៣. ឧត្តរាឧបាសិកាវត្ថុ

អក្កោធេន ជិនេ កោធន្តិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា វេឡុវនេ វិហរន្តោ ឧត្តរាយ គេហេ កតភត្តកិច្ចោ ឧត្តរំ ឧបាសិកំ អារព្ភ កថេសិ.

តត្រាយមនុបុព្ពី កថា – រាជគហេ កិរ សុមនសេដ្ឋិំ និស្សាយ បុណ្ណោ នាម ទលិទ្ទោ ភតិំ កត្វា ជីវតិ. តស្ស ភរិយា ច ឧត្តរា នាម ធីតា ចាតិ ទ្វេយេវ គេហមានុសកា. អថេកទិវសំ ‘‘សត្តាហំ នក្ខត្តំ កីឡិតព្ព’’ន្តិ រាជគហេ ឃោសនំ ករិំសុ. តំ សុត្វា សុមនសេដ្ឋិ បាតោវ អាគតំ បុណ្ណំ អាមន្តេត្វា, ‘‘តាត, អម្ហាកំ បរិជនោ នក្ខត្តំ កីឡិតុកាមោ, ត្វំ កិំ នក្ខត្តំ កីឡិស្សសិ, ឧទាហុ ភតិំ ករិស្សសី’’តិ អាហ. ‘‘សាមិ, នក្ខត្តំ នាម សធនានំ ហោតិ, មម បន គេហេ ស្វាតនាយ យាគុតណ្ឌុលម្បិ នត្ថិ, កិំ មេ នក្ខត្តេន, គោណេ លភន្តោ កសិតុំ គមិស្សាមី’’តិ. ‘‘តេន ហិ គោណេ គណ្ហាហី’’តិ. សោ ពលវគោណេ ច នង្គលញ្ច គហេត្វា, ‘‘ភទ្ទេ, នាគរា នក្ខត្តំ កីឡន្តិ, អហំ ទលិទ្ទតាយ ភតិំ កាតុំ គមិស្សាមិ, មយ្ហម្បិ តាវ អជ្ជ ទ្វិគុណំ និវាបំ បចិត្វា ភត្តំ អាហរេយ្យាសី’’តិ ភរិយំ វត្វា ខេត្តំ អគមាសិ.

សារិបុត្តត្ថេរោបិ សត្តាហំ និរោធសមាបន្នោ តំ ទិវសំ វុដ្ឋាយ ‘‘កស្ស នុ ខោ អជ្ជ មយា សង្គហំ កាតុំ វដ្ដតី’’តិ ឱលោកេន្តោ បុណ្ណំ អត្តនោ ញាណជាលស្ស អន្តោ បវិដ្ឋំ ទិស្វា ‘‘សទ្ធោ នុ ខោ ឯស, សក្ខិស្សតិ វា មេ សង្គហំ កាតុ’’ន្តិ ឱលោកេន្តោ តស្ស សទ្ធភាវញ្ច សង្គហំ កាតុំ សមត្ថភាវញ្ច តប្បច្ចយា ចស្ស មហាសម្បត្តិបដិលាភញ្ច ញត្វា បត្តចីវរមាទាយ តស្ស កសនដ្ឋានំ គន្ត្វា អាវាដតីរេ ឯកំ គុម្ពំ ឱលោកេន្តោ អដ្ឋាសិ.

បុណ្ណោ ថេរំ ទិស្វាវ កសិំ ឋបេត្វា បញ្ចបតិដ្ឋិតេន ថេរំ វន្ទិត្វា ‘‘ទន្តកដ្ឋេន អត្ថោ ភវិស្សតី’’តិ ទន្តកដ្ឋំ កប្បិយំ កត្វា អទាសិ. អថស្ស ថេរោ បត្តញ្ច បរិស្សាវនញ្ច នីហរិត្វា អទាសិ. សោ ‘‘បានីយេន អត្ថោ ភវិស្សតី’’តិ តំ អាទាយ បានីយំ បរិស្សាវេត្វា អទាសិ. ថេរោ ចិន្តេសិ – ‘‘អយំ បរេសំ បច្ឆិមគេហេ វសតិ. សចស្ស គេហទ្វារំ គមិស្សាមិ, ឥមស្ស ភរិយា មំ ទដ្ឋុំ ន លភិស្សតិ. យាវស្សា ភត្តំ អាទាយ មគ្គំ បដិបជ្ជតិ, តាវ ឥធេវ ភវិស្សាមី’’តិ. សោ តត្ថេវ ថោកំ វីតិនាមេត្វា តស្ស មគ្គារុឡ្ហភាវំ ញត្វា អន្តោនគរាភិមុខោ បាយាសិ.

