២. ទោសសុត្តវណ្ណនា

២. វុត្តញ្ហេតំ …បេ… ទោសន្តិ ទុតិយសុត្តំ. តត្រាយំ អបុព្ពបទវណ្ណនា. យថា ឯត្ថ, ឯវំ ឥតោ បរេសុបិ សព្ពត្ថ អបុព្ពបទវណ្ណនំយេវ ករិស្សាម. យស្មា ឥទំ សុត្តំ ទោសពហុលានំ បុគ្គលានំ អជ្ឈាសយំ ឱលោកេត្វា ទោសវូបសមនត្ថំ ទេសិតំ, តស្មា ‘‘ទោសំ, ភិក្ខវេ, ឯកធម្មំ បជហថា’’តិ អាគតំ. តត្ថ ទោសន្តិ ‘‘អនត្ថំ មេ អចរីតិ អាឃាតោ ជាយតី’’តិអាទិនា (វិភ. ៩៦០) នយេន សុត្តេ វុត្តានំ នវន្នំ, ‘‘អត្ថំ មេ នាចរី’’តិអាទីនញ្ច តប្បដិបក្ខតោ សិទ្ធានំ នវន្នមេវាតិ អដ្ឋារសន្នំ ខាណុកណ្ដកាទិនា អដ្ឋានេន សទ្ធិំ ឯកូនវីសតិយា អញ្ញតរាឃាតវត្ថុសម្ភវំ អាឃាតំ. សោ ហិ ទុស្សន្តិ តេន, សយំ វា ទុស្សតិ, ទុស្សនមត្តមេវ វា តន្តិ ទោសោតិ វុច្ចតិ. សោ ចណ្ឌិក្កលក្ខណោ បហដាសីវិសោ វិយ, វិសប្បនរសោ វិសនិបាតោ វិយ, អត្តនោ និស្សយទហនរសោ វា ទាវគ្គិ វិយ, ទុស្សនបច្ចុបដ្ឋានោ លទ្ធោកាសោ វិយ សបត្តោ, យថាវុត្តអាឃាតវត្ថុបទដ្ឋានោ វិសសំសដ្ឋបូតិមុត្តំ វិយ ទដ្ឋព្ពោ. បជហថាតិ សមុច្ឆិន្ទថ. តត្ថ យេ ឥមេ –

‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អាឃាតបដិវិនយា, យត្ថ ភិក្ខុនោ ឧប្បន្នោ អាឃាតោ សព្ពសោ បដិវិនេតព្ពោ. កតមេ បញ្ច? យស្មិំ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលេ អាឃាតោ ជាយេថ, មេត្តា តស្មិំ បុគ្គលេ ភាវេតព្ពា…បេ… ករុណា…បេ… ឧបេក្ខា, អសតិអមនសិការោ តស្មិំ បុគ្គលេ អាបជ្ជិតព្ពោ, ឯវំ តស្មិំ បុគ្គលេ អាឃាតោ បដិវិនេតព្ពោ. យស្មិំ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលេ អាឃាតោ ជាយេថ, កម្មស្សកតា តស្មិំ បុគ្គលេ អធិដ្ឋាតព្ពា ‘កម្មស្សកោ អយមាយស្មា កម្មទាយាទោ…បេ… ភវិស្សតី’’តិ (អ. និ. ៥.១៦១) –

ឯវំ បញ្ច អាឃាតប្បដិវិនយា វុត្តាយេវ.

‘‘បញ្ចិមេ, អាវុសោ, អាឃាតបដិវិនយា, យត្ថ ភិក្ខុនោ ឧប្បន្នោ អាឃាតោ សព្ពសោ បដិវិនេតព្ពោ. កតមេ បញ្ច? ឥធាវុសោ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ អបរិសុទ្ធកាយសមាចារោ ហោតិ បរិសុទ្ធវចីសមាចារោ; ឯវរូបេបិ, អាវុសោ, បុគ្គលេ អាឃាតោ បដិវិនេតព្ពោ’’តិ (អ. និ. ៥.១៦២) –

ឯវមាទិនាបិ នយេន បញ្ច អាឃាតបដិវិនយា វុត្តា, តេសុ យេន កេនចិ អាឃាតបដិវិនយវិធិនា បច្ចវេក្ខិត្វា. អបិច យោ –

‘‘ឧភតោទណ្ឌកេន ចេបិ, ភិក្ខវេ, កកចេន ចោរា ឱចរកា អង្គមង្គានិ ឱកន្តេយ្យុំ, តត្រាបិ យោ មនោ បទូសេយ្យ, ន មេ សោ តេន សាសនករោ’’តិ (ម. និ. ១.២៣២) សត្ថុ ឱវាទោ.

‘‘តស្សេវ តេន បាបិយោ, យោ កុទ្ធំ បដិកុជ្ឈតិ;

កុទ្ធំ អប្បដិកុជ្ឈន្តោ, សង្គាមំ ជេតិ ទុជ្ជយំ.

