៣. លាជទេវធីតាវត្ថុ

បុញ្ញញ្ចេតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ លាជទេវធីតរំ អារព្ភ កថេសិ. វត្ថុ រាជគហេ សមុដ្ឋិតំ.

អាយស្មា ហិ មហាកស្សបោ បិប្បលិគុហាយំ វិហរន្តោ ឈានំ សមាបជ្ជិត្វា សត្តមេ ទិវសេ វុដ្ឋាយ ទិព្ពេន ចក្ខុនា ភិក្ខាចារដ្ឋានំ ឱលោកេន្តោ ឯកំ សាលិខេត្តបាលិកំ ឥត្ថិំ សាលិសីសានិ គហេត្វា លាជេ កុរុមានំ ទិស្វា ‘‘សទ្ធា នុ ខោ, អស្សទ្ធា’’តិ វីមំសិត្វា ‘‘សទ្ធា’’តិ ញត្វា ‘‘សក្ខិស្សតិ នុ ខោ មេ សង្គហំ កាតុំ, នោ’’តិ ឧបធារេន្តោ ‘‘វិសារទា កុលធីតា មម សង្គហំ ករិស្សតិ, កត្វា ច បន មហាសម្បត្តិំ លភិស្សតី’’តិ ញត្វា ចីវរំ បារុបិត្វា បត្តមាទាយ សាលិខេត្តសមីបេយេវ អដ្ឋាសិ. កុលធីតា ថេរំ ទិស្វាវ បសន្នចិត្តា បញ្ចវណ្ណាយ បីតិយា ផុដ្ឋសរីរា ‘‘តិដ្ឋថ, ភន្តេ’’តិ វត្វា លាជេ អាទាយ វេគេន គន្ត្វា ថេរស្ស បត្តេ អាកិរិត្វា បញ្ចបតិដ្ឋិតេន វន្ទិត្វា, ‘‘ភន្តេ, តុម្ហេហិ ទិដ្ឋធម្មស្ស ភាគិនី អស្ស’’ន្តិ បត្ថនំ អកាសិ. ថេរោ ‘‘ឯវំ ហោតូ’’តិ អនុមោទនមកាសិ. សាបិ ថេរំ វន្ទិត្វា អត្តនា ទិន្នទានំ អាវជ្ជមានា និវត្តិ. តាយ ច បន កេទារមរិយាទាយ គមនមគ្គេ ឯកស្មិំ ពិលេ ឃោរវិសោ សប្បោ និបជ្ជិ. សោ ថេរស្ស កាសាយបដិច្ឆន្នំ ជង្ឃំ ឌំសិតុំ នាសក្ខិ. ឥតរា ទានំ អាវជ្ជមានា និវត្តន្តី តំ បទេសំ បាបុណិ. សប្បោ ពិលា និក្ខមិត្វា តំ ឌំសិត្វា តត្ថេវ បាតេសិ. សា បសន្នចិត្តេន កាលំ កត្វា តាវតិំសភវនេ តិំសយោជនិកេ កនកវិមានេ សុត្តប្បពុទ្ធា វិយ សព្ពាលង្ការបដិមណ្ឌិតេន តិគាវុតេន អត្តភាវេន និព្ពត្តិ. សា ទ្វាទសយោជនិកំ ឯកំ ទិព្ពវត្ថំ និវាសេត្វា ឯកំ បារុបិត្វា អច្ឆរាសហស្សបរិវុតា បុព្ពកម្មបកាសនត្ថាយ សុវណ្ណលាជភរិតេន ឱលម្ពកេន សុវណ្ណសរកេន បដិមណ្ឌិតេ វិមានទ្វារេ ឋិតា អត្តនោ សម្បត្តិំ ឱលោកេត្វា ‘‘កិំ នុ ខោ មេ កត្វា អយំ សម្បត្តិ លទ្ធា’’តិ ទិព្ពេន ចក្ខុនា ឧបធារេន្តី ‘‘អយ្យស្ស មេ មហាកស្សបត្ថេរស្ស ទិន្នលាជនិស្សន្ទេន សា លទ្ធា’’តិ អញ្ញាសិ.