សា អន្តរាមគ្គេ ថេរំ ទិស្វា ចិន្តេសិ – ‘‘អប្បេកទាហំ ទេយ្យធម្មេ សតិ អយ្យំ ន បស្សាមិ, អប្បេកទា មេ អយ្យំ បស្សន្តិយា ទេយ្យធម្មោ ន ហោតិ. អជ្ជ បន មេ អយ្យោ ច ទិដ្ឋោ, ទេយ្យធម្មោ ចាយំ អត្ថិ, ករិស្សតិ នុ ខោ មេ សង្គហ’’ន្តិ. សា ភត្តភាជនំ ឱរោបេត្វា ថេរំ បញ្ចបតិដ្ឋិតេន វន្ទិត្វា, ‘‘ភន្តេ, ឥទំ លូខំ វា បណីតំ វាតិ អចិន្តេត្វា ទាសស្ស វោ សង្គហំ ករោថា’’តិ អាហ. ថេរោ បត្តំ ឧបនាមេត្វា តាយ ឯកេន ហត្ថេន ភាជនំ ធារេត្វា ឯកេន ហត្ថេន តតោ ភត្តំ ទទមានាយ ឧបឌ្ឍភត្តេ ទិន្នេ ‘‘អល’’ន្តិ ហត្ថេន បត្តំ បិទហិ. សា, ‘‘ភន្តេ, ឯកោវ បដិវិសោ, ន សក្កា ទ្វិធា កាតុំ. តុម្ហាកំ ទាសស្ស ឥធលោកសង្គហំ អកត្វា បរលោកសង្គហំ ករោថ, និរវសេសមេវ ទាតុកាមម្ហី’’តិ វត្វា សព្ពមេវ ថេរស្ស បត្តេ បតិដ្ឋបេត្វា ‘‘តុម្ហេហិ ទិដ្ឋធម្មស្សេវ ភាគី អស្ស’’ន្តិ បត្ថនំ អកាសិ. ថេរោ ‘‘ឯវំ ហោតូ’’តិ វត្វា ឋិតកោវ អនុមោទនំ ករិត្វា ឯកស្មិំ ឧទកផាសុកដ្ឋានេ និសីទិត្វា ភត្តកិច្ចមកាសិ. សាបិ និវត្តិត្វា តណ្ឌុលេ បរិយេសិត្វា ភត្តំ បចិ. បុណ្ណោបិ អឌ្ឍករីសមត្តដ្ឋានំ កសិត្វា ជិឃច្ឆំ សហិតុំ អសក្កោន្តោ គោណេ វិស្សជ្ជេត្វា ឯករុក្ខច្ឆាយំ បវិសិត្វា មគ្គំ ឱលោកេន្តោ និសីទិ.

អថស្ស ភរិយា ភត្តំ អាទាយ គច្ឆមានា តំ ទិស្វាវ ‘‘ឯស ជិឃច្ឆាយ បីឡិតោ មំ ឱលោកេន្តោ និសិន្នោ. សចេ មំ ‘អតិវិយ ជេ ចិរាយី’តិ តជ្ជេត្វា បតោទលដ្ឋិយា មំ បហរិស្សតិ, មយា កតកម្មំ និរត្ថកំ ភវិស្សតិ. បដិកច្ចេវស្ស អារោចេស្សាមី’’តិ ចិន្តេត្វា ឯវមាហ – ‘‘សាមិ, អជ្ជេកទិវសំ ចិត្តំ បសាទេហិ, មា មយា កតកម្មំ និរត្ថកំ ករិ. អហញ្ហិ បាតោវ តេ ភត្តំ អាហរន្តី អន្តរាមគ្គេ ធម្មសេនាបតិំ ទិស្វា តវ ភត្តំ តស្ស ទត្វា បុន គន្ត្វា ភត្តំ បចិត្វា អាគតា, បសាទេហិ, សាមិ, ចិត្ត’’ន្តិ. សោ ‘‘កិំ វទេសិ, ភទ្ទេ’’តិ បុច្ឆិត្វា បុន តមត្ថំ សុត្វា, ‘‘ភទ្ទេ, សាធុ វត តេ កតំ មម ភត្តំ អយ្យស្ស ទទមានាយ, មយាបិស្ស អជ្ជ បាតោវ ទន្តកដ្ឋញ្ច មុខោទកញ្ច ទិន្ន’’ន្តិ បសន្នមានសោ តំ វចនំ អភិនន្ទិត្វា ឧស្សុរេ លទ្ធភត្តតាយ កិលន្តកាយោ តស្សា អង្កេ សីសំ កត្វា និទ្ទំ ឱក្កមិ.

