១. ចូឡេកសាដកព្រាហ្មណវត្ថុ

អភិត្ថរេថ កល្យាណេតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ ចូឡេកសាដកព្រាហ្មណំ អារព្ភ កថេសិ.

វិបស្សិទសពលស្ស កាលស្មិញ្ហិ មហាឯកសាដកព្រាហ្មណោ នាម អហោសិ, អយំ បន ឯតរហិ សាវត្ថិយំ ចូឡេកសាដកោ នាម. តស្ស ហិ ឯកោ និវាសនសាដកោ អហោសិ, ព្រាហ្មណិយាបិ ឯកោ. ឧភិន្នម្បិ ឯកមេវ បារុបនំ, ពហិ គមនកាលេ ព្រាហ្មណោ វា ព្រាហ្មណី វា តំ បារុបតិ. អថេកទិវសំ វិហារេ ធម្មស្សវនេ ឃោសិតេ ព្រាហ្មណោ អាហ – ‘‘ភោតិ ធម្មស្សវនំ ឃោសិតំ, កិំ ទិវា ធម្មស្សវនំ គមិស្សសិ, ឧទាហុ រត្តិំ. បារុបនស្ស ហិ អភាវេន ន សក្កា អម្ហេហិ ឯកតោ គន្តុ’’ន្តិ. ព្រាហ្មណី, ‘‘សាមិ, អហំ ទិវា គមិស្សាមី’’តិ សាដកំ បារុបិត្វា អគមាសិ. ព្រាហ្មណោ ទិវសភាគំ គេហេ វីតិនាមេត្វា រត្តិំ គន្ត្វា សត្ថុ បុរតោ និសិន្នោវ ធម្មំ អស្សោសិ. អថស្ស សរីរំ ផរមានា បញ្ចវណ្ណា បីតិ ឧប្បជ្ជិ. សោ សត្ថារំ បូជិតុកាមោ ហុត្វា ‘‘សចេ ឥមំ សាដកំ ទស្សាមិ, នេវ ព្រាហ្មណិយា, ន មយ្ហំ បារុបនំ ភវិស្សតី’’តិ ចិន្តេសិ. អថស្ស មច្ឆេរចិត្តានំ សហស្សំ ឧប្បជ្ជិ, បុនេកំ សទ្ធាចិត្តំ ឧប្បជ្ជិ. តំ អភិភវិត្វា បុន មច្ឆេរសហស្សំ ឧប្បជ្ជិ. ឥតិស្ស ពលវមច្ឆេរំ ពន្ធិត្វា គណ្ហន្តំ វិយ សទ្ធាចិត្តំ បដិពាហតិយេវ. តស្ស ‘‘ទស្សាមិ, ន ទស្សាមី’’តិ ចិន្តេន្តស្សេវ បឋមយាមោ អបគតោ, មជ្ឈិមយាមោ សម្បត្តោ. តស្មិម្បិ ទាតុំ នាសក្ខិ. បច្ឆិមយាមេ សម្បត្តេ សោ ចិន្តេសិ – ‘‘មម សទ្ធាចិត្តេន មច្ឆេរចិត្តេន ច សទ្ធិំ យុជ្ឈន្តស្សេវ ទ្វេ យាមា វីតិវត្តា, ឥទំ មម ឯត្តកំ មច្ឆេរចិត្តំ វឌ្ឍមានំ ចតូហិ អបាយេហិ សីសំ ឧក្ខិបិតុំ ន ទស្សតិ, ទស្សាមិ ន’’ន្តិ. សោ មច្ឆេរសហស្សំ អភិភវិត្វា សទ្ធាចិត្តំ បុរេចារិកំ កត្វា សាដកំ អាទាយ សត្ថុ បាទមូលេ ឋបេត្វា ‘‘ជិតំ មេ, ជិតំ មេ’’តិ តិក្ខត្តុំ មហាសទ្ទមកាសិ.

