១១. កុហកព្រាហ្មណវត្ថុ

កិំ តេតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា កូដាគារសាលាយំ វិហរន្តោ ឯកំ វគ្គុលិវតំ កុហកព្រាហ្មណំ អារព្ភ កថេសិ.

សោ កិរ វេសាលិនគរទ្វារេ ឯកំ កកុធរុក្ខំ អារុយ្ហ ទ្វីហិ បាទេហិ រុក្ខសាខំ គណ្ហិត្វា អធោសិរោ ឱលម្ពន្តោ ‘‘កបិលានំ មេ សតំ ទេថ, កហាបណេ ទេថ, បរិចារិកំ ទេថ, នោ ចេ ទស្សថ, ឥតោ បតិត្វា មរន្តោ នគរំ អនគរំ ករិស្សាមី’’តិ វទតិ. តថាគតស្ស ភិក្ខុសង្ឃបរិវុតស្ស នគរំ បវិសនកាលេ ភិក្ខូ តំ ព្រាហ្មណំ ទិស្វា និក្ខមនកាលេបិ នំ តថេវ ឱលម្ពន្តំ បស្សិំសុ. នាគរាបិ ‘‘អយំ បាតោវ បដ្ឋាយ ឯវំ ឱលម្ពន្តោ បតិត្វា មរន្តោ នគរំ អនគរំ ករេយ្យា’’តិ ចិន្តេត្វា នគរវិនាសភីតា ‘‘យំ សោ យាចតិ, សព្ពំ ទេមា’’តិ បដិស្សុណិត្វា អទំសុ. សោ ឱតរិត្វា សព្ពំ គហេត្វា អគមាសិ. ភិក្ខូ វិហារូបចារេ តំ គាវិំ វិយ វិរវិត្វា គច្ឆន្តំ ទិស្វា សញ្ជានិត្វា ‘‘លទ្ធំ តេ, ព្រាហ្មណ, យថាបត្ថិត’’ន្តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘អាម, លទ្ធំ មេ’’តិ សុត្វា អន្តោវិហារំ គន្ត្វា តថាគតស្ស តមត្ថំ អារោចេសុំ. សត្ថា ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ឥទានេវ សោ កុហកចោរោ, បុព្ពេបិ កុហកចោរោយេវ អហោសិ. ឥទានិ បនេស ពាលជនំ វញ្ចេតិ, តទា បន បណ្ឌិតេ វញ្ចេតុំ នាសក្ខី’’តិ វត្វា តេហិ យាចិតោ អតីតមាហរិ.

អតីតេ ឯកំ កាសិកគាមំ និស្សាយ ឯកោ កុហកតាបសោ វាសំ កប្បេសិ. តំ ឯកំ កុលំ បដិជគ្គិ. ទិវា ឧប្បន្នខាទនីយភោជនីយតោ អត្តនោ បុត្តានំ វិយ តស្សបិ ឯកំ កោដ្ឋាសំ ទេតិ, សាយំ ឧប្បន្នកោដ្ឋាសំ ឋបេត្វា ទុតិយទិវសេ ទេតិ. អថេកទិវសំ សាយំ គោធមំសំ លភិត្វា សាធុកំ បចិត្វា តតោ កោដ្ឋាសំ ឋបេត្វា ទុតិយទិវសេ តស្ស អទំសុ. តាបសោ មំសំ ខាទិត្វាវ រសតណ្ហាយ ពទ្ធោ ‘‘កិំ មំសំ នាមេត’’ន្តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘គោធមំស’’ន្តិ សុត្វា ភិក្ខាយ ចរិត្វា សប្បិទធិកដុកភណ្ឌាទីនិ គហេត្វា បណ្ណសាលំ គន្ត្វា ឯកមន្តំ ឋបេសិ. បណ្ណសាលាយ បន អវិទូរេ ឯកស្មិំ វម្មិកេ គោធរាជា វិហរតិ. សោ កាលេន កាលំ តាបសំ វន្ទិតុំ អាគច្ឆតិ. តំទិវសំ បនេស ‘‘តំ វធិស្សាមី’’តិ ទណ្ឌំ បដិច្ឆាទេត្វា តស្ស វម្មិកស្ស អវិទូរេ ឋានេ និទ្ទាយន្តោ វិយ និសីទិ. គោធរាជា វម្មិកតោ និក្ខមិត្វា តស្ស សន្តិកំ អាគច្ឆន្តោវ អាការំ សល្លក្ខេត្វា ‘‘ន មេ អជ្ជ អាចរិយស្ស អាការោ រុច្ចតី’’តិ តតោវ និវត្តិ. តាបសោ តស្ស និវត្តនភាវំ ញត្វា តស្ស មារណត្ថាយ ទណ្ឌំ ខិបិ, ទណ្ឌោ វិរជ្ឈិត្វា គតោ. គោធរាជាបិ ធម្មិកំ បវិសិត្វា តតោ សីសំ នីហរិត្វា អាគតមគ្គំ ឱលោកេន្តោ តាបសំ អាហ –