អថស្ស បាតោវ កសិតដ្ឋានំ បំសុចុណ្ណំ ឧបាទាយ សព្ពំ រត្តសុវណ្ណំ កណិការបុប្ផរាសិ វិយ សោភមានំ អដ្ឋាសិ. សោ បពុទ្ធោ ឱលោកេត្វា ភរិយំ អាហ – ‘‘ភទ្ទេ, ឯតំ កសិតដ្ឋានំ សព្ពំ មម សុវណ្ណំ ហុត្វា បញ្ញាយតិ, កិំ នុ ខោ មេ អតិឧស្សុរេ លទ្ធភត្តតាយ អក្ខីនិ ភមន្តី’’តិ. ‘‘សាមិ, មយ្ហម្បិ ឯវមេវ បញ្ញាយតី’’តិ. សោ ឧដ្ឋាយ តត្ថ គន្ត្វា ឯកបិណ្ឌំ គហេត្វា នង្គលសីសេ បហរិត្វា សុវណ្ណភាវំ ញត្វា ‘‘អហោ អយ្យស្ស ធម្មសេនាបតិស្ស មេ ទិន្នទានេន អជ្ជេវ វិបាកោ ទស្សិតោ, ន ខោ បន សក្កា ឯត្តកំ ធនំ បដិច្ឆាទេត្វា បរិភុញ្ជិតុ’’ន្តិ ភរិយាយ អាភតំ ភត្តបាតិំ សុវណ្ណស្ស បូរេត្វា រាជកុលំ គន្ត្វា រញ្ញា កតោកាសោ បវិសិត្វា រាជានំ អភិវាទេត្វា ‘‘កិំ, តាតា’’តិ វុត្តេ, ‘‘ទេវ, អជ្ជ មយា កសិតដ្ឋានំ សព្ពំ សុវណ្ណភរិតមេវ ហុត្វា ឋិតំ, ឥទំ សុវណ្ណំ អាហរាបេតុំ វដ្ដតី’’តិ. ‘‘កោសិ ត្វ’’ន្តិ? ‘‘បុណ្ណោ នាម អហ’’ន្តិ. ‘‘កិំ បន តេ អជ្ជ កត’’ន្តិ? ‘‘ធម្មសេនាបតិស្ស មេ អជ្ជ បាតោវ ទន្តកដ្ឋញ្ច មុខោទកញ្ច ទិន្នំ, ភរិយាយបិ មេ មយ្ហំ អាហរណភត្តំ តស្សេវ ទិន្ន’’ន្តិ.