រាជា បសេនទិ កោសលោ ធម្មំ សុណន្តោ តំ សទ្ទំ សុត្វា ‘‘បុច្ឆថ នំ, កិំ កិរ តេន ជិត’’ន្តិ អាហ. សោ រាជបុរិសេហិ បុច្ឆិតោ តមត្ថំ អារោចេសិ. តំ សុត្វា រាជា ‘‘ទុក្ករំ កតំ ព្រាហ្មណេន, សង្គហមស្ស ករិស្សាមី’’តិ ឯកំ សាដកយុគំ ទាបេសិ. សោ តម្បិ តថាគតស្សេវ អទាសិ. បុន រាជា ទ្វេ ចត្តារិ អដ្ឋ សោឡសាតិ ទ្វិគុណំ កត្វា ទាបេសិ. សោ តានិបិ តថាគតស្សេវ អទាសិ. អថស្ស រាជា ទ្វត្តិំស យុគានិ ទាបេសិ. ព្រាហ្មណោ ‘‘អត្តនោ អគ្គហេត្វា លទ្ធំ លទ្ធំ វិស្សជ្ជេសិយេវា’’តិ វាទមោចនត្ថំ តតោ ឯកំ យុគំ អត្តនោ, ឯកំ ព្រាហ្មណិយាតិ ទ្វេ យុគានិ គហេត្វា តិំស យុគានិ តថាគតស្សេវ អទាសិ. រាជា បន តស្មិំ សត្តក្ខត្តុម្បិ ទទន្តេ បុន ទាតុកាមោយេវ អហោសិ. បុព្ពេ មហាឯកសាដកោ ចតុសដ្ឋិយា សាដកយុគេសុ ទ្វេ អគ្គហេសិ, អយំ បន ទ្វត្តិំសាយ លទ្ធកាលេ ទ្វេ អគ្គហេសិ. រាជា បុរិសេ អាណាបេសិ – ‘‘ទុក្ករំ ភណេ ព្រាហ្មណេន កតំ, អន្តេបុរេ មម ទ្វេ កម្ពលានិ អាហរាបេយ្យាថា’’តិ. តេ តថា ករិំសុ. រាជា សតសហស្សគ្ឃនកេ ទ្វេ កម្ពលេ ទាបេសិ. ព្រាហ្មណោ ‘‘ន ឥមេ មម សរីរេ ឧបយោគំ អរហន្តិ, ពុទ្ធសាសនស្សេវ ឯតេ អនុច្ឆវិកា’’តិ ឯកំ កម្ពលំ អន្តោគន្ធកុដិយំ សត្ថុ សយនស្ស ឧបរិ វិតានំ កត្វា ពន្ធិ, ឯកំ អត្តនោ ឃរេ និពទ្ធំ ភុញ្ជន្តស្ស ភិក្ខុនោ ភត្តកិច្ចដ្ឋានេ វិតានំ កត្វា ពន្ធិ. រាជា សាយន្ហសមយេ សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា តំ កម្ពលំ សញ្ជានិត្វា, ‘‘ភន្តេ, កេន បូជា កតា’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘ឯកសាដកេនា’’តិ វុត្តេ ‘‘ព្រាហ្មណោ មម បសាទដ្ឋានេយេវ បសីទតី’’តិ វត្វា ‘‘ចត្តារោ ហត្ថី ចត្តារោ អស្សេ ចត្តារិ កហាបណសហស្សានិ ចតស្សោ ឥត្ថិយោ ចតស្សោ ទាសិយោ ចត្តារោ បុរិសេ ចតុរោ គាមវរេ’’តិ ឯវំ យាវ សព្ពសតា ចត្តារិ ចត្តារិ កត្វា សព្ពចតុក្កំ នាម អស្ស ទាបេសិ.