‘‘សមណំ តំ មញ្ញមានោ, ឧបគច្ឆិមសញ្ញតំ;

សោ មំ ទណ្ឌេន បាហាសិ, យថា អសមណោ តថា.

‘‘កិំ តេ ជដាហិ ទុម្មេធ, កិំ តេ អជិនសាដិយា;

អព្ភន្តរំ តេ គហនំ, ពាហិរំ បរិមជ្ជសី’’តិ. (ជា. ១.៤.៩៧-៩៨);

អថ នំ តាបសោ អត្តនោ សន្តកេន បលោភេតុំ ឯវមាហ –

‘‘ឯហិ គោធ និវត្តស្សុ, ភុញ្ជ សាលីនមោទនំ;

តេលំ លោណញ្ច មេ អត្ថិ, បហូតំ មយ្ហ បិប្ផលី’’តិ. (ជា. ១.៤.៩៩);

តំ សុត្វា គោធរាជា ‘‘យថា យថា ត្វំ កថេសិ, តថា តថា មេ បលាយិតុកាមតាវ ហោតី’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

‘‘ឯស ភិយ្យោ បវេក្ខាមិ, វម្មិកំ សតបោរិសំ;

តេលំ លោណញ្ច កិត្តេសិ, អហិតំ មយ្ហ បិប្ផលី’’តិ. (ជា. ១.៤.១០០);

ឯវញ្ច បន វត្វា ‘‘អហំ ឯត្តកំ កាលំ តយិ សមណសញ្ញំ អកាសិំ, ឥទានិ បន តេ មំ បហរិតុកាមតាយ ទណ្ឌោ ខិត្តោ, តស្ស ខិត្តកាលេយេវ អសមណោ ជាតោ. កិំ តាទិសស្ស ទុប្បញ្ញស្ស បុគ្គលស្ស ជដាហិ, កិំ សខុរេន អជិនចម្មេន. អព្ភន្តរញ្ហិ តេ គហនំ, កេវលំ ពាហិរមេវ បរិមជ្ជសី’’តិ អាហ. សត្ថា ឥមំ អតីតំ អាហរិត្វា ‘‘តទា ឯស កុហកោ តាបសោ អហោសិ, គោធរាជា បន អហមេវា’’តិ វត្វា ជាតកំ សមោធានេត្វា តទា គោធបណ្ឌិតេន តស្ស និគ្គហិតការណំ ទស្សេន្តោ ឥមំ គាថមាហ –

៣៩៤. ‘‘កិំ តេ ជដាហិ ទុម្មេធ, កិំ តេ អជិនសាដិយា;

អព្ភន្តរំ តេ គហនំ, ពាហិរំ បរិមជ្ជសី’’តិ. (ជា. ១.៤.៩៨);

តត្ថ កិំ តេ ជដាហីតិ អម្ភោ ទុប្បញ្ញ តវ ពទ្ធាហិបិ ឥមាហិ ជដាហិ សខុរាយ និវត្ថាយបិ ឥមាយ អជិនចម្មសាដិកាយ ច កិមត្ថោតិ. អព្ភន្តរន្តិ អព្ភន្តរញ្ហិ តេ រាគាទិកិលេសគហនំ, កេវលំ ហត្ថិលណ្ឌំ អស្សលណ្ឌំ វិយ មដ្ឋំ ពាហិរំ បរិមជ្ជសីតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

កុហកព្រាហ្មណវត្ថុ ឯកាទសមំ.