៦. បុណ្ណទាសីវត្ថុ

សទា ជាគរមានានន្តិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា គិជ្ឈកូដេ វិហរន្តោ បុណ្ណំ នាម រាជគហសេដ្ឋិនោ ទាសិំ អារព្ភ កថេសិ.

តស្សា កិរ ឯកទិវសំ កោដ្ដនត្ថាយ ពហុវីហិំ អទំសុ. សា រត្តិម្បិ ទីបំ ជាលេត្វា វីហិំ កោដ្ដេន្តី វិស្សមនត្ថាយ សេទតិន្តេន គត្តេន ពហិវាតេ អដ្ឋាសិ. តស្មិំ សមយេ ទព្ពោ មល្លបុត្តោ ភិក្ខូនំ សេនាសនបញ្ញាបកោ អហោសិ. សោ ធម្មស្សវនំ សុត្វា អត្តនោ អត្តនោ សេនាសនំ គច្ឆន្តានំ ភិក្ខូនំ អង្គុលិំ ជាលេត្វា បុរតោ បុរតោ មគ្គទេសនត្ថាយ គច្ឆន្តោ ភិក្ខូនំ អាលោកំ និម្មិនិ. បុណ្ណា តេនាលោកេន បព្ពតេ វិចរន្តេ ភិក្ខូ ទិស្វា ‘‘អហំ តាវ អត្តនោ ទុក្ខេន ឧបទ្ទុតា ឥមាយបិ វេលាយ និទ្ទំ ន ឧបេមិ, ភទ្ទន្តា កិំ ការណា ន និទ្ទាយន្តី’’តិ ចិន្តេត្វា ‘‘អទ្ធា កស្សចិ ភិក្ខុនោ អផាសុកំ វា ភវិស្សតិ, ទីឃជាតិកេន វា ឧបទ្ទវោ ភវិស្សតី’’តិ សញ្ញំ កត្វា បាតោវ កុណ្ឌកំ អាទាយ ឧទកេន តេមេត្វា ហត្ថតលេ បូវំ កត្វា អង្គារេសុ បចិត្វា ឧច្ឆង្គេ កត្វា តិត្ថមគ្គេ ខាទិស្សាមីតិ ឃដំ អាទាយ តិត្ថាភិមុខី បាយាសិ. សត្ថាបិ គាមំ បិណ្ឌាយ បវិសិតុំ តមេវ មគ្គំ បដិបជ្ជិ.

សា សត្ថារំ ទិស្វា ចិន្តេសិ – ‘‘អញ្ញេសុ ទិវសេសុ សត្ថរិ ទិដ្ឋេបិ មម ទេយ្យធម្មោ ន ហោតិ, ទេយ្យធម្មេ សតិ សត្ថារំ ន បស្សាមិ, ឥទានិ មេ ទេយ្យធម្មោ ច អត្ថិ, សត្ថា ច សម្មុខីភូតោ. សចេ លូខំ វា បណីតំ វាតិ អចិន្តេត្វា គណ្ហេយ្យ, ទទេយ្យាហំ ឥមំ បូវ’’ន្តិ ឃដំ ឯកមន្តេ និក្ខិបិត្វា សត្ថារំ វន្ទិត្វា, ‘‘ភន្តេ, ឥមំ លូខំ ទានំ បដិគ្គណ្ហន្តា មម សង្គហំ ករោថា’’តិ អាហ. សត្ថា អានន្ទត្ថេរំ ឱលោកេត្វា តេន នីហរិត្វា ទិន្នំ មហារាជទត្តិយំ បត្តំ ឧបនាមេត្វា បូវំ គណ្ហិ. បុណ្ណាបិ តំ សត្ថុ បត្តេ បតិដ្ឋបេត្វាវ បញ្ចបតិដ្ឋិតេន វន្ទិត្វា, ‘‘ភន្តេ, តុម្ហេហិ ទិដ្ឋធម្មោយេវ មេ សមិជ្ឈតូ’’តិ អាហ. សត្ថា ‘‘ឯវំ ហោតូ’’តិ ឋិតកោវ អនុមោទនំ អកាសិ.