តំ សុត្វា រាជា ‘‘អជ្ជេវ កិរ, ភោ, ធម្មសេនាបតិស្ស ទិន្នទានេន វិបាកោ ទស្សិតោ’’តិ វត្វា, ‘‘តាត, កិំ ករោមី’’តិ បុច្ឆិ. ‘‘ពហូនិ សកដសហស្សានិ បហិណិត្វា សុវណ្ណំ អាហរាបេថា’’តិ. រាជា សកដានិ បហិណិ. រាជបុរិសេសុ ‘‘រញ្ញោ សន្តក’’ន្តិ គណ្ហន្តេសុ គហិតគហិតំ មត្តិកាវ ហោតិ. តេ គន្ត្វា រញ្ញោ អារោចេត្វា ‘‘តុម្ហេហិ កិន្តិ វត្វា គហិត’’ន្តិ. បុដ្ឋា ‘‘តុម្ហាកំ សន្តក’’ន្តិ អាហំសុ. ន មយ្ហំ, តាតា, សន្តកំ, គច្ឆថ ‘‘បុណ្ណស្ស សន្តក’’ន្តិ វត្វា គណ្ហថាតិ. តេ តថា ករិំសុ, គហិតគហិតំ សុវណ្ណមេវ អហោសិ. សព្ពម្បិ អាហរិត្វា រាជង្គណេ រាសិមកំសុ, អសីតិហត្ថុព្ពេធោ រាសិ អហោសិ. រាជា នាគរេ សន្និបាតេត្វា ‘‘ឥមស្មិំ នគរេ អត្ថិ កស្សចិ ឯត្តកំ សុវណ្ណ’’ន្តិ? ‘‘នត្ថិ, ទេវា’’តិ. ‘‘កិំ បនស្ស ទាតុំ វដ្ដតី’’តិ? ‘‘សេដ្ឋិឆត្តំ, ទេវា’’តិ. រាជា ‘‘ពាហុធនសេដ្ឋិ នាម ហោតូ’’តិ មហន្តេន ភោគេន សទ្ធិំ តស្ស សេដ្ឋិឆត្តមទាសិ. អថ នំ សោ អាហ – ‘‘មយំ, ទេវ, ឯត្តកំ កាលំ បរកុលេ វសិម្ហា, វសនដ្ឋានំ នោ ទេថា’’តិ. ‘‘តេន ហិ បស្ស, ឯស គុម្ពោ បញ្ញាយតិ, ឯតំ ហរាបេត្វា គេហំ ការេហី’’តិ បុរាណសេដ្ឋិស្ស គេហដ្ឋានំ អាចិក្ខិ. សោ តស្មិំ ឋានេ កតិបាហេនេវ គេហំ ការាបេត្វា គេហប្បវេសនមង្គលញ្ច ឆត្តមង្គលញ្ច ឯកតោវ ករោន្តោ សត្តាហំ ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស ទានំ អទាសិ. អថស្ស សត្ថា អនុមោទនំ ករោន្តោ អនុបុព្ពិំ កថំ កថេសិ. ធម្មកថាវសានេ បុណ្ណសេដ្ឋិ ច ភរិយា ចស្ស ធីតា ច ឧត្តរាតិ តយោ ជនា សោតាបន្នា អហេសុំ.

អបរភាគេ រាជគហសេដ្ឋិ បុណ្ណសេដ្ឋិនោ ធីតរំ អត្តនោ បុត្តស្ស វារេសិ. សោ ‘‘នាហំ ទស្សាមី’’តិ វត្វា ‘‘មា ឯវំ ករោតុ, ឯត្តកំ កាលំ អម្ហេ និស្សាយ វសន្តេនេវ តេ សម្បត្តិ លទ្ធា, ទេតុ មេ បុត្តស្ស ធីតរ’’ន្តិ វុត្តេ ‘‘សោ មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ, មម ធីតា តីហិ រតនេហិ វិនា វត្តិតុំ ន សក្កោតិ, នេវស្ស ធីតរំ ទស្សាមី’’តិ អាហ. អថ នំ ពហូ សេដ្ឋិគណាទយោ កុលបុត្តា ‘‘មា តេន សទ្ធិំ វិស្សាសំ ភិន្ទិ, ទេហិស្ស ធីតរ’’ន្តិ យាចិំសុ. សោ តេសំ វចនំ សម្បដិច្ឆិត្វា អាសាឡ្ហិបុណ្ណមាយំ ធីតរំ អទាសិ. សា បតិកុលំ គតកាលតោ បដ្ឋាយ ភិក្ខុំ វា ភិក្ខុនិំ វា ឧបសង្កមិតុំ ទានំ វា ទាតុំ ធម្មំ វា សោតុំ នាលត្ថ. ឯវំ អឌ្ឍតិយេសុ មាសេសុ វីតិវត្តេសុ សន្តិកេ ឋិតំ បរិចារិកំ បុច្ឆិ – ‘‘ឥទានិ កិត្តកំ អន្តោវស្សស្ស អវសិដ្ឋ’’ន្តិ? ‘‘អឌ្ឍមាសោ, អយ្យេ’’តិ. សា បិតុ សាសនំ បហិណិ ‘‘កស្មា មំ ឯវរូបេ ពន្ធនាគារេ បក្ខិបិំសុ, វរំ មេ លក្ខណាហតំ កត្វា បរេសំ ទាសិំ សាវេតុំ. ឯវរូបស្ស មិច្ឆាទិដ្ឋិកុលស្ស ទាតុំ ន វដ្ដតិ. អាគតកាលតោ បដ្ឋាយ ភិក្ខុទស្សនាទីសុ ឯកម្បិ បុញ្ញំ កាតុំ ន លភាមី’’តិ.

