្មិំ មគ្គោ, ឥមស្មិំ ផល’’ន្តិ ឯវំ អនុស្សរណំ.

អនុបព្ពជ្ជន្តិ អរិយេសុ ចិត្តំ បសាទេត្វា ឃរា និក្ខម្ម តេសំ សន្តិកេ បព្ពជ្ជំ. អរិយេសុ ហិ ចិត្តំ បសាទេត្វា តេសំយេវ សន្តិកេ បព្ពជិត្វា តេសំយេវ ឱវាទានុសាសនិំ បច្ចាសីសមានស្ស ចរតោបិ បព្ពជ្ជា អនុបព្ពជ្ជា នាម, អញ្ញេសំ សន្តិកេ ឱវាទានុសាសនិំ បច្ចាសីសមានស្ស ចរតោបិ បព្ពជ្ជា អនុបព្ពជ្ជា នាម, អរិយេសុ បសាទេន អញ្ញត្ថ បព្ពជិត្វា អរិយានំ សន្តិកេ ឱវាទានុសាសនិំ បច្ចាសីសមានស្ស ចរតោបិ បព្ពជ្ជា អនុបព្ពជ្ជាវ. អញ្ញេសុ បន បសាទេន អញ្ញេសំយេវ សន្តិកេ បព្ពជិត្វា អញ្ញេសំយេវ ឱវាទានុសាសនិំ បច្ចាសីសមានស្ស ចរតោ បព្ពជ្ជា អនុបព្ពជ្ជា នាម ន ហោតិ. វុត្តនយេន បព្ពជិតេសុ បន មហាកស្សបត្ថេរស្ស តាវ អនុបព្ពជ្ជំ បព្ពជិតា សតសហស្សមត្តា អហេសុំ, តថា ថេរស្សេវ សទ្ធិវិហារិកស្ស ចន្ទគុត្តត្ថេរស្ស, តស្សាបិ សទ្ធិវិហារិកស្ស សូរិយគុត្តត្ថេរស្ស, តស្សាបិ សទ្ធិវិហារិកស្ស អស្សគុត្តត្ថេរស្ស, តស្សាបិ សទ្ធិវិហារិកស្ស យោនកធម្មរក្ខិតត្ថេរស្ស. តស្ស បន សទ្ធិវិហារិកោ អសោករញ្ញោ កនិដ្ឋភាតា តិស្សត្ថេរោ នាម អហោសិ. តស្ស អនុបព្ពជ្ជំ បព្ពជិតា អឌ្ឍតេយ្យកោដិសង្ខា អហេសុំ. ទីបប្បសាទកមហាមហិន្ទត្ថេរស្ស បន អនុបព្ពជិតានំ គណនបរិច្ឆេទោ នត្ថិ. យាវជ្ជទិវសា លង្កាទីបេ សត្ថរិ បសាទេន បព្ពជន្តា មហាមហិន្ទត្ថេរស្សេវ អនុបព្ពជ្ជន្តិ នាម.

ឥទានិ យេន ការណេន តេសំ អរិយានំ ទស្សនាទិ ពហូបការន្តិ វុត្តំ, តំ ទស្សេតុំ ‘‘តថារូបេ’’តិអាទិមាហ. តត្ថ តថារូបេតិ តាទិសេ សីលាទិគុណសម្បន្នេ អរិយេ. យស្មា ទស្សនសវនានុស្សរណានិ ឧបសង្កមនបយិរុបាសនដ្ឋានានិ, តស្មា តានិ អនាមសិត្វា ឧបសង្កមនបយិរុបាសនានិយេវ ទស្សេតុំ ‘‘សេវតោ ភជតោ បយិរុបាសតោ’’តិ វុត្តំ. ទស្សនសវនានុស្សរណតោ ហិ អរិយេសុ ឧប្បន្នសទ្ធោ តេ ឧបសង្កមិត្វា បយិរុបាសិត្វា បញ្ហំ បុច្ឆិត្វា លទ្ធសវនានុត្តរិយោ អបរិបូរេ សីលាទិគុណេ បរិបូរេស្សតីតិ. តថា ហិ វុត្តំ ‘‘សទ្ធាជាតោ ឧបសង្កមតិ, ឧបសង្កមន្តោ បយិរុបាសតី’’តិអាទិ (ម. និ. ២.១៨៣).