បុណ្ណាបិ ចិន្តេសិ – ‘‘កិញ្ចាបិ មេ សត្ថា សង្គហំ ករោន្តោ បូវំ គណ្ហិ, ន បនិទំ ខាទិស្សតិ. អទ្ធា បុរតោ កាកស្ស វា សុនខស្ស វា ទត្វា រញ្ញោ វា រាជបុត្តស្ស វា គេហំ គន្ត្វា បណីតភោជនំ ភុញ្ជិស្សតី’’តិ. សត្ថាបិ ‘‘កិំ នុ ខោ ឯសា ចិន្តេសី’’តិ តស្សា ចិត្តាចារំ ញត្វា អានន្ទត្ថេរំ ឱលោកេត្វា និសីទនាការំ ទស្សេសិ. ថេរោ ចីវរំ បញ្ញាបេត្វា អទាសិ. សត្ថា ពហិនគរេយេវ និសីទិត្វា ភត្តកិច្ចំ អកាសិ. ទេវតា សកលចក្កវាឡគព្ភេ ទេវមនុស្សានំ ឧបកប្បនកំ ឱជំ មធុបដលំ វិយ បីឡេត្វា តត្ថ បក្ខិបិំសុ. បុណ្ណា ច ឱលោកេន្តី អដ្ឋាសិ. ភត្តកិច្ចាវសានេ ថេរោ ឧទកំ អទាសិ. សត្ថា កតភត្តកិច្ចោ បុណ្ណំ អាមន្តេត្វា ‘‘កស្មា ត្វំ បុណ្ណេ មម សាវកេ បរិភវសី’’តិ អាហ. ន បរិភវាមិ, ភន្តេតិ. អថ តយា មម សាវកេ ឱលោកេត្វា កិំ កថិតន្តិ? ‘‘អហំ តាវ ឥមិនា ទុក្ខុបទ្ទវេន និទ្ទំ ន ឧបេមិ, ភទ្ទន្តា កិមត្ថំ និទ្ទំ ន ឧបេន្តិ, អទ្ធា កស្សចិ អផាសុកំ វា ភវិស្សតិ, ទីឃជាតិកេន វា ឧបទ្ទវោ ភវិស្សតី’’តិ ឯត្តកំ មយា, ភន្តេ, ចិន្តិតន្តិ. សត្ថា តស្សា វចនំ សុត្វា ‘‘បុណ្ណេ ត្វំ ន តាវ ទុក្ខុបទ្ទវេន និទ្ទាយសិ, មម សាវកា សទា ជាគរិយមនុយុត្តតាយ ន និទ្ទាយន្តី’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

២២៦. ‘‘សទា ជាគរមានានំ, អហោរត្តានុសិក្ខិនំ;

និព្ពានំ អធិមុត្តានំ, អត្ថំ គច្ឆន្តិ អាសវា’’តិ.

តត្ថ អហោរត្តានុសិក្ខិនន្តិ ទិវា ច រត្តិញ្ច តិស្សោ សិក្ខា សិក្ខមានានំ. និព្ពានំ អធិមុត្តានន្តិ និព្ពានជ្ឈាសយានំ. អត្ថំ គច្ឆន្តីតិ ឯវរូបានំ សព្ពេបិ អាសវា អត្ថំ វិនាសំ នត្ថិភាវំ គច្ឆន្តីតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ យថាឋិតា បុណ្ណា សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហិ, សម្បត្តបរិសាយបិ សាត្ថិកា ធម្មទេសនា អហោសីតិ.

សត្ថា កុណ្ឌកអង្គារបូវេន ភត្តកិច្ចំ កត្វា វិហារំ អគមាសិ. ភិក្ខូ ធម្មសភាយំ កថំ សមុដ្ឋាបេសុំ ‘‘ទុក្ករំ, អាវុសោ, សម្មាសម្ពុទ្ធេន កតំ បុណ្ណាយ ទិន្នេន កុណ្ឌកអង្គារបូវេន ភត្តកិច្ចំ ករោន្តេនា’’តិ. សត្ថា អាគន្ត្វា ‘‘កាយ នុត្ថ, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ កថាយ សន្និសិន្នា’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘ឥមាយ នាមា’’តិ វុត្តេ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ឥទានេវ, បុព្ពេបិ មយា ឥមាយ ទិន្នកុណ្ឌកំ បរិភុត្តមេវា’’តិ វត្វា អតីតំ អាហរិត្វា –

‘‘ភុត្វា តិណបរិឃាសំ, ភុត្វា អាចាមកុណ្ឌកំ;

ឯតំ តេ ភោជនំ អាសិ, កស្មា ទានិ ន ភុញ្ជសិ.

‘‘យត្ថ បោសំ ន ជានន្តិ, ជាតិយា វិនយេន វា;

ពហុំ តត្ថ មហាព្រហ្មេ, អបិ អាចាមកុណ្ឌកំ.

‘‘ត្វញ្ច ខោ មំ បជានាសិ, យាទិសាយំ ហយុត្តមោ;

ជានន្តោ ជានមាគម្ម, ន តេ ភក្ខាមិ កុណ្ឌក’’ន្តិ. (ជា. ១.៣.១០-១២) –

ឥមំ កុណ្ឌកសិន្ធវបោតកជាតកំ វិត្ថារេត្វា កថេសិ.

បុណ្ណទាសីវត្ថុ ឆដ្ឋំ.