៥. ពុទ្ធបិតុព្រាហ្មណវត្ថុ

អហិំសកា យេតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា សាកេតំ និស្សាយ អញ្ជនវនេ វិហរន្តោ ភិក្ខូហិ បដ្ឋបញ្ហំ អារព្ភ កថេសិ.

ភគវតោ កិរ ភិក្ខុសង្ឃបរិវុតស្ស សាកេតំ បិណ្ឌាយ បវិសនកាលេ ឯកោ សាកេតវាសី មហល្លកព្រាហ្មណោ នគរតោ និក្ខមន្តោ អន្តរឃរទ្វារេ ទសពលំ ទិស្វា បាទេសុ និបតិត្វា គោប្ផកេសុ ទឡ្ហំ គហេត្វា, ‘‘តាត, ននុ នាម បុត្តេហិ ជិណ្ណកាលេ មាតាបិតរោ បដិជគ្គិតព្ពា, កស្មា ឯត្តកំ កាលំ អម្ហាកំ អត្តានំ ន ទស្សេសិ. មយា តាវ ទិដ្ឋោសិ, មាតរម្បិ បស្សិតុំ ឯហី’’តិ សត្ថារំ គហេត្វា អត្តនោ គេហំ អគមាសិ. សត្ថា តត្ថ គន្ត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ សទ្ធិំ ភិក្ខុសង្ឃេន. ព្រាហ្មណីបិ អាគន្ត្វា សត្ថុ បាទេសុ និបតិត្វា, ‘‘តាត, ឯត្តកំ កាលំ កុហិំ គតោសិ, ននុ នាម មាតាបិតរោ មហល្លកកាលេ ឧបដ្ឋាតព្ពា’’តិ វត្វា បុត្តធីតរោ ‘‘ឯថ ភាតរំ វន្ទថា’’តិ វន្ទាបេសិ. តេ ឧភោបិ តុដ្ឋមានសា ពុទ្ធប្បមុខំ ភិក្ខុសង្ឃំ បរិវិសិត្វា, ‘‘ភន្តេ, ឥធេវ និពទ្ធំ ភិក្ខំ គណ្ហថា’’តិ វត្វា ‘‘ពុទ្ធា នាម ឯកដ្ឋានេយេវ និពទ្ធំ ភិក្ខំ ន គណ្ហន្តី’’តិ វុត្តេ, ‘‘តេន ហិ, ភន្តេ, យេ វោ និមន្តេតុំ អាគច្ឆន្តិ, តេ អម្ហាកំ សន្តិកំ បហិណេយ្យាថា’’តិ អាហំសុ. សត្ថា តតោ បដ្ឋាយ និមន្តេតុំ អាគតេ ‘‘គន្ត្វា ព្រាហ្មណស្ស អារោចេយ្យាថា’’តិ បេសេសិ. តេ គន្ត្វា ‘‘មយំ ស្វាតនាយ សត្ថារំ និមន្តេមា’’តិ ព្រាហ្មណំ វទន្តិ. ព្រាហ្មណោ បុនទិវសេ អត្តនោ គេហតោ ភត្តភាជនសូបេយ្យភាជនានិ អាទាយ សត្ថុ និសីទនដ្ឋានំ គច្ឆតិ. អញ្ញត្រ បន និមន្តនេ អសតិ សត្ថា ព្រាហ្មណស្សេវ គេហេ ភត្តកិច្ចំ ករោតិ. តេ ឧភោបិ អត្តនោ ទេយ្យធម្មំ និច្ចកាលំ តថាគតស្ស ទេន្តា ធម្មកថំ សុណន្តា អនាគាមិផលំ បាបុណិំសុ.

ភិក្ខូ ធម្មសភាយំ កថំ សមុដ្ឋាបេសុំ, ‘‘អាវុសោ, ព្រាហ្មណោ ‘តថាគតស្ស សុទ្ធោទនោ បិតា, មហាមាយា មាតា’តិ ជានាតិ, ជានន្តោវ សទ្ធិំ ព្រាហ្មណិយា តថាគតំ ‘អម្ហាកំ បុត្តោ’តិ វទតិ, សត្ថាបិ តថេវ អធិវាសេតិ. កិំ នុ ខោ ការណ’’ន្តិ? សត្ថា តេសំ កថំ សុត្វា, ‘‘ភិក្ខវេ, ឧភោបិ តេ អត្តនោ បុត្តមេវ បុត្តោតិ វទន្តី’’តិ វត្វា អតីតំ អាហរិ.