‘‘ឧភិន្នមត្ថំ ចរតិ, អត្តនោ ច បរស្ស ច;

បរំ សង្កុបិតំ ញត្វា, យោ សតោ ឧបសម្មតិ. (សំ. និ. ១.១៨៨);

‘‘សត្តិមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មា សបត្តកន្តា សបត្តករណា កោធនំ អាគច្ឆន្តិ ឥត្ថិំ វា បុរិសំ វា. កតមេ សត្ត? ឥធ, ភិក្ខវេ, សបត្តោ សបត្តស្ស ឯវំ ឥច្ឆតិ, ‘អហោ វតាយំ ទុព្ពណ្ណោ អស្សា’តិ. តំ កិស្ស ហេតុ? ន, ភិក្ខវេ, សបត្តោ សបត្តស្ស វណ្ណវតាយ នន្ទតិ. កោធនោយំ, ភិក្ខវេ, បុរិសបុគ្គលោ កោធាភិភូតោ កោធបរេតោ កិញ្ចាបិ សោ ហោតិ សុន្ហាតោ សុវិលិត្តោ កប្បិតកេសមស្សុ ឱទាតវត្ថវសនោ, អថ ខោ សោ ទុព្ពណ្ណោវ ហោតិ កោធាភិភូតោ. អយំ, ភិក្ខវេ, បឋមោ ធម្មោ សបត្តកន្តោ សបត្តករណោ កោធនំ អាគច្ឆតិ ឥត្ថិំ វា បុរិសំ វា.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, សបត្តោ សបត្តស្ស ឯវំ ឥច្ឆតិ ‘អហោ វតាយំ ទុក្ខំ សយេយ្យា’តិ…បេ… ន បចុរត្ថោ អស្សាតិ…បេ… ន ភោគវា អស្សាតិ…បេ… ន យសវា អស្សាតិ…បេ… ន មិត្តវា អស្សាតិ…បេ… កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជេយ្យាតិ. តំ កិស្ស ហេតុ? ន, ភិក្ខវេ, សបត្តោ សបត្តស្ស សុគតិគមនេ នន្ទតិ. កោធនោយំ, ភិក្ខវេ, បុរិសបុគ្គលោ កោធាភិភូតោ កោធបរេតោ កាយេន ទុច្ចរិតំ ចរតិ, វាចាយ ទុច្ចរិតំ ចរតិ, មនសា ទុច្ចរិតំ ចរតិ. សោ កាយេន ទុច្ចរិតំ ចរិត្វា វាចាយ ទុច្ចរិតំ ចរិត្វា មនសា ទុច្ចរិតំ ចរិត្វា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា…បេ… និរយំ ឧបបជ្ជតិ កោធាភិភូតោ’’តិ (អ. និ. ៧.៦៤).

‘‘កុទ្ធោ អត្ថំ ន ជានាតិ, កុទ្ធោ ធម្មំ ន បស្សតិ…បេ…. (អ. និ. ៧.៦៤);

‘‘កោធំ ជហេ វិប្បជហេយ្យ មានំ, សំយោជនំ សព្ពមតិក្កមេយ្យ. (ធ. ប. ២២១);

‘‘អនត្ថជននោ កោធោ, កោធោ ចិត្តប្បកោបនោ…បេ…. (អ. និ. ៧.៦៤);

‘‘កោធំ ឆេត្វា សុខំ សេតិ, កោធំ ឆេត្វា ន សោចតិ;

កោធស្ស វិសមូលស្ស, មធុរគ្គស្ស ព្រាហ្មណា’’តិ. (សំ. និ. ១.១៨៧);

‘‘ឯកាបរាធំ ខម ភូរិបញ្ញ,

ន បណ្ឌិតា កោធពលា ភវន្តី’’តិ. –

ឯវមាទិនា នយេន ទោសេ អាទីនវេ វុត្តប្បដិបក្ខតោ ទោសប្បហានេ អានិសំសេ ច បច្ចវេក្ខិត្វា បុព្ពភាគេ ទោសំ តទង្គប្បហានាទិវសេន បជហិត្វា វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេត្វា តតិយមគ្គេន សព្ពសោ ទោសំ សមុច្ឆិន្ទថ, បជហថាតិ តេសំ ភិក្ខូនំ តត្ថ និយោជនំ. តេន វុត្តំ ‘‘ទោសំ, ភិក្ខវេ, ឯកធម្មំ បជហថា’’តិ. ទុដ្ឋាសេតិ អាឃាតេន ទូសិតចិត្តតាយ បទុដ្ឋា. សេសមេត្ថ យំ វត្តព្ពំ, តំ បឋមសុត្តវណ្ណនាយំ វុត្តនយមេវ.

ទុតិយសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.