អថស្សា បិតា ‘‘ទុក្ខិតា វត មេ ធីតា’’តិ អនត្តមនតំ បវេទេត្វា បញ្ចទស កហាបណសហស្សានិ បេសេសិ ‘‘ឥមស្មិំ នគរេ សិរិមា នាម គណិកា អត្ថិ, ទេវសិកំ សហស្សំ គណ្ហាតិ. ឥមេហិ កហាបណេហិ តំ អានេត្វា សាមិកស្ស បាទបរិចារិកំ កត្វា សយំ បុញ្ញានិ ករោតូ’’តិ. សា សិរិមំ បក្កោសាបេត្វា ‘‘សហាយិកេ ឥមេ កហាបណេ គហេត្វា ឥមំ អឌ្ឍមាសំ តវ សហាយកំ បរិចរាហី’’តិ អាហ. សា ‘‘សាធូ’’តិ បដិស្សុណិ. សា តំ អាទាយ សាមិកស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា តេន សិរិមំ ទិស្វា ‘‘កិំ ឥទ’’ន្តិ វុត្តេ, ‘‘សាមិ, ឥមំ អឌ្ឍមាសំ មម សហាយិកា តុម្ហេ បរិចរតុ, អហំ បន ឥមំ អឌ្ឍមាសំ ទានញ្ចេវ ទាតុកាមា ធម្មញ្ច សោតុកាមា’’តិ អាហ. សោ តំ អភិរូបំ ឥត្ថិំ ទិស្វា ឧប្បន្នសិនេហោ ‘‘សាធូ’’តិ សម្បដិច្ឆិ.

ឧត្តរាបិ ខោ ពុទ្ធប្បមុខំ ភិក្ខុសង្ឃំ និមន្តេត្វា, ‘‘ភន្តេ, ឥមំ អឌ្ឍមាសំ អញ្ញត្ថ អគន្ត្វា ឥធេវ ភិក្ខា គហេតព្ពា’’តិ សត្ថុ បដិញ្ញំ គហេត្វា ‘‘ឥតោ ទានិ បដ្ឋាយ យាវ មហាបវារណា, តាវ សត្ថារំ ឧបដ្ឋាតុំ ធម្មញ្ច សោតុំ លភិស្សាមី’’តិ តុដ្ឋមានសា ‘‘ឯវំ យាគុំ បចថ, ឯវំ បូវេ បចថា’’តិ មហានសេ សព្ពកិច្ចានិ សំវិទហន្តី វិចរតិ. អថស្សា សាមិកោ ‘‘ស្វេ បវារណា ភវិស្សតី’’តិ មហានសាភិមុខោ វាតបានេ ឋត្វា ‘‘កិំ នុ ខោ ករោន្តី សា អន្ធពាលា វិចរតី’’តិ ឱលោកេន្តោ តំ សេដ្ឋីធីតរំ សេទកិលិន្នំ ឆារិកាយ ឱកិណ្ណំ អង្គារមសិមក្ខិតំ តថា សំវិទហិត្វា វិចរមានំ ទិស្វា ‘‘អហោ អន្ធពាលា ឯវរូបេ ឋានេ ឥមំ សិរិសម្បត្តិំ នានុភវតិ, ‘មុណ្ឌកសមណេ ឧបដ្ឋហិស្សាមី’តិ តុដ្ឋចិត្តា វិចរតី’’តិ ហសិត្វា អបគញ្ឆិ.

តស្មិំ អបគតេ តស្ស សន្តិកេ ឋិតា សិរិមា ‘‘កិំ នុ ខោ ឱលោកេត្វា ឯស ហសី’’តិ តេនេវ វាតបានេន ឱលោកេន្តី ឧត្តរំ ទិស្វា ‘‘ឥមំ ឱលោកេត្វា ឥមិនា ហសិតំ, អទ្ធា ឥមស្ស ឯតាយ សទ្ធិំ សន្ថវោ អត្ថី’’តិ ចិន្តេសិ. សា កិរ អឌ្ឍមាសំ តស្មិំ គេហេ ពាហិរកឥត្ថី ហុត្វា វសមានាបិ តំ សម្បត្តិំ អនុភវមានា អត្តនោ ពាហិរកឥត្ថិភាវំ អជានិត្វា ‘‘អហំ ឃរសាមិនី’’តិ សញ្ញមកាសិ. សា ឧត្តរាយ អាឃាតំ ពន្ធិត្វា ‘‘ទុក្ខមស្សា ឧប្បាទេស្សាមី’’តិ បាសាទា ឱរុយ្ហ មហានសំ បវិសិត្វា បូវបចនដ្ឋានេ បក្កុថិតំ សប្បិំ កដច្ឆុនា អាទាយ ឧត្តរាភិមុខំ បាយាសិ. ឧត្តរា តំ អាគច្ឆន្តិំ ទិស្វា ‘‘មម សហាយិកាយ មយ្ហំ ឧបការោ កតោ, ចក្កវាឡំ អតិសម្ពាធំ, ព្រហ្មលោកោ អតិនីចកោ, មម សហាយិកាយ គុណោវ មហន្តោ. អហញ្ហិ ឯតំ និស្សាយ ទានញ្ច ទាតុំ ធម្មញ្ច សោតុំ លភិំ. សចេ មម ឯតិស្សា ឧបរិ កោបោ អត្ថិ, ឥទំ សប្បិ មំ ទហតុ. សចេ នត្ថិ, មា ទហតូ’’តិ តំ មេត្តាយ ផរិ. តាយ តស្សា មត្ថកេ អាសិត្តំ បក្កុថិតសប្បិ សីតុទកំ វិយ អហោសិ.

អថ នំ ‘‘ឥទំ សីតលំ ភវិស្សតី’’តិ កដច្ឆុំ បូរេត្វា អាទាយ អាគច្ឆន្តិំ ឧត្តរាយ ទាសិយោ ទិស្វា ‘‘អបេហិ ទុព្ពិនីតេ, ន ត្វំ អម្ហាកំ អយ្យាយ បក្កុថិតំ សប្បិំ អាសិញ្ចិតុំ អនុច្ឆវិកា’’តិ សន្តជ្ជេន្តិយោ ឥតោ ចិតោ ច ឧដ្ឋាយ ហត្ថេហិ ច បាទេហិ ច បោថេត្វា ភូមិយំ បាតេសុំ. ឧត្តរា វារេន្តីបិ វារេតុំ នាសក្ខិ. អថស្សា ឧបរិ ឋិតា សព្ពា ទាសិយោ បដិពាហិត្វា ‘‘កិស្ស តេ ឯវរូបំ ភារិយំ កត’’ន្តិ សិរិមំ ឱវទិត្វា ឧណ្ហោទកេន ន្ហាបេត្វា សតបាកតេលេន អព្ភញ្ជិ. តស្មិំ ខណេ សា អត្តនោ ពាហិរកិត្ថិភាវំ ញត្វា ចិន្តេសិ – ‘‘មយា ភារិយំ កម្មំ កតំ សាមិកស្ស ហសនមត្តការណា ឥមិស្សា ឧបរិ បក្កុថិតំ សប្បិំ អាសិញ្ចន្តិយា, អយំ ‘គណ្ហថ ន’ន្តិ ទាសិយោ ន អាណាបេសិ. មំ វិហេឋនកាលេបិ សព្ពទាសិយោ បដិពាហិត្វា មយ្ហំ កត្តព្ពមេវ អកាសិ. សចាហំ ឥមំ ន ខមាបេស្សាមិ, មុទ្ធា មេ សត្តធា ផលេយ្យា’’តិ តស្សា បាទមូលេ និបជ្ជិត្វា, ‘‘អយ្យេ, ខមាហិ មេ’’តិ អាហ. អហំ សបិតិកា ធីតា, បិតរិ ខមន្តេ ខមាមីតិ. ហោតុ, អយ្យេ, បិតរំ តេ បុណ្ណសេដ្ឋិំ ខមាបេស្សាមីតិ. បុណ្ណោ មម វដ្ដជនកបិតា, វិវដ្ដជនកេ បិតរិ ខមន្តេ បនាហំ ខមិស្សាមីតិ. កោ បន តេ វិវដ្ដជនកបិតាតិ? សម្មាសម្ពុទ្ធោតិ. មយ្ហំ តេន សទ្ធិំ វិស្សាសោ នត្ថីតិ. អហំ ករិស្សាមិ, សត្ថា ស្វេ ភិក្ខុសង្ឃំ អាទាយ ឥធាគមិស្សតិ, ត្វំ យថាលទ្ធំ សក្ការំ គហេត្វា ឥធេវ អាគន្ត្វា តំ ខមាបេហីតិ. សា ‘‘សាធុ, អយ្យេ’’តិ ឧដ្ឋាយ អត្តនោ គេហំ គន្ត្វា បញ្ចសតា បរិវារិត្ថិយោ អាណាបេត្វា នានាវិធានិ ខាទនីយានិ ចេវ សូបេយ្យានិ ច សម្បាទេត្វា បុនទិវសេ តំ សក្ការំ អាទាយ ឧត្តរាយ គេហំ អាគន្ត្វា ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស បត្តេ បតិដ្ឋាបេតុំ អវិសហន្តី អដ្ឋាសិ. តំ សព្ពំ គហេត្វា ឧត្តរាវ សំវិទហិ. សិរិមាបិ ភត្តកិច្ចាវសានេ សទ្ធិំ បរិវារេន សត្ថុ បាទមូលេ និបជ្ជិ.

អថ នំ សត្ថា បុច្ឆិ – ‘‘កោ តេ អបរាធោ’’តិ? ភន្តេ, មយា ហិយ្យោ ឥទំ នាម កតំ, អថ មេ សហាយិកា មំ វិហេឋយមានា ទាសិយោ និវារេត្វា មយ្ហំ ឧបការមេវ អកាសិ. សាហំ ឥមិស្សា គុណំ ជានិត្វា ឥមំ ខមាបេសិំ, អថ មំ ឯសា ‘‘តុម្ហេសុ ខមន្តេសុ ខមិស្សាមី’’តិ អាហ. ‘‘ឯវំ កិរ ឧត្តរេ’’តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ, សីសេ មេ សហាយិកាយ បក្កុថិតសប្បិ អាសិត្ត’’ន្តិ. អថ ‘‘តយា កិំ ចិន្តិត’’ន្តិ? ‘‘ចក្កវាឡំ អតិសម្ពាធំ, ព្រហ្មលោកោ អតិនីចកោ, មម សហាយិកាយ គុណោវ មហន្តោ. អហញ្ហិ ឯតំ និស្សាយ ទានញ្ច ទាតុំ ធម្មញ្ច សោតុំ អលត្ថំ, សចេ មេ ឥមិស្សា ឧបរិ កោបោ អត្ថិ, ឥទំ មំ ទហតុ. នោ ចេ, មា ទហតូ’’តិ ឯវំ ចិន្តេត្វា ឥមំ មេត្តាយ ផរិំ, ភន្តេតិ. សត្ថា ‘‘សាធុ សាធុ, ឧត្តរេ, ឯវំ កោធំ ជិនិតុំ វដ្ដតិ. កោធោ ហិ នាម អក្កោធេន, អក្កោសកបរិភាសកោ អនក្កោសន្តេន អបរិភាសន្តេន, ថទ្ធមច្ឆរី អត្តនោ សន្តកស្ស ទានេន, មុសាវាទី សច្ចវចនេន ជិនិតព្ពោ’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

២២៣. ‘‘អក្កោធេន ជិនេ កោធំ, អសាធុំ សាធុនា ជិនេ;

ជិនេ កទរិយំ ទានេន, សច្ចេនាលិកវាទិន’’ន្តិ.

តត្ថ អក្កោធេនាតិ កោធនោ ហិ បុគ្គលោ អក្កោធេន ហុត្វា ជិនិតព្ពោ. អសាធុន្តិ អភទ្ទកោ ភទ្ទកេន ហុត្វា ជិនិតព្ពោ. កទរិយន្តិ ថទ្ធមច្ឆរី អត្តនោ សន្តកស្ស ចាគចិត្តេន ជិនិតព្ពោ. អលិកវាទី សច្ចវចនេន ជិនិតព្ពោ. តស្មា ឯវមាហ – ‘‘អក្កោធេន ជិនេ កោធំ…បេ… សច្ចេនាលិកវាទិន’’ន្តិ.

ទេសនាវសានេ សិរិមា សទ្ធិំ បញ្ចសតាហិ ឥត្ថីហិ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហីតិ.

ឧត្តរាឧបាសិកាវត្ថុ តតិយំ.