៦. តណ្ហុប្បាទសុត្តវណ្ណនា

១០៥. ឆដ្ឋេ តណ្ហុប្បាទាតិ ឯត្ថ ឧប្បជ្ជតិ ឯតេសូតិ ឧប្បាទា. កា ឧប្បជ្ជតិ? តណ្ហា. តណ្ហាយ ឧប្បាទា តណ្ហុប្បាទា, តណ្ហាវត្ថូនិ តណ្ហាការណានីតិ អត្ថោ. យត្ថាតិ យេសុ និមិត្តភូតេសុ. ឧប្បជ្ជមានាតិ ឧប្បជ្ជនសីលា. ចីវរហេតូតិ ‘‘កត្ថ មនាបំ ចីវរំ លភិស្សាមី’’តិ ចីវរការណា ឧប្បជ្ជតិ. សេសបទេសុបិ ឯសេវ នយោ. ឥតិភវាភវហេតូតិ ឯត្ថ បន ឥតីតិ និទស្សនត្ថេ និបាតោ. យថា ចីវរាទិហេតុ, ឯវំ ភវាភវហេតុបីតិ អត្ថោ. ភវាភវាតិ ចេត្ថ បណីតប្បណីតានិ សប្បិនវនីតាទីនិ អធិប្បេតានិ ភវតិ អារោគ្យំ ឯតេនាតិ កត្វា. ‘‘សម្បត្តិភវេសុ បណីតប្បណីតតរោ ភវាភវោ’’តិបិ វទន្តិ. ភវោតិ វា សម្បត្តិ, អភវោតិ វិបត្តិ. ភវោតិ វុឌ្ឍិ, អភវោតិ ហានិ. តំ និមិត្តញ្ច តណ្ហា ឧប្បជ្ជតីតិ វុត្តំ ‘‘ភវាភវហេតុ វា’’តិ.

គាថា ហេដ្ឋា វុត្តត្ថា ឯវ. អបិច តណ្ហាទុតិយោតិ តណ្ហាសហាយោ. អយញ្ហិ សត្តោ អនមតគ្គេ សំសារវដ្ដេ សំសរន្តោ ន ឯកកោវ សំសរតិ, តណ្ហំ បន ទុតិយិកំ សហាយិកំ លភិត្វាវ សំសរតិ. តថា ហិ តំ បបាតបាតំ អចិន្តេត្វា មធុគណ្ហនកលុទ្ទកំ វិយ អនេកាទីនវាកុលេសុបិ ភវេសុ អានិសំសមេវ ទស្សេន្តី អនត្ថជាលេ សា បរិព្ភមាបេតិ. ឯតមាទីនវំ ញត្វាតិ ឯតំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នេសុ ខន្ធេសុ ឥត្ថភាវញ្ញថាភាវសញ្ញិតំ អាទីនវំ ជានិត្វា. តណ្ហំ ទុក្ខស្ស សម្ភវន្តិ ‘‘តណ្ហា ចាយំ វដ្ដទុក្ខស្ស សម្ភវោ បភវោ ការណ’’ន្តិ ជានិត្វា. ឯត្តាវតា ច ឯកស្ស ភិក្ខុនោ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តុប្បត្តិ ទស្សិតា. ឥទានិ តំ ខីណាសវំ ថោមេន្តោ ‘‘វីតតណ្ហោ’’តិអាទិមាហ. យំ បនេត្ថ អវុត្តំ, តំ ហេដ្ឋា វុត្តនយមេវ.

ឆដ្ឋសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.