៧. បេសការធីតាវត្ថុ

អន្ធភូតោតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា អគ្គាឡវេ ចេតិយេ វិហរន្តោ ឯកំ បេសការធីតរំ អារព្ភ កថេសិ.

ឯកទិវសញ្ហិ អាឡវិវាសិនោ សត្ថរិ អាឡវិំ សម្បត្តេ និមន្តេត្វា ទានំ អទំសុ. សត្ថា ភត្តកិច្ចាវសានេ អនុមោទនំ ករោន្តោ ‘‘អទ្ធុវំ មេ ជីវិតំ, ធុវំ មេ មរណំ, អវស្សំ មយា មរិតព្ពមេវ, មរណបរិយោសានំ មេ ជីវិតំ, ជីវិតមេវ អនិយតំ, មរណំ និយតន្តិ ឯវំ មរណស្សតិំ ភាវេថ. យេសញ្ហិ មរណស្សតិ អភាវិតា, តេ បច្ឆិមេ កាលេ អាសីវិសំ ទិស្វា ភីតអទណ្ឌបុរិសោ វិយ សន្តាសប្បត្តា ភេរវរវំ រវន្តា កាលំ ករោន្តិ. យេសំ បន មរណស្សតិ ភាវិតា, តេ ទូរតោវ អាសីវិសំ ទិស្វា ទណ្ឌកេន គហេត្វា ឆឌ្ឌេត្វា ឋិតបុរិសោ វិយ បច្ឆិមេ កាលេ ន សន្តសន្តិ, តស្មា មរណស្សតិ ភាវេតព្ពា’’តិ អាហ. តំ ធម្មទេសនំ សុត្វា អវសេសជនា សកិច្ចប្បសុតាវ អហេសុំ. ឯកា បន សោឡសវស្សុទ្ទេសិកា បេសការធីតា ‘‘អហោ ពុទ្ធានំ កថា នាម អច្ឆរិយា, មយា បន មរណស្សតិំ ភាវេតុំ វដ្ដតី’’តិ រត្តិន្ទិវំ មរណស្សតិមេវ ភាវេសិ. សត្ថាបិ តតោ និក្ខមិត្វា ជេតវនំ អគមាសិ. សាបិ កុមារិកា តីណិ វស្សានិ មរណស្សតិំ ភាវេសិយេវ.

អថេកទិវសំ សត្ថា បច្ចូសសមយេ លោកំ ឱលោកេន្តោ តំ កុមារិកំ អត្តនោ ញាណជាលស្ស អន្តោបវិដ្ឋំ ទិស្វា ‘‘កិំ នុ ខោ ភវិស្សតី’’តិ ឧបធារេន្តោ ‘‘ឥមាយ កុមារិកាយ មម ធម្មទេសនាយ សុតទិវសតោ បដ្ឋាយ តីណិ វស្សានិ មរណស្សតិ ភាវិតា, ឥទានាហំ តត្ថ គន្ត្វា ឥមំ កុមារិកំ ចត្តារោ បញ្ហេ បុច្ឆិត្វា តាយ វិស្សជ្ជេន្តិយា ចតូសុ ឋានេសុ សាធុការំ ទត្វា ឥមំ គាថំ ភាសិស្សាមិ. សា គាថាវសានេ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហិស្សតិ, តំ និស្សាយ មហាជនស្សាបិ សាត្ថិកា ធម្មទេសនា ភវិស្សតី’’តិ ញត្វា បញ្ចសតភិក្ខុបរិវារោ ជេតវនា និក្ខមិត្វា អនុបុព្ពេន អគ្គាឡវវិហារំ អគមាសិ. អាឡវិវាសិនោ ‘‘សត្ថា អាគតោ’’តិ សុត្វា តំ វិហារំ គន្ត្វា និមន្តយិំសុ. តទា សាបិ កុមារិកា សត្ថុ អាគមនំ សុត្វា ‘‘អាគតោ កិរ មយ្ហំ បិតា, សាមិ, អាចរិយោ បុណ្ណចន្ទមុខោ មហាគោតមពុទ្ធោ’’តិ តុដ្ឋមានសា ‘‘ឥតោ មេ តិណ្ណំ សំវច្ឆរានំ មត្ថកេ សុវណ្ណវណ្ណោ សត្ថា ទិដ្ឋបុព្ពោ, ឥទានិស្ស សុវណ្ណវណ្ណំ សរីរំ ទដ្ឋុំ មធុរោជញ្ច វរធម្មំ សោតុំ លភិស្សាមី’’តិ ចិន្តេសិ. បិតា បនស្សា សាលំ គច្ឆន្តោ អាហ – ‘‘អម្ម, បរសន្តកោ មេ សាដកោ អារោបិតោ, តស្ស វិទត្ថិមត្តំ អនិដ្ឋិតំ, តំ អជ្ជ និដ្ឋាបេស្សាមិ, សីឃំ មេ តសរំ វដ្ដេត្វា អាហរេយ្យាសី’’តិ. សា ចិន្តេសិ – ‘‘អហំ សត្ថុ ធម្មំ សោតុកាមា, បិតា ច មំ ឯវំ អាហ. កិំ នុ ខោ សត្ថុ ធម្មំ សុណាមិ, ឧទាហុ បិតុ តសរំ វដ្ដេត្វា ហរាមី’’តិ? អថស្សា ឯតទហោសិ ‘‘បិតា មំ តសរេ អនាហរិយមានេ បោថេយ្យបិ បហរេយ្យបិ, តស្មា តសរំ វដ្ដេត្វា តស្ស ទត្វា បច្ឆា ធម្មំ សោស្សាមី’’តិ បីឋកេ និសីទិត្វា តសរំ វដ្ដេសិ.