ភិក្ខូ ធម្មសភាយំ កថំ សមុដ្ឋាបេសុំ – ‘‘អហោ អច្ឆរិយំ ចូឡេកសាដកស្ស កម្មំ, តំមុហុត្តមេវ សព្ពចតុក្កំ លភិ, ឥទានិ កតេន កល្យាណកម្មេន អជ្ជមេវ វិបាកោ ទិន្នោ’’តិ. សត្ថា អាគន្ត្វា ‘‘កាយ នុត្ថ, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ កថាយ សន្និសិន្នា’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘ឥមាយ នាមា’’តិ វុត្តេ, ‘‘ភិក្ខវេ, សចាយំ ឯកសាដកោ បឋមយាមេ មយ្ហំ ទាតុំ អសក្ខិស្ស, សព្ពសោឡសកំ អលភិស្ស. សចេ មជ្ឈិមយាមេ អសក្ខិស្ស, សព្ពដ្ឋកំ អលភិស្ស. ពលវបច្ឆិមយាមេ ទិន្នត្តា បនេស សព្ពចតុក្កំ លភិ. កល្យាណកម្មំ ករោន្តេន ហិ ឧប្បន្នំ ចិត្តំ អហាបេត្វា តង្ខណញ្ញេវ កាតព្ពំ. ទន្ធំ កតំ កុសលញ្ហិ សម្បត្តិំ ទទមានំ ទន្ធមេវ ទទាតិ, តស្មា ចិត្តុប្បាទសមនន្តរមេវ កល្យាណកម្មំ កាតព្ព’’ន្តិ វត្វា អនុសន្ធិំ ឃដេត្វា ធម្មំ ទេសេន្តោ ឥមំ គាថមាហ –

១១៦. ‘‘អភិត្ថរេថ កល្យាណេ, បាបា ចិត្តំ និវារយេ;

ទន្ធញ្ហិ ករោតោ បុញ្ញំ, បាបស្មិំ រមតី មនោ’’តិ.

តត្ថ អភិត្ថរេថាតិ តុរិតតុរិតំ សីឃសីឃំ ករេយ្យាតិ អត្ថោ. គិហិនា វា ហិ ‘‘សលាកភត្តទានាទីសុ កិញ្ចិទេវ កុសលំ ករិស្សាមី’’តិ ចិត្តេ ឧប្បន្នេ យថា អញ្ញេ ឱកាសំ ន លភន្តិ, ឯវំ ‘‘អហំ បុរេ, អហំ បុរេ’’តិ តុរិតតុរិតមេវ កាតព្ពំ. បព្ពជិតេន វា ឧបជ្ឈាយវត្តាទីនិ ករោន្តេន អញ្ញស្ស ឱកាសំ អទត្វា ‘‘អហំ បុរេ, អហំ បុរេ’’តិ តុរិតតុរិតមេវ កាតព្ពំ. បាបា ចិត្តន្តិ កាយទុច្ចរិតាទិបាបកម្មតោ វា អកុសលចិត្តុប្បាទតោ វា សព្ពថាមេន ចិត្តំ និវារយេ. ទន្ធញ្ហិ ករោតោតិ យោ បន ‘‘ទស្សាមិ, ន ទស្សាមិ សម្បជ្ជិស្សតិ នុ ខោ មេ, នោ’’តិ ឯវំ ចិក្ខល្លមគ្គេន គច្ឆន្តោ វិយ ទន្ធំ បុញ្ញំ ករោតិ, តស្ស ឯកសាដកស្ស វិយ មច្ឆេរសហស្សំ បាបំ ឱកាសំ លភតិ. អថស្ស បាបស្មិំ រមតី មនោ, កុសលកម្មករណកាលេយេវ ហិ ចិត្តំ កុសលេ រមតិ, តតោ មុច្ចិត្វា បាបនិន្នមេវ ហោតីតិ.

គាថាបរិយោសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

ចូឡេកសាដកព្រាហ្មណវត្ថុ បឋមំ.