តត្ថ សេវតោតិ វត្តបដិវត្តករណវសេន កាលេន កាលំ ឧបសង្កមតោ. ភជតោតិ សម្បិយាយនភត្តិវសេន ភជតោ. បយិរុបាសតោតិ បញ្ហបុច្ឆនេន បដិបត្តិអនុករណេន ច បយិរុបាសតោតិ តិណ្ណំ បទានំ អត្ថវិភាគោ ទីបេតព្ពោ. វិមុត្តិញាណទស្សនស្ស បារិបូរិ ឯកូនវីសតិមស្ស បច្ចវេក្ខណញាណស្ស ឧប្បត្តិយា វេទិតព្ពា.

ឯវរូបា ច តេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូតិអាទីសុ យេ យថាវុត្តគុណសមន្នាគមេន ឯវរូបា ឯទិសា ភិន្នសព្ពកិលេសា ភិក្ខូ, តេ ទិដ្ឋធម្មិកាទិហិតេសុ សត្តានំ និយោជនវសេន អនុសាសនតោ សត្ថារោតិបិ វុច្ចន្តិ. ជាតិកន្តារាទិនិត្ថរណតោ សត្ថវាហាតិបិ, រាគាទិរណានំ ជហនតោ ជហាបនតោ ច រណញ្ជហាតិបិ, អវិជ្ជាតមស្ស វិនោទនតោ វិនោទាបនតោ ច តមោនុទាតិបិ, សបរសន្តានេសុ បញ្ញាអាលោកបញ្ញាឱភាសបញ្ញាបជ្ជោតានំ ករណេន និព្ពត្តនេន អាលោកាទិករាតិបិ, តថា ញាណុក្កាញាណប្បភាធម្មុក្កាធម្មប្បភានំ ធារណេន ករណេន ច ឧក្កាធារាតិបិ, បភង្ករាតិបិ, អារកត្តា កិលេសេហិ, អនយេ ន ឥរិយនតោ, អយេ ច ឥរិយនតោ បរេសំ តថាភាវហេតុភាវតោ, សទេវកេន លោកេន អរណីយតោ អរិយាតិបិ, បញ្ញាចក្ខុធម្មចក្ខូនំ សាតិសយបដិលាភេន ចក្ខុមន្តោតិបិ វុច្ចន្តិ.

គាថាសុ បាមោជ្ជករណំ ឋានន្តិ និរាមិសស្ស បមោទស្ស និព្ពត្តកំ ឋានំ ការណំ. ឯតន្តិ ឥទានិ វត្តព្ពនិទស្សនំ សន្ធាយ វទតិ. វិជានតន្តិ សំកិលេសវោទានេ យាថាវតោ ជានន្តានំ. ភាវិតត្តានន្តិ ភាវិតសភាវានំ, កាយភាវនាទីហិ ភាវិតសន្តានានន្តិ អត្ថោ. ធម្មជីវិនន្តិ មិច្ឆាជីវំ បហាយ ធម្មេន ញាយេន ជីវិកកប្បនតោ, ធម្មេន វា ញាយេន អត្តភាវស្ស បវត្តនតោ, សមាបត្តិពហុលតាយ វា អគ្គផលធម្មេន ជីវនតោ ធម្មជីវិនំ. អយញ្ហេត្ថ សង្ខេបត្ថោ – យទិទំ ភាវិតត្តានំ បរិនិដ្ឋិតសមាធិបញ្ញាភាវនានំ តតោ ឯវ ធម្មជីវិនំ អរិយានំ ទស្សនំ. ឯតំ អវិប្បដិសារនិមិត្តានំ សីលាទីនំ បារិបូរិហេតុភាវតោ វិជានតំ សប្បញ្ញជាតិកានំ ឯកន្តេនេវ បីតិបាមោជ្ជការណន្តិ.

ឥទានិ តំ តស្ស ការណភាវំ ទស្សេតុំ ‘‘តេ ជោតយន្តី’’តិ ឱសានគាថាទ្វយមាហ. តត្ថ តេតិ តេ ភាវិតត្តា ធម្មជីវិនោ អរិយា. ជោតយន្តីតិ បកាសយន្តិ. ភាសយន្តីតិ សទ្ធម្មោភាសេន លោកំ បភាសយន្តិ, ធម្មំ ទេសេន្តីតិ អត្ថោ. យេសន្តិ យេសំ អរិយានំ. សាសនន្តិ ឱវាទំ. សម្មទញ្ញាយាតិ បុព្ពភាគញាណេហិ សម្មទេវ ជានិត្វា. សេសំ វុត្តនយមេវ.

បញ្ចមសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.