អាឡវិវាសិនោបិ សត្ថារំ បរិវិសិត្វា បត្តំ គហេត្វា អនុមោទនត្ថាយ អដ្ឋំសុ. សត្ថា ‘‘យមហំ កុលធីតរំ និស្សាយ តិំសយោជនមគ្គំ អាគតោ, សា អជ្ជាបិ ឱកាសំ ន លភតិ. តាយ ឱកាសេ លទ្ធេ អនុមោទនំ ករិស្សាមី’’តិ តុណ្ហីភូតោ អហោសិ. ឯវំ តុណ្ហីភូតម្បិ សត្ថារំ សទេវកេ លោកេ កោចិ កិញ្ចិ វត្តុំ ន វិសហតិ. សាបិ ខោ កុមារិកា តសរំ វដ្ដេត្វា បច្ឆិយំ ឋបេត្វា បិតុ សន្តិកំ គច្ឆមានា បរិសបរិយន្តេ ឋត្វា សត្ថារំ ឱលោកយមានាវ អដ្ឋាសិ. សត្ថាបិ គីវំ ឧក្ខិបិត្វា តំ ឱលោកេសិ. សា ឱលោកិតាការេនេវ អញ្ញាសិ – ‘‘សត្ថា ឯវរូបាយ បរិសាយ មជ្ឈេ និសីទិត្វាវ មំ ឱលោកេន្តោ មមាគមនំ បច្ចាសីសតិ, អត្តនោ សន្តិកំ អាគមនមេវ បច្ចាសីសតី’’តិ. សា តសរបច្ឆិំ ឋបេត្វា សត្ថុ សន្តិកំ អគមាសិ. កស្មា បន នំ សត្ថា ឱលោកេសីតិ? ឯវំ កិរស្ស អហោសិ ‘‘ឯសា ឯត្តោវ គច្ឆមានា បុថុជ្ជនកាលកិរិយំ កត្វា អនិយតគតិកា ភវិស្សតិ, មម សន្តិកំ អាគន្ត្វា គច្ឆមានា សោតាបត្តិផលំ បត្វា និយតគតិកា ហុត្វា តុសិតវិមានេ និព្ពត្តិស្សតី’’តិ. តស្សា កិរ តំ ទិវសំ មរណតោ មុត្តិ នាម នត្ថិ. សា ឱលោកិតសញ្ញាណេនេវ សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា ឆព្ពណ្ណរំសីនំ អន្តរំ បវិសិត្វា វន្ទិត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. តថារូបាយ បរិសាយ មជ្ឈេ និសីទិត្វា តុណ្ហីភូតំ សត្ថារំ វន្ទិត្វា ឋិតក្ខណេយេវ តំ អាហ – ‘‘កុមារិកេ, កុតោ អាគច្ឆសី’’តិ? ‘‘ន ជានាមិ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘កត្ថ គមិស្សសី’’តិ? ‘‘ន ជានាមិ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘ន ជានាសី’’តិ? ‘‘ជានាមិ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘ជានាសី’’តិ? ‘‘ន ជានាមិ, ភន្តេ’’តិ. ឥតិ នំ សត្ថា ចត្តារោ បញ្ហេ បុច្ឆិ. មហាជនោ ឧជ្ឈាយិ – ‘‘អម្ភោ, បស្សថ, អយំ បេសការធីតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន សទ្ធិំ ឥច្ឆិតិច្ឆិតំ កថេសិ, ននុ នាម ឥមាយ ‘កុតោ អាគច្ឆសី’តិ វុត្តេ ‘បេសការគេហតោ’តិ វត្តព្ពំ. ‘កហំ គច្ឆសី’តិ វុត្តេ ‘បេសការសាល’ន្តិ វត្តព្ពំ សិយា’’តិ.