អតីតេ, ភិក្ខវេ, អយំ ព្រាហ្មណោ និរន្តរំ បញ្ច ជាតិសតានិ មយ្ហំ បិតា អហោសិ, បញ្ច ជាតិសតានិ ចូឡបិតា, បញ្ច ជាតិសតានិ មហាបិតា. សាបិ មេ ព្រាហ្មណី និរន្តរមេវ បញ្ច ជាតិសតានិ មាតា អហោសិ, បញ្ច ជាតិសតានិ ចូឡមាតា, បញ្ច ជាតិសតានិ មហាមាតា. ឯវាហំ ទិយឌ្ឍជាតិសហស្សំ ព្រាហ្មណស្ស ហត្ថេ សំវឌ្ឍោ, ទិយឌ្ឍជាតិសហស្សំ ព្រាហ្មណិយា ហត្ថេតិ តីណិ ជាតិសហស្សានិ តេសំ បុត្តភាវំ ទស្សេត្វា ឥមា គាថា អភាសិ –

‘‘យស្មិំ មនោ និវិសតិ, ចិត្តញ្ចាបិ បសីទតិ;

អទិដ្ឋបុព្ពកេ បោសេ, កាមំ តស្មិម្បិ វិស្សសេ. (ជា. ១.១.៦៨);

‘‘បុព្ពេវ សន្និវាសេន, បច្ចុប្បន្នហិតេន វា;

ឯវំ តំ ជាយតេ បេមំ, ឧប្បលំវ យថោទកេ’’តិ. (ជា. ១.២.១៧៤);

សត្ថា តេមាសមេវ តំ កុលំ និស្សាយ វិហាសិ. តេ ឧភោបិ អរហត្តំ សច្ឆិកត្វា បរិនិព្ពាយិំសុ. អថ នេសំ មហាសក្ការំ កត្វា ឧភោបិ ឯកកូដាគារមេវ អារោបេត្វា នីហរិំសុ. សត្ថាបិ បញ្ចសតភិក្ខុបរិវារោ តេហិ សទ្ធិំយេវ អាឡាហនំ អគមាសិ. ‘‘ពុទ្ធានំ កិរ មាតាបិតរោ’’តិ មហាជនោ និក្ខមិ. សត្ថាបិ អាឡាហនសមីបេ ឯកំ សាលំ បវិសិត្វា អដ្ឋាសិ. មនុស្សា សត្ថារំ វន្ទិត្វា ឯកមន្តេ ឋត្វា, ‘‘ភន្តេ, ‘មាតាបិតរោ វោ កាលកតា’តិ មា ចិន្តយិត្ថា’’តិ សត្ថារា សទ្ធិំ បដិសន្ថារំ ករោន្តិ. សត្ថា តេ ‘‘មា ឯវំ អវចុត្ថា’’តិ អប្បដិក្ខិបិត្វា បរិសាយ អាសយំ ឱលោកេត្វា តង្ខណានុរូបំ ធម្មំ ទេសេន្តោ –

‘‘អប្បំ វត ជីវិតំ ឥទំ,

ឱរំ វស្សសតាបិ មិយ្យតិ;

យោ ចេបិ អតិច្ច ជីវតិ,

អថ សោ ជរសាបិ មិយ្យតី’’តិ. (សុ. និ. ៨១០; មហានិ. ៣៩) –

ឥទំ ជរាសុត្តំ កថេសិ. ទេសនាវសានេ ចតុរាសីតិយា បាណសហស្សានំ ធម្មាភិសមយោ អហោសិ. ភិក្ខូ ព្រាហ្មណស្ស ច ព្រាហ្មណិយា ច បរិនិព្ពុតភាវំ អជានន្តា, ‘‘ភន្តេ, តេសំ កោ អភិសម្បរាយោ’’តិ បុច្ឆិំសុ. សត្ថា, ‘‘ភិក្ខវេ, ឯវរូបានំ អសេខមុនីនំ អភិសម្បរាយោ នាម នត្ថិ. ឯវរូបា ហិ អច្ចុតំ អមតំ មហានិព្ពានមេវ បាបុណន្តី’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

២២៥. ‘‘អហិំសកា យេ មុនយោ, និច្ចំ កាយេន សំវុតា;

តេ យន្តិ អច្ចុតំ ឋានំ, យត្ថ គន្ត្វា ន សោចរេ’’តិ.

តត្ថ មុនយោតិ មោនេយ្យបដិបទាយ មគ្គផលបត្តា អសេខមុនយោ. កាយេនាតិ ទេសនាមត្តមេវេតំ, តីហិបិ ទ្វារេហិ សុសំវុតាតិ អត្ថោ. អច្ចុតន្តិ សស្សតំ. ឋានន្តិ អកុប្បដ្ឋានំ ធុវដ្ឋានំ. យត្ថាតិ យស្មិំ និព្ពានេ គន្ត្វា ន សោចរេ ន សោចន្តិ ន វិហញ្ញន្តិ, តំ ឋានំ គច្ឆន្តីតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

ពុទ្ធបិតុព្រាហ្មណវត្ថុ បញ្ចមំ.