៧. អតុលឧបាសកវត្ថុ

បោរាណមេតន្តិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ អតុលំ នាម ឧបាសកំ អារព្ភ កថេសិ.

សោ ហិ សាវត្ថិវាសី ឧបាសកោ បញ្ចសតឧបាសកបរិវារោ ឯកទិវសំ តេ ឧបាសកេ អាទាយ ធម្មស្សវនត្ថាយ វិហារំ គន្ត្វា រេវតត្ថេរស្ស សន្តិកេ ធម្មំ សោតុកាមោ ហុត្វា រេវតត្ថេរំ វន្ទិត្វា និសីទិ. សោ បនាយស្មា បដិសល្លានារាមោ សីហោ វិយ ឯកចារោ, តស្មា តេន សទ្ធិំ ន កិញ្ចិ កថេសិ. សោ ‘‘អយំ ថេរោ ន កិញ្ចិ កថេសី’’តិ កុទ្ធោ ឧដ្ឋាយ សារិបុត្តត្ថេរស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា ឯកមន្តំ ឋិតោ ថេរេន ‘‘កេនត្ថេន អាគតត្ថា’’តិ វុត្តេ ‘‘អហំ, ភន្តេ, ឥមេ ឧបាសកេ អាទាយ ធម្មស្សវនត្ថាយ រេវតត្ថេរំ ឧបសង្កមិំ, តស្ស មេ ថេរោ ន កិញ្ចិ កថេសិ, ស្វាហំ តស្ស កុជ្ឈិត្វា ឥធាគតោ, ធម្មំ មេ កថេថា’’តិ អាហ. អថ ថេរោ ‘‘តេន ហិ ឧបាសកា និសីទថា’’តិ វត្វា ពហុកំ កត្វា អភិធម្មកថំ កថេសិ. ឧបាសកោបិ ‘‘អភិធម្មកថា នាម អតិសណ្ហា, ថេរោ ពហុំ អភិធម្មមេវ កថេសិ, អម្ហាកំ ឥមិនា កោ អត្ថោ’’តិ កុជ្ឈិត្វា បរិសំ អាទាយ អានន្ទត្ថេរស្ស សន្តិកំ អគមាសិ.

ថេរេនាបិ ‘‘កិំ ឧបាសកា’’តិ វុត្តេ, ‘‘ភន្តេ, មយំ ធម្មស្សវនត្ថាយ រេវតត្ថេរំ ឧបសង្កមិម្ហា, តស្ស សន្តិកេ អាលាបសល្លាបមត្តម្បិ អលភិត្វា កុទ្ធា សារិបុត្តត្ថេរស្ស សន្តិកំ អគមិម្ហា, សោបិ នោ អតិសណ្ហំ ពហុំ អភិធម្មមេវ កថេសិ, ‘ឥមិនា អម្ហាកំ កោ អត្ថោ’តិ ឯតស្សាបិ កុជ្ឈិត្វា ឥធាគមិម្ហា, កថេហិ នោ, ភន្តេ, ធម្មកថ’’ន្តិ. តេន ហិ និសីទិត្វា សុណាថាតិ ថេរោ តេសំ សុវិញ្ញេយ្យំ កត្វា អប្បកមេវ ធម្មំ កថេសិ. តេ ថេរស្សបិ កុជ្ឈិត្វា សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា វន្ទិត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ, អថ នេ សត្ថា អាហ – ‘‘កស្មា ឧបាសកា អាគតត្ថា’’តិ? ‘‘ធម្មស្សវនាយ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘សុតោ បន វោ ធម្មោ’’តិ? ‘‘ភន្តេ, មយំ អាទិតោ រេវតត្ថេរំ ឧបសង្កមិម្ហា, សោ អម្ហេហិ សទ្ធិំ ន កិញ្ចិ កថេសិ, តស្ស កុជ្ឈិត្វា សារិបុត្តត្ថេរំ ឧបសង្កមិម្ហា, តេន នោ ពហុ អភិធម្មោ កថិតោ, តំ អសល្លក្ខេត្វា កុជ្ឈិត្វា អានន្ទត្ថេរំ ឧបសង្កមិម្ហា, តេន នោ អប្បមត្តកោវ ធម្មោ កថិតោ, តស្សបិ កុជ្ឈិត្វា ឥធាគតម្ហា’’តិ.