សត្ថា មហាជនំ និស្សទ្ទំ កត្វា, ‘‘កុមារិកេ, ត្វំ កុតោ អាគច្ឆសី’’តិ វុត្តេ ‘‘កស្មា ន ជានាមីតិ វទេសី’’តិ បុច្ឆិ. ភន្តេ, តុម្ហេ មម បេសការគេហតោ អាគតភាវំ ជានាថ, ‘‘កុតោ អាគតាសី’’តិ បុច្ឆន្តា បន ‘‘កុតោ អាគន្ត្វា ឥធ និព្ពត្តាសី’’តិ បុច្ឆថ. អហំ បន ន ជានាមិ ‘‘កុតោ ច អាគន្ត្វា ឥធ និព្ពត្តាម្ហី’’តិ. អថស្សា សត្ថា ‘‘សាធុ សាធុ, កុមារិកេ, មយា បុច្ឆិតបញ្ហោវ តយា វិស្សជ្ជិតោ’’តិ បឋមំ សាធុការំ ទត្វា ឧត្តរិម្បិ បុច្ឆិ – ‘‘កត្ថ គមិស្សសីតិ បុន បុដ្ឋា កស្មា ‘ន ជានាមី’តិ វទេសី’’តិ? ភន្តេ, តុម្ហេ មំ តសរបច្ឆិំ គហេត្វា បេសការសាលំ គច្ឆន្តិំ ជានាថ, ‘‘ឥតោ គន្ត្វា កត្ថ និព្ពត្តិស្សសី’’តិ បុច្ឆថ. អហញ្ច ឥតោ ចុតា ន ជានាមិ ‘‘កត្ថ គន្ត្វា និព្ពត្តិស្សាមី’’តិ. អថស្សា សត្ថា ‘‘មយា បុច្ឆិតបញ្ហោយេវ តយា វិស្សជ្ជិតោ’’តិ ទុតិយំ សាធុការំ ទត្វា ឧត្តរិម្បិ បុច្ឆិ – ‘‘អថ កស្មា ‘ន ជានាសី’តិ បុដ្ឋា ‘ជានាមី’តិ វទេសី’’តិ? ‘‘មរណភាវំ ជានាមិ, ភន្តេ, តស្មា ឯវំ វទេមី’’តិ. អថស្សា សត្ថា ‘‘មយា បុច្ឆិតបញ្ហោយេវ តយា វិស្សជ្ជិតោ’’តិ តតិយំ សាធុការំ ទត្វា ឧត្តរិម្បិ បុច្ឆិ – ‘‘អថ កស្មា ‘ជានាសី’តិ បុដ្ឋា ‘ន ជានាមី’តិ វទេសី’’តិ. មម មរណភាវមេវ អហំ ជានាមិ, ភន្តេ, ‘‘រត្តិន្ទិវបុព្ពណ្ហាទីសុ បន អសុកកាលេ នាម មរិស្សាមី’’តិ ន ជានាមិ, តស្មា ឯវំ វទេមីតិ. អថស្សា សត្ថា ‘‘មយា បុច្ឆិតបញ្ហោយេវ តយា វិស្សជ្ជិតោ’’តិ ចតុត្ថំ សាធុការំ ទត្វា បរិសំ អាមន្តេត្វា ‘‘ឯត្តកំ នាម តុម្ហេ ឥមាយ កថិតំ ន ជានាថ, កេវលំ ឧជ្ឈាយថេវ. យេសញ្ហិ បញ្ញាចក្ខុ នត្ថិ, តេ អន្ធា ឯវ. យេសំ បញ្ញាចក្ខុ អត្ថិ, តេ ឯវ ចក្ខុមន្តោ’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

