២. សក្ការសុត្តវណ្ណនា

៨១. ទុតិយេ សក្ការេនាតិ សក្ការេន ហេតុភូតេន, អថ វា សក្ការេនាតិ សក្ការហេតុនា, សក្ការហេតុកេន វា. សក្ការញ្ហិ និស្សាយ ឥធេកច្ចេ បុគ្គលា បាបិច្ឆា ឥច្ឆាបកតា ឥច្ឆាចារេ ឋត្វា ‘‘សក្ការំ និព្ពត្តេស្សាមា’’តិ អនេកវិហិតំ អនេសនំ អប្បតិរូបំ អាបជ្ជិត្វា ឥតោ ចុតា អបាយេសុ និព្ពត្តន្តិ, អបរេ យថាសក្ការំ លភិត្វា តន្និមិត្តំ មានមទមច្ឆរិយាទិវសេន បមាទំ អាបជ្ជិត្វា ឥតោ ចុតា អបាយេសុ និព្ពត្តន្តិ. យំ សន្ធាយ វុត្តំ – ‘‘សក្ការេន អភិភូតា បរិយាទិន្នចិត្តា’’តិ. តត្ថ អភិភូតាតិ អជ្ឈោត្ថដា. បរិយាទិន្នចិត្តាតិ ខេបិតចិត្តា, ឥច្ឆាចារេន មានមទាទិនា ច ខយំ បាបិតកុសលចិត្តា. អថ វា បរិយាទិន្នចិត្តាតិ បរិតោ អាទិន្នចិត្តា, វុត្តប្បការេន អកុសលកោដ្ឋាសេន យថា កុសលចិត្តស្ស ឧប្បត្តិវារោ ន ហោតិ, ឯវំ សមន្តតោ គហិតចិត្តសន្តានាតិ អត្ថោ. អសក្ការេនាតិ ហីឡេត្វា បរិភវិត្វា បរេហិ អត្តនិ បវត្តិតេន អសក្ការេន ហេតុនា, អសក្ការហេតុកេន វា មានាទិនា. សក្ការេន ច អសក្ការេន ចាតិ កេហិចិ បវត្តិតេន សក្ការេន កេហិចិ បវត្តិតេន អសក្ការេន ច. យេ ហិ កេហិចិ បឋមំ សក្កតា ហុត្វា តេហិយេវ អសារភាវំ ញត្វា បច្ឆា អសក្កតា ហោន្តិ, តាទិសេ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘សក្ការេន ច អសក្ការេន ចា’’តិ.

ឯត្ថ សក្ការេន អភិភូតា ទេវទត្តាទយោ និទស្សេតព្ពា. វុត្តម្បិ ចេតំ –

‘‘ផលំ វេ កទលិំ ហន្តិ, ផលំ វេឡុំ ផលំ នឡំ;

សក្ការោ កាបុរិសំ ហន្តិ, គព្ភោ អស្សតរិំ យថា’’តិ. (សំ. និ. ១.១៨៣; អ. និ. ៤.៦៨; ចូឡវ. ៣៣៥);

សាធូនំ ឧបរិ កតេន អសក្ការេន អភិភូតា ទណ្ឌកីរាជកាលិង្គរាជមជ្ឈរាជាទយោ និទស្សេតព្ពា. វុត្តម្បិ ចេតំ –

‘‘កិសញ្ហិ វច្ឆំ អវកិរិយ ទណ្ឌកី,

ឧច្ឆិន្នមូលោ សជនោ សរដ្ឋោ;

កុក្កុឡនាមេ និរយម្ហិ បច្ចតិ,

តស្ស ផុលិង្គានិ បតន្តិ កាយេ.

‘‘យោ សញ្ញតេ បព្ពជិតេ អវញ្ចយិ,

ធម្មំ ភណន្តេ សមណេ អទូសកេ;

តំ នាឡិកេរំ សុនខា បរត្ថ,

សង្គម្ម ខាទន្តិ វិផន្ទមានំ’’. (ជា. ២.១៧.៧០-៧១);

‘‘ឧបហច្ច មនំ មជ្ឈោ, មាតង្គស្មិំ យសស្សិនេ;

សបារិសជ្ជោ ឧច្ឆិន្នោ, មជ្ឈារញ្ញំ តទា អហូ’’តិ. (ជា. ២.១៩.៩៦);

សក្ការេន ច អសក្ការេន ច អភិភូតា អញ្ញតិត្ថិយា នាដបុត្តាទយោ និទស្សេតព្ពា.

គាថាសុ ឧភយន្តិ ឧភយេន សក្ការេន ច អសក្ការេន ច. សមាធិ ន វិកម្បតីតិ ន ចលតិ, ឯកគ្គភាវេន តិដ្ឋតិ. កស្ស បន ន ចលតីតិ អាហ ‘‘អប្បមាទវិហារិនោ’’តិ. យោ បមាទករធម្មានំ រាគាទីនំ សុដ្ឋុ បហីនត្តា អប្បមាទវិហារី អរហា, តស្ស. សោ ហិ លោកធម្មេហិ ន វិកម្បតិ. សុខុមទិដ្ឋិវិបស្សកន្តិ ផលសមាបត្តិអត្ថំ សុខុមាយ ទិដ្ឋិយា បញ្ញាយ អភិណ្ហំ បវត្តវិបស្សនត្តា សុខុមទិដ្ឋិវិបស្សកំ. ឧបាទានក្ខយារាមន្តិ ចតុន្នំ ឧបាទានានំ ខយំ បរិយោសានភូតំ អរហត្តផលំ អារមិតព្ពំ ឯតស្សាតិ ឧបាទានក្ខយារាមំ. សេសំ វុត្តនយមេវ.

ទុតិយសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.