សត្ថា តស្ស កថំ សុត្វា, ‘‘អតុល, បោរាណតោ បដ្ឋាយ អាចិណ្ណមេវេតំ, តុណ្ហីភូតម្បិ ពហុកថម្បិ មន្ទកថម្បិ គរហន្តិយេវ. ឯកន្តំ គរហិតព្ពោយេវ វា ហិ បសំសិតព្ពោយេវ វា នត្ថិ. រាជានោបិ ឯកច្ចេ និន្ទន្តិ, ឯកច្ចេ បសំសន្តិ. មហាបថវិម្បិ ចន្ទិមសូរិយេបិ អាកាសាទយោបិ ចតុបរិសមជ្ឈេ និសីទិត្វា ធម្មំ កថេន្តម្បិ សម្មាសម្ពុទ្ធំ ឯកច្ចេ គរហន្តិ, ឯកច្ចេ បសំសន្តិ. អន្ធពាលានញ្ហិ និន្ទា វា បសំសា វា អប្បមាណា, បណ្ឌិតេន បន មេធាវិនា និន្ទិតោ និន្ទិតោ នាម, បសំសិតោ ច បសំសិតោ នាម ហោតី’’តិ វត្វា ឥមា គាថា អភាសិ –

២២៧. ‘‘បោរាណមេតំ អតុល, នេតំ អជ្ជតនាមិវ;

និន្ទន្តិ តុណ្ហិមាសីនំ, និន្ទន្តិ ពហុភាណិនំ;

មិតភាណិម្បិ និន្ទន្តិ, នត្ថិ លោកេ អនិន្ទិតោ.

២២៨. ‘‘ន ចាហុ ន ច ភវិស្សតិ, ន ចេតរហិ វិជ្ជតិ;

ឯកន្តំ និន្ទិតោ បោសោ, ឯកន្តំ វា បសំសិតោ.

២២៩. ‘‘យំ ចេ វិញ្ញូ បសំសន្តិ, អនុវិច្ច សុវេ សុវេ;

អច្ឆិទ្ទវុត្តិំ មេធាវិំ, បញ្ញាសីលសមាហិតំ.

២៣០. ‘‘និក្ខំ ជម្ពោនទស្សេវ, កោ តំ និន្ទិតុមរហតិ;

ទេវាបិ នំ បសំសន្តិ, ព្រហ្មុនាបិ បសំសិតោ’’តិ.

តត្ថ បោរាណមេតន្តិ បុរាណកំ ឯតំ. អតុលាតិ តំ ឧបាសកំ នាមេន អាលបតិ. នេតំ អជ្ជតនាមិវាតិ ឥទំ និន្ទនំ វា បសំសនំ វា អជ្ជតនំ អធុនា ឧប្បន្នំ វិយ ន ហោតិ. តុណ្ហិមាសីនន្តិ កិំ ឯសោ មូគោ វិយ ពធិរោ វិយ កិញ្ចិ អជានន្តោ វិយ តុណ្ហី ហុត្វា និសិន្នោតិ និន្ទន្តិ. ពហុភាណិនន្តិ កិំ ឯស វាតាហតតាលបណ្ណំ វិយ តដតដាយតិ, ឥមស្ស កថាបរិយន្តោយេវ នត្ថីតិ និន្ទន្តិ. មិតភាណិម្បីតិ កិំ ឯស សុវណ្ណហិរញ្ញំ វិយ អត្តនោ វចនំ មញ្ញមានោ ឯកំ វា ទ្វេ វា វត្វា តុណ្ហី អហោសីតិ និន្ទន្តិ. ឯវំ សព្ពថាបិ ឥមស្មិំ លោកេ អនិន្ទិតោ នាម នត្ថីតិ អត្ថោ. ន ចាហូតិ អតីតេបិ នាហោសិ, អនាគតេបិ ន ភវិស្សតិ.

យំ ចេ វិញ្ញូតិ ពាលានំ និន្ទា វា បសំសា វា អប្បមាណា, យំ បន បណ្ឌិតា ទិវសេ ទិវសេ អនុវិច្ច និន្ទការណំ វា បសំសការណំ វា ជានិត្វា បសំសន្តិ, អច្ឆិទ្ទាយ វា សិក្ខាយ អច្ឆិទ្ទាយ វា ជីវិតវុត្តិយា សមន្នាគតត្តា អច្ឆិទ្ទវុត្តិំ ធម្មោជបញ្ញាយ សមន្នាគតត្តា មេធាវិំ លោកិយលោកុត្តរបញ្ញាយ ចេវ ចតុបារិសុទ្ធិសីលេន ច សមន្នាគតត្តា បញ្ញាសីលសមាហិតំ បសំសន្តិ, តំ សុវណ្ណទោសវិរហិតំ ឃដ្ដនមជ្ជនក្ខមំ ជម្ពោនទនិក្ខំ វិយ កោ និន្ទិតុមរហតីតិ អត្ថោ. ទេវាបីតិ ទេវតាបិ បណ្ឌិតមនុស្សាបិ តំ ភិក្ខុំ ឧបដ្ឋាយ ថោមេន្តិ បសំសន្តិ. ព្រហ្មុនាបីតិ ន កេវលំ ទេវមនុស្សេហិ, ទសសហស្សចក្កវាឡេ មហាព្រហ្មុនាបិ ឯស បសំសិតោយេវាតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ បញ្ចសតាបិ ឧបាសកា សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហិំសូតិ.

អតុលឧបាសកវត្ថុ សត្តមំ.