សា ឯវំ បរិត្តកេន កម្មេន ឯវរូបំ សម្បត្តិំ លភិត្វា ‘‘ន ទានិ មយា បមជ្ជិតុំ វដ្ដតិ, អយ្យស្ស វត្តបដិវត្តំ កត្វា ឥមំ សម្បត្តិំ ថាវរំ ករិស្សាមី’’តិ ចិន្តេត្វា បាតោវ កនកមយំ សម្មជ្ជនិញ្ចេវ កចវរឆឌ្ឌនកញ្ច បច្ឆិំ អាទាយ គន្ត្វា ថេរស្ស បរិវេណំ សម្មជ្ជិត្វា បានីយបរិភោជនីយំ ឧបដ្ឋាបេសិ. ថេរោ តំ ទិស្វា ‘‘កេនចិ ទហរេន វា សាមណេរេន វា វត្តំ កតំ ភវិស្សតី’’តិ សល្លក្ខេសិ. សា ទុតិយទិវសេបិ តថេវ អកាសិ, ថេរោបិ តថេវ សល្លក្ខេសិ. តតិយទិវសេ បន ថេរោ តស្សា សម្មជ្ជនិសទ្ទំ សុត្វា តាលច្ឆិទ្ទាទីហិ ច បវិដ្ឋំ សរីរោភាសំ ទិស្វា ទ្វារំ វិវរិត្វា ‘‘កោ ឯស សម្មជ្ជតី’’តិ បុច្ឆិ. ‘‘អហំ, ភន្តេ, តុម្ហាកំ ឧបដ្ឋាយិកា លាជទេវធីតា’’តិ. ‘‘ននុ មយ្ហំ ឯវំនាមិកា ឧបដ្ឋាយិកា នាម នត្ថី’’តិ. ‘‘អហំ, ភន្តេ, សាលិខេត្តំ រក្ខមានា លាជេ ទត្វា បសន្នចិត្តា និវត្តន្តី សប្បេន ទដ្ឋា កាលំ កត្វា តាវតិំសទេវលោកេ ឧប្បន្នា, មយា អយ្យំ និស្សាយ អយំ សម្បត្តិ លទ្ធា, ឥទានិបិ តុម្ហាកំ វត្តបដិវត្តំ កត្វា ‘សម្បត្តិំ ថាវរំ ករិស្សាមី’តិ អាគតាម្ហិ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘ហិយ្យោបិ បរេបិ តយាវេតំ ឋានំ សម្មជ្ជិតំ, តយាវ បានីយភោជនីយំ ឧបដ្ឋាបិត’’ន្តិ. ‘‘អាម, ភន្តេ’’តិ. ‘‘អបេហិ ទេវធីតេ, តយា កតំ វត្តំ កតំវ ហោតុ, ឥតោ បដ្ឋាយ ឥមំ ឋានំ មា អាគមី’’តិ. ‘‘ភន្តេ, មា មំ នាសេថ, តុម្ហាកំ វត្តំ កត្វា សម្បត្តិំ មេ ថិរំ កាតុំ ទេថា’’តិ. ‘‘អបេហិ ទេវធីតេ, មា មំ អនាគតេ ចិត្តពីជនិំ គហេត្វា និសិន្នេហិ ធម្មកថិកេហិ ‘មហាកស្សបត្ថេរស្ស កិរ ឯកា ទេវធីតា អាគន្ត្វា វត្តបដិវត្តំ កត្វា បានីយបរិភោជនីយំ ឧបដ្ឋាបេសី’តិ វត្តព្ពតំ ករិ, ឥតោ បដ្ឋាយ ឥធ មា អាគមិ, បដិក្កមា’’តិ. សា ‘‘មា មំ, ភន្តេ, នាសេថា’’តិ បុនប្បុនំ យាចិយេវ. ថេរោ ‘‘នាយំ មម វចនំ សុណាតី’’តិ ចិន្តេត្វា ‘‘តុវំ បមាណំ ន ជានាសី’’តិ អច្ឆរំ បហរិ. សា តត្ថ សណ្ឋាតុំ អសក្កោន្តី អាកាសេ ឧប្បតិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គយ្ហ, ‘‘ភន្តេ, មយា លទ្ធសម្បត្តិំ មា នាសេថ, ថាវរំ កាតុំ ទេថា’’តិ រោទន្តី អាកាសេ អដ្ឋាសិ.

សត្ថា ជេតវនេ គន្ធកុដិយំ និសិន្នោវ តស្សា រោទិតសទ្ទំ សុត្វា ឱភាសំ ផរិត្វា ទេវធីតាយ សម្មុខេ និសីទិត្វា កថេន្តោ វិយ ‘‘ទេវធីតេ មម បុត្តស្ស កស្សបស្ស សំវរករណមេវ ភារោ, បុញ្ញត្ថិកានំ បន ‘អយំ នោ អត្ថោ’តិ សល្លក្ខេត្វា បុញ្ញករណមេវ ភារោ. បុញ្ញករណញ្ហិ ឥធ ចេវ សម្បរាយេ ច សុខមេវា’’តិ វត្វា អនុសន្ធិំ ឃដេត្វា ធម្មំ ទេសេន្តោ ឥមំ គាថមាហ –

១១៨. ‘‘បុញ្ញញ្ចេ បុរិសោ កយិរា, កយិរា នំ បុនប្បុនំ;

តម្ហិ ឆន្ទំ កយិរាថ, សុខោ បុញ្ញស្ស ឧច្ចយោ’’តិ.

តស្សត្ថោ – សចេ បុរិសោ បុញ្ញំ ករេយ្យ, ‘‘ឯកវារំ មេ បុញ្ញំ កតំ, អលំ ឯត្តាវតា’’តិ អនោរមិត្វា បុនប្បុនំ ករោថេវ. តស្ស អករណក្ខណេបិ តម្ហិ បុញ្ញេ ឆន្ទំ រុចិំ ឧស្សាហំ ករោថេវ. កិំ ការណា? សុខោ បុញ្ញស្ស ឧច្ចយោ. បុញ្ញស្ស ហិ ឧច្ចយោ វុឌ្ឍិ ឥធលោកបរលោកសុខាវហនតោ សុខោតិ.

ទេសនាវសានេ ទេវធីតា បញ្ចចត្តាលីសយោជនមត្ថកេ ឋិតាវ សោតាបត្តិផលំ បាបុណីតិ.

លាជទេវធីតាវត្ថុ តតិយំ.