១៧៤. ‘‘អន្ធភូតោ អយំ លោកោ, តនុកេត្ថ វិបស្សតិ;

សកុណោ ជាលមុត្តោវ, អប្បោ សគ្គាយ គច្ឆតី’’តិ.

តត្ថ អន្ធភូតោ អយំ លោកោតិ អយំ លោកិយមហាជនោ បញ្ញាចក្ខុនោ អភាវេន អន្ធភូតោ. តនុកេត្ថាតិ តនុកោ ឯត្ថ, ន ពហុ ជនោ អនិច្ចាទិវសេន វិបស្សតិ. ជាលមុត្តោវាតិ យថា ឆេកេន សាកុណិកេន ជាលេន ឱត្ថរិត្វា គយ្ហមានេសុ វដ្ដកេសុ កោចិទេវ ជាលតោ មុច្ចតិ. សេសា អន្តោជាលមេវ បវិសន្តិ. តថា មរណជាលេន ឱត្ថដេសុ សត្តេសុ ពហូ អបាយគាមិនោ ហោន្តិ, អប្បោ កោចិទេវ សត្តោ សគ្គាយ គច្ឆតិ, សុគតិំ វា និព្ពានំ វា បាបុណាតីតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ កុមារិកា សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហិ, មហាជនស្សាបិ សាត្ថិកា ធម្មទេសនា អហោសីតិ.

សាបិ តសរបច្ឆិំ គហេត្វា បិតុ សន្តិកំ អគមាសិ, សោបិ និសិន្នកោវ និទ្ទាយិ. តស្សា អសល្លក្ខេត្វាវ តសរបច្ឆិំ ឧបនាមេន្តិយា តសរបច្ឆិ វេមកោដិយំ បដិហញ្ញិត្វា សទ្ទំ កុរុមានា បតិ. សោ បពុជ្ឈិត្វា គហិតនិមិត្តេនេវ វេមកោដិំ អាកឌ្ឍិ. វេមកោដិ គន្ត្វា តំ កុមារិកំ ឧរេ បហរិ, សា តត្ថេវ កាលំ កត្វា តុសិតភវនេ និព្ពត្តិ. អថស្សា បិតា តំ ឱលោកេន្តោ សកលសរីរេន លោហិតមក្ខិតេន បតិត្វា មតំ អទ្ទស. អថស្ស មហាសោកោ ឧប្បជ្ជិ. សោ ‘‘ន មម សោកំ អញ្ញោ និព្ពាបេតុំ សក្ខិស្សតី’’តិ រោទន្តោ សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា តមត្ថំ អារោចេត្វា, ‘‘ភន្តេ, សោកំ មេ និព្ពាបេថា’’តិ អាហ. សត្ថា តំ សមស្សាសេត្វា ‘‘មា សោចិ, ឧបាសក. អនមតគ្គស្មិញ្ហិ សំសារេ តវ ឯវមេវ ធីតុ មរណកាលេ បគ្ឃរិតអស្សុ ចតុន្នំ មហាសមុទ្ទានំ ឧទកតោ អតិរេកតរ’’ន្តិ វត្វា អនមតគ្គកថំ កថេសិ. សោ តនុភូតសោកោ សត្ថារំ បព្ពជ្ជំ យាចិត្វា លទ្ធូបសម្បទោ ន ចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណីតិ.

បេសការធីតាវត្ថុ សត